Chọn môn thi tốt nghiệp tại TPHCM: Tiếng Anh và các môn KHTN 'áp đảo'

Giờ học của học sinh lớp 12, Trường THPT Bình Tân. Ảnh: NTCC

Thực tế này không chỉ phản ánh định hướng nghề nghiệp gắn với cơ hội việc làm, mà còn cho thấy tác động rõ nét của môi trường kinh tế - xã hội đô thị đến lựa chọn học tập của học sinh.

“Ngược chiều” xu hướng chung

Ghi nhận từ nhiều trường THPT trên địa bàn TPHCM cho thấy, bên cạnh hai môn bắt buộc là Ngữ văn và Toán, các môn tự chọn thu hút đông học sinh nhất vẫn là tiếng Anh và nhóm khoa học tự nhiên như Vật lý, Hóa học. Nếu xét theo các tổ hợp xét tuyển đại học, những khối có yếu tố khoa học tự nhiên như A00, A01 tiếp tục chiếm ưu thế rõ rệt so với các tổ hợp thiên về khoa học xã hội. Thực tế này cho thấy xu hướng lựa chọn môn học của học sinh đang nghiêng mạnh về các ngành kỹ thuật, công nghệ và kinh tế, những lĩnh vực được cho là có nhiều cơ hội nghề nghiệp trong tương lai.

Ông Nguyễn Tấn Tài - Hiệu trưởng Trường THPT Trần Quang Khải (phường Hòa Bình) cho biết, trong năm học 2025-2026, toàn trường có 877 học sinh lớp 12. Qua khảo sát về việc lựa chọn môn thi tự chọn Kỳ thi tốt nghiệp THPT, kết quả cho thấy có đến 513 học sinh chọn tiếng Anh, 388 học sinh chọn Vật lý và 247 học sinh chọn Hóa học. Trong khi đó, các môn thuộc nhóm khoa học xã hội có số lượng thấp hơn, với 168 học sinh chọn Lịch sử và 116 học sinh chọn Địa lý. Những con số này phản ánh khá rõ sự chênh lệch trong định hướng lựa chọn giữa hai nhóm môn học.

“Xét theo các tổ hợp môn, xu hướng này càng thể hiện rõ nét. Cụ thể, tổ hợp D01 (Toán, Văn, Anh) có số lượng học sinh đăng ký nhiều nhất với 513 thí sinh. Tiếp theo là A01 (Toán, Lý, Anh) với 186 thí sinh và A00 (Toán, Lý, Hóa) với 162 thí sinh. Tổ hợp B00 (Toán, Hóa, Sinh) chỉ có 43 thí sinh, trong khi C00 (Văn, Sử, Địa) là ít nhất với 32 thí sinh. Điều này cho thấy các tổ hợp có sự kết hợp giữa ngoại ngữ và khoa học tự nhiên vẫn được học sinh ưu tiên lựa chọn, trong khi các tổ hợp thuần khoa học xã hội chưa thực sự thu hút”, ông Tài cho hay.

Tại Trường THPT Bình Tân (phường Bình Tân), xu hướng này diễn ra tương tự. Bà Nguyễn Thị Kim Huệ - Hiệu trưởng nhà trường cho biết, khối 12 có tổng cộng 16 lớp với 677 học sinh. Kết quả khảo sát cho thấy môn Vật lý có 402 học sinh lựa chọn, tiếng Anh có 390 học sinh.

Các môn Hóa học và Lịch sử có số lượng gần tương đương nhau, lần lượt là 167 và 166 học sinh. Trong khi đó, môn Giáo dục kinh tế và pháp luật có 98 học sinh, môn Địa lý có 62 học sinh và môn Sinh học có 51 học sinh. Đáng chú ý, hai môn Tin học và Công nghệ có số lượng học sinh lựa chọn ít nhất, cùng chỉ có 11 em.

“Xu hướng này không có nhiều thay đổi so với các năm học trước. Học sinh hiện nay có sự định hướng khá rõ ràng trong việc lựa chọn môn học, nhằm phục vụ đồng thời cho mục tiêu xét tốt nghiệp và xét tuyển đại học. Nhiều em ưu tiên các môn nằm trong tổ hợp xét tuyển của các ngành “hot” hoặc có cơ hội việc làm cao, đặc biệt là các ngành liên quan đến kinh tế, công nghệ, kỹ thuật và ngoại ngữ”, bà Huệ cho hay.

Không chỉ riêng hai trường trên, tại nhiều trường khác như THPT Ten Lơ Man (phường Bến Thành), THPT Hùng Vương (phường Chợ Lớn), hay THPT Võ Trường Toản (phường Tân Thới Hiệp)…, tình hình tương tự. Học sinh tập trung đông vào các tổ hợp có Toán, tiếng Anh và Vật lý, trong khi các môn thuộc tổ hợp khoa học xã hội có số lượng đăng ký thấp hơn đáng kể. Điều này phản ánh sự thay đổi trong nhận thức và lựa chọn của học sinh trước bối cảnh thị trường lao động ngày càng cạnh tranh.

Những năm qua, học sinh Trường THPT Hùng Vương thường lựa chọn các môn khoa học tự nhiên “áp đảo” hơn so với khoa học xã hội. Ảnh: NTCC

Phù hợp xu thế

ThS Bùi Khánh Nguyên - chuyên gia giáo dục độc lập tại TPHCM nhận định, trong nhiều năm qua, việc lựa chọn môn thi tốt nghiệp THPT của học sinh tại TPHCM có xu hướng nghiêng về các môn thuộc tổ hợp khoa học tự nhiên nhiều hơn so với khoa học xã hội, trái ngược với xu thế chung của cả nước. Điều này không chỉ phản ánh sự khác biệt trong định hướng học tập mà còn cho thấy tác động rõ nét của bối cảnh kinh tế - xã hội tại đô thị lớn nhất Việt Nam đến nhận thức của học sinh và phụ huynh.

Theo ThS Bùi Khánh Nguyên, nguyên nhân đầu tiên đến từ công tác hướng nghiệp tại TPHCM gắn chặt với nhu cầu của thị trường lao động. Là trung tâm kinh tế, công nghệ và dịch vụ hàng đầu cả nước, TPHCM tập trung nhiều ngành nghề đòi hỏi nền tảng vững chắc về khoa học tự nhiên như công nghệ thông tin, kỹ thuật, y dược hay tài chính định lượng.

Chính vì vậy, học sinh và gia đình thường có xu hướng lựa chọn các môn thi phục vụ trực tiếp cho việc xét tuyển đại học cũng như định hướng nghề nghiệp trong tương lai, thay vì chỉ dừng lại ở mục tiêu đủ điều kiện tốt nghiệp. Tâm lý “thi gì có lợi cho tương lai” vì thế đã khiến các môn tự nhiên trở nên hấp dẫn hơn.

Bên cạnh đó, chất lượng dạy và học các môn khoa học tự nhiên tại nhiều trường ở TPHCM là yếu tố quan trọng. Những trường có điều kiện đầu tư cơ sở vật chất phục vụ thực hành, thí nghiệm, góp phần khắc phục tình trạng học “chay” vốn phổ biến trước đây.

Cùng với đó là đội ngũ giáo viên có kinh nghiệm, nguồn tài liệu học tập phong phú và hệ thống luyện thi phát triển. Những yếu tố này giúp học sinh cảm thấy các môn như Vật lý, Hóa học có tính “dự đoán” cao hơn trong quá trình ôn tập và làm bài thi. Điều này tạo ra tâm lý chủ động và an tâm hơn cho học sinh khi lựa chọn.

“Một nguyên nhân khác cũng được chỉ ra là xu hướng du học ngày càng phổ biến trong một bộ phận học sinh tại TPHCM. Nhiều em có định hướng theo học tại các quốc gia phát triển, nơi các ngành thuộc khối STEM (khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học) được ưu tiên rõ rệt.

Bên cạnh đó, phụ huynh có sự tiếp cận với thị trường lao động quốc tế cũng nhận thấy rằng, ở các quốc gia phát triển, nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào khoa học kỹ thuật và có nhu cầu lớn đối với đội ngũ kỹ sư, nhà khoa học, chuyên gia công nghệ, những ngành nghề thường đi kèm mức thu nhập cao. Những nhận thức này đã góp phần định hướng lựa chọn môn học của học sinh ngay từ bậc phổ thông”, ThS Bùi Khánh Nguyên cho hay.

Tuy nhiên, theo ThS Bùi Khánh Nguyên, xu hướng này cũng đặt ra không ít vấn đề cần lưu ý. Về phía nhà trường, cần đảm bảo sự cân bằng trong định hướng giáo dục, tránh tình trạng vô tình đề cao một nhóm môn học mà làm giảm giá trị của nhóm còn lại.

Đồng thời, việc đổi mới phương pháp giảng dạy các môn khoa học xã hội theo hướng phát triển tư duy, tăng cường liên hệ thực tiễn sẽ giúp học sinh tiếp cận dễ dàng hơn, từ đó giảm bớt tâm lý e ngại. Bên cạnh đó, công tác tư vấn hướng nghiệp cần được thực hiện theo hướng cá nhân hóa, dựa trên năng lực, sở thích và mục tiêu lâu dài của từng học sinh, thay vì chạy theo xu hướng chung.

“Đối với học sinh, việc lựa chọn môn thi cần xuất phát từ năng lực thực tế và định hướng tương lai của bản thân. Không phải ai cũng phù hợp với các môn khoa học tự nhiên, và cũng không phải ngành ‘hot’ nào cũng là lựa chọn đúng đắn. Việc học lệch cần được tránh, bởi trong bối cảnh hiện đại, một người học toàn diện, vừa có tư duy logic vừa có hiểu biết xã hội, mới có thể phát triển bền vững”, ThS Bùi Khánh Nguyên nhấn mạnh.