Chung tay giúp trẻ tự kỷ hòa nhập cộng đồng

Một giờ học tại Khoa Giáo dục đặc biệt, Trung tâm Cứu trợ trẻ em tàn tật Nam Định.

Khoa Giáo dục đặc biệt thực hiện can thiệp sớm cho trẻ có rối loạn phát triển như rối loạn phổ tự kỷ, tăng động giảm chú ý, khó khăn ngôn ngữ - giao tiếp, khuyết tật trí tuệ và các dạng chậm phát triển khác.

Hiện nay, Khoa đang tiếp nhận khoảng 40-45 trẻ đến học tập và can thiệp, trong đó có 15-20 trẻ rối loạn phổ tự kỷ, chủ yếu dưới 6 tuổi - giai đoạn được xem là “thời kỳ vàng” hỗ trợ phát triển toàn diện.

Trẻ tự kỷ khi mới đến trung tâm thường gặp khó khăn về giao tiếp, tương tác xã hội, hành vi thích nghi, khả năng chú ý và điều hòa cảm giác. Không ít trẻ lo âu khi tách khỏi người thân, phản ứng mạnh với môi trường mới hoặc chưa có kỹ năng tự phục vụ cơ bản, vì vậy đều được đánh giá ban đầu để xây dựng kế hoạch can thiệp cá nhân phù hợp với khả năng và nhu cầu riêng.

Thạc sĩ giáo dục đặc biệt Hà Thị Như Quỳnh, phụ trách chuyên môn Khoa Giáo dục đặc biệt cho biết: Những ngày đầu đến Trung tâm, nhiều trẻ gần như “đứng ngoài thế giới giao tiếp”.

Trường hợp cháu Phạm Minh Đức (sinh năm 2022) khi mới đến Khoa chưa có ngôn ngữ, di chuyển liên tục, khó tập trung và gần như không có tương tác có chủ đích. Các giáo viên không đặt mục tiêu nói ngay mà bắt đầu từ ổn định hành vi, tăng khả năng chú ý và xây dựng nền tảng giao tiếp. Sau thời gian can thiệp kiên trì, từ những âm đầu tiên, những lần nhìn vào mắt khi được gọi tên, Minh Đức đã dần nói được từ đơn, cụm từ, rồi câu dài hơn; hiện nay có thể kể chuyện, đọc thơ và đang phát triển các kỹ năng tiền đọc, tiền viết.

Cũng như Minh Đức, cháu Trần Bảo Nam từng có vốn từ hạn chế, giao tiếp rời rạc và gặp khó khăn khi tham gia hoạt động cùng bạn bè. Với chương trình can thiệp cá nhân hóa, kết hợp phương pháp khoa học và sự phối hợp của gia đình, ngôn ngữ của cháu ngày càng rõ ràng hơn. Từ một trẻ ngại tương tác, Bảo Nam đã tự tin tham gia hoạt động nhóm, thiết lập mối quan hệ với bạn bè và sẵn sàng bước vào lớp 1 với nền tảng kỹ năng xã hội tốt.

Chính những thay đổi ấy giúp các giáo viên thêm tin tưởng vào hiệu quả của can thiệp sớm, đồng thời tiếp thêm động lực để kiên trì đồng hành cùng trẻ trên chặng đường phát triển lâu dài.

Chia sẻ về sự thay đổi của con sau thời gian can thiệp tại Trung tâm, phụ huynh của Trần Bảo Nam cho biết: “Những ngày đầu đưa con đến học, gia đình rất lo lắng vì con ít giao tiếp, khó tập trung và gần như không tham gia được các hoạt động cùng bạn bè. Nhưng sau một thời gian được các cô hướng dẫn can thiệp, con đã biết nhìn vào mắt khi được gọi tên, biết chờ đến lượt trong hoạt động nhóm và chủ động thể hiện nhu cầu của mình.

Với gia đình, đó là những thay đổi rất đáng quý. Gia đình cũng dần hiểu hơn về đặc điểm của con để phối hợp với giáo viên luyện tập thêm cho con ở nhà, giúp con tự tin hơn khi giao tiếp và hòa nhập với mọi người xung quanh”. Sự đồng hành chặt chẽ giữa gia đình và Trung tâm vì thế trở thành yếu tố quan trọng giúp trẻ duy trì tiến bộ và từng bước tự tin hòa nhập với môi trường xung quanh.

Theo Thạc sĩ Hà Thị Như Quỳnh, can thiệp sớm có ý nghĩa quyết định giúp trẻ tự kỷ phát triển. Trong giai đoạn 0-6 tuổi là "thời gian vàng" với tính dẻo thần kinh cao nhất, cho phép các kết nối được hình thành mạnh mẽ thông qua trải nghiệm. Nếu được can thiệp đúng phương pháp và đủ cường độ, trẻ có thể cải thiện đáng kể giao tiếp chức năng, hành vi thích nghi và khả năng tham gia môi trường giáo dục hòa nhập.

Hiện nay, khoa áp dụng nhiều phương pháp can thiệp dựa trên bằng chứng khoa học, lấy phát triển giao tiếp làm trục trung tâm. Giáo viên trực tiếp giảng dạy, theo dõi tiến trình phát triển của trẻ, đồng thời trao đổi thường xuyên với phụ huynh để hướng dẫn hỗ trợ trẻ tại nhà, bảo đảm sự phối hợp đồng bộ trong quá trình can thiệp.

Bên cạnh đó, thời gian qua, Trung tâm Cứu trợ trẻ em tàn tật Nam Định đã nhận được sự quan tâm, đồng hành của chính quyền địa phương, các tổ chức và nhà hảo tâm. Tổ chức Children of Vietnam hỗ trợ cải tạo phòng học chức năng cho Khoa Giáo dục đặc biệt; nhiều đơn vị, nhóm tình nguyện tổ chức các chương trình như Ngày Hạnh phúc, Trung thu, Mùa hè xanh… góp phần cải thiện điều kiện học tập và tạo môi trường thân thiện, giàu cảm xúc cho trẻ.

Dù đạt nhiều kết quả tích cực, công tác chăm sóc và giáo dục trẻ tự kỷ tại Trung tâm vẫn còn khó khăn. Nguồn nhân lực chuyên môn chưa đáp ứng hết nhu cầu thực tế, trong khi hiệu quả can thiệp phụ thuộc lớn vào sự phối hợp thường xuyên giữa Trung tâm và gia đình. Bên cạnh đó, nhận thức xã hội về rối loạn phổ tự kỷ vẫn cần tiếp tục được nâng cao để trẻ có thêm cơ hội hòa nhập trong môi trường học tập và đời sống.

Để nâng cao chất lượng hỗ trợ trẻ trong thời gian tới, nhu cầu lớn nhất của Khoa Giáo dục đặc biệt, Trung tâm Cứu trợ trẻ em tàn tật Nam Định là tăng cường nhân lực chuyên môn và bổ sung các phòng chức năng chuyên biệt, giúp trẻ có thêm cơ hội trải nghiệm và phát triển kỹ năng toàn diện.

Trung tâm cũng mong muốn tiếp tục nhận được sự quan tâm, đồng hành của cộng đồng, các tổ chức và mạnh thường quân nhằm mở rộng phạm vi can thiệp, nâng cao chất lượng chăm sóc trẻ và hỗ trợ gia đình trong hành trình lâu dài.

Sự chung tay của cộng đồng sẽ góp phần thắp thêm hi vọng cho nhiều gia đình đang từng ngày kiên trì đồng hành cùng con trên hành trình đặc biệt ấy.