Chuyển đổi cây trồng trên đất dốc - hướng đi giảm nghèo bền vững

Từ chỗ phụ thuộc chủ yếu vào lúa nương và ngô truyền thống với năng suất thấp, nhiều thôn bản đã mạnh dạn đưa các loại cây có giá trị kinh tế cao như măng sặt, sa nhân, thảo quả vào sản xuất, từng bước hình thành hướng đi bền vững hơn cho vùng cao.

Trước đây, phần lớn diện tích đất sản xuất của xã là đất dốc. Người dân canh tác theo tập quán, mỗi năm làm một vụ lúa nương, có nơi cố gắng hai vụ nhưng hiệu quả không cao do thiếu nước và đất bạc màu. Thu nhập vì thế bấp bênh, đời sống gặp nhiều khó khăn.

Khu vực dự kiến quy hoạch mở rộng diện tích trồng măng sặt tại xã Trạm Tấu, với mục tiêu nâng tổng diện tích lên khoảng 100 ha trong giai đoạn 2025 - 2030, hình thành vùng sản xuất tập trung trên đất dốc.

Trong bối cảnh đó, chính quyền xã đã rà soát quỹ đất, đánh giá điều kiện thổ nhưỡng và lựa chọn những cây trồng phù hợp. Măng sặt được xác định là một trong những cây có nhiều tiềm năng. Loại cây này phù hợp với đất dốc, sinh trưởng tốt, ít sâu bệnh và có thời gian thu hoạch kéo dài.

Ông Bùi Hồng Anh, Phó Chủ tịch UBND xã Trạm Tấu cho biết: “Nếu được đầu tư thâm canh và áp dụng tốt quy trình kỹ thuật, năng suất măng sặt có thể đạt từ 12 đến 14 tấn/ha. Đây là định hướng cây trồng chủ lực của xã trong giai đoạn 2025 - 2030. Thời gian tới, xã dự kiến mở rộng thêm khoảng 60 ha, nâng tổng diện tích lên khoảng 100 ha”.

Không chỉ mang lại thu nhập cao, măng sặt còn góp phần bảo vệ đất và môi trường. Hệ rễ phát triển giúp giữ đất, hạn chế xói mòn trong mùa mưa. Quá trình chăm sóc cũng không quá phức tạp, phù hợp với điều kiện lao động của bà con.

Người dân xã Trạm Tấu gùi măng sặt từ rừng về bản sau mỗi buổi thu hoạch.

Thương lái đến tận thôn thu mua măng sặt tại các điểm tập kết, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân tiêu thụ sản phẩm, góp phần ổn định đầu ra.

Theo ông Sùng A Vảng - Trưởng thôn Pá Khoang, thời gian thu hoạch măng kéo dài giúp người dân duy trì nguồn thu ổn định, thay vì phụ thuộc vào một vụ duy nhất. Nhiều hộ đã bắt đầu có tích lũy sau vài năm chuyển đổi.

Bên cạnh măng sặt, một số thôn đã tận dụng điều kiện tự nhiên sẵn có, chủ động phát triển thêm các loại cây dược liệu sinh trưởng dưới tán rừng như sa nhân và thảo quả, góp phần bảo vệ, giữ gìn diện tích rừng và nâng cao giá trị kinh tế trên mỗi đơn vị diện tích đất.

Ông Giàng A Lâu - Trưởng thôn Tống Trong, cho biết: “Hiện tại thôn có 100 hộ, trong đó 33 hộ nghèo. Trước đây bà con rất khó khăn. Khoảng hai năm trở lại đây, nhờ chuyển đổi cây trồng, đặc biệt là trồng các loại cây dược liệu như sa nhân, thảo quả, kinh tế đã khá hơn. So với hai, ba năm trước, đời sống của người dân được cải thiện rõ rệt. Dự kiến trong năm nay sẽ có khoảng 10 hộ thoát nghèo trong tổng số 33 hộ nghèo của địa phương".

Ông Thào A Chư, thôn Tống Trong cho biết, sau hai năm trồng, cây sa nhân đã mang lại thu nhập 10 triệu đồng, mở ra thêm cơ hội cải thiện kinh tế và thoát nghèo trong thời gian tới.

Thực tế tại thôn Tống Trong cho thấy, việc chuyển đổi cây trồng đã mở ra cơ hội mới cho nhiều hộ gia đình. Ông Thào A Chư là hộ nghèo trong thôn cho biết: “Tôi trồng cây sa nhân được hai năm. Vừa rồi thu được 10 triệu đồng, năm nay chắc sẽ thu nhiều hơn.”

Dù giá trị chưa cao, song khoản thu này là thành quả của quá trình đầu tư công sức và đổi mới phương thức sản xuất. Điều quan trọng hơn là người dân đã dần chủ động trong sản xuất, không còn phụ thuộc hoàn toàn vào tập quán cũ.

Từ việc triển khai đồng bộ các giải pháp về chuyển đổi cây trồng, hỗ trợ kỹ thuật và định hướng tiêu thụ sản phẩm, năm 2025 xã Trạm Tấu đã có 175 hộ thoát nghèo, đạt tỷ lệ giảm nghèo 8,49%. Con số này phản ánh hiệu quả rõ rệt của quá trình cơ cấu lại sản xuất nông nghiệp trên địa bàn.

Thương lái thu mua măng sặt tại thôn Pá Khoang.

Chuyển đổi cây trồng trên đất dốc ở Trạm Tấu cho thấy, nếu lựa chọn đúng hướng và tổ chức thực hiện phù hợp, đất dốc không còn là trở ngại mà có thể trở thành nguồn lực phát triển. Từ những triền đồi từng khô cằn, nay đã hình thành các vùng trồng măng sặt và cây dược liệu, tạo nguồn thu nhập ổn định và bền vững cho người dân.

Hành trình giảm nghèo ở vùng cao còn nhiều thách thức. Tuy nhiên, những kết quả bước đầu từ chuyển đổi cây trồng đang tạo nền tảng quan trọng để địa phương tiếp tục phát triển theo hướng bền vững, nâng cao đời sống cho người dân và khai thác hiệu quả tiềm năng đất đai của vùng núi.

Anh Dũng - Hùng Cường