Chuyện đỗ, trượt lớp 10 công lập: 'Cuộc đời không chấm điểm con người bằng một kỳ thi'

Những ngày qua, sau khi Hà Nội công bố điểm chuẩn vào lớp 10 công lập, trên mạng xã hội xuất hiện những chia sẻ của phụ huynh về kết quả điểm thi của con em mình, trong đó có trường hợp bày tỏ niềm vui sướng nhưng cũng có người thể hiện sự thất vọng khi con không đỗ nguyện vọng như mong muốn, thậm chí trách móc công khai.

Chia sẻ với về việc này, ông Nguyễn Quốc Phong, Phó Viện trưởng Viện Sức khỏe Tâm thần Học đường, cho rằng điều đáng lo ngại không nằm ở việc học sinh trượt một kỳ thi mà là cách người lớn phản ứng trước thất bại đầu đời của con trẻ.

Theo ông, trẻ không chỉ buồn vì thi trượt mà đằng sau hai chữ “không đỗ” còn là áp lực kỳ vọng và nỗi sợ bị so sánh, sợ làm cha mẹ thất vọng.

Theo ông Phong, kỳ thi lớp 10 hiện nay là một trong những cuộc cạnh tranh khốc liệt nhất mà học sinh phải đối mặt. Tại nhiều địa phương, số lượng học sinh tốt nghiệp THCS lớn hơn nhiều so với chỉ tiêu vào trường THPT công lập. Điều đó đồng nghĩa với việc sẽ có rất nhiều em phải lựa chọn những hướng đi khác, dù đã nỗ lực học tập trong suốt nhiều năm.

Học sinh thi vào lớp 10 công lập tại Hà Nội. Ảnh: Phạm Hải

“Điều cần nhìn nhận là nhiều học sinh thi trượt không phải vì học kém, vì có em đạt số điểm có thể trúng tuyển nếu đăng ký ở trường khác. Các em chỉ không nằm trong nhóm có điểm số cao nhất của một cuộc cạnh tranh mà số người muốn vào lớn hơn rất nhiều so với số chỗ học có sẵn”, ông Phong nói.

Thế nhưng, trong cách nhìn của không ít người lớn, kết quả cuối cùng thường chỉ được chia thành hai trạng thái đỗ hoặc trượt. Chính cách nhìn đó khiến nỗi buồn của trẻ trở nên nặng nề hơn rất nhiều.

Tuổi 15 còn rất nhiều ngã rẽ

Theo ông Phong, ở tuổi 15, phần lớn học sinh chưa có đủ trải nghiệm để hiểu rằng cuộc sống còn rất nhiều ngã rẽ. Khi trượt nguyện vọng mong muốn, nhiều em không nghĩ mình vừa bỏ lỡ một cơ hội mà chỉ cho rằng mình kém cỏi, từ đó càng thất vọng về bản thân.

Đặc biệt, với những gia đình có điều kiện kinh tế hạn chế, áp lực còn lớn hơn. Nhiều phụ huynh lo lắng về học phí, quãng đường đi học xa hơn hoặc những khoản chi phát sinh trong nhiều năm tới. Với nhiều đứa trẻ, dù không nói ra nhưng cũng có thể cảm nhận rất rõ những nỗi lo đó của cha mẹ. “Các em không chỉ sợ trượt mà còn sợ trở thành gánh nặng”, ông Phong nói.

Trong các buổi tham vấn học đường, ông Phong thường nhận được một số chia sẻ của học sinh như: “Con thấy mình thua bạn bè”, “Con làm bố mẹ thất vọng rồi”, thậm chí “Con chẳng còn tương lai nữa”. Dù có vẻ cực đoan, nhưng ông cho rằng đó là những cảm xúc rất thật trong thế giới nội tâm của một đứa trẻ 15 tuổi.

Do đó, theo ông, điều trẻ cần nhất lúc này là một người lớn bình tĩnh. Sai lầm phổ biến của nhiều phụ huynh là vội vàng trách mắng hoặc phân tích nguyên nhân thất bại ngay khi con vừa nhận kết quả.

Trong khi đó, trẻ cũng cần được phép buồn, được phép thất vọng và trải qua những cảm xúc tự nhiên sau một kỳ thi.

“Một đứa trẻ vừa trải qua thất bại cần được quyền buồn về điều đó. Nỗi buồn được lắng nghe sẽ dần nguôi ngoai. Nỗi buồn bị phủ nhận thường âm thầm lớn lên”, ông nói.

Ngoài ra, trong lúc này, những câu như "Có gì đâu mà buồn", "Chuyện nhỏ thôi", "Con phải mạnh mẽ lên" đôi khi không giúp trẻ cảm thấy dễ chịu hơn mà còn khiến các em thấy cảm xúc của mình không được thấu hiểu.

Thay vào đó, phụ huynh có thể bắt đầu bằng những câu nói đơn giản như: "Bố mẹ biết con đã rất cố gắng", "Dù kết quả thế nào bố mẹ vẫn ở đây cùng con".

"Điều trẻ nhớ lâu nhất sau một thất bại thường không phải kết quả, mà là cách những người xung quanh đối xử với mình trong thời điểm khó khăn đó", ông Phong chia sẻ.

Vị chuyên gia cũng lưu ý rằng không đỗ trường công không đồng nghĩa với việc cánh cửa tương lai khép lại.

“Không ít người trưởng thành thành công hôm nay từng đi những con đường rất khác với kỳ vọng ban đầu. Có người học nghề rồi trở thành chuyên gia trong lĩnh vực của mình. Có người mất nhiều năm mới tìm được hướng đi phù hợp. Cũng có người từng thất bại ở một giai đoạn nhưng lại phát triển mạnh mẽ ở những giai đoạn sau. Vì thê, điều quyết định tương lai của một con người không chỉ là nơi họ bắt đầu. Quan trọng hơn là cách họ tiếp tục bước đi", ông Phong chia sẻ.

Theo ông, nếu có một bài học đáng giá nhất mà cha mẹ có thể giúp con học được từ kỳ thi này, đó là để trẻ hiểu rằng thất bại không phải bằng chứng của sự kém cỏi.

“Thi vào lớp 10 chỉ là một trong số rất nhiều kỳ thi. Cuộc đời không chấm điểm con người bằng một kỳ thi duy nhất”, ông Phong nói.