Chuyển đổi ngành lúa gạo theo hướng xanh: Nâng giá trị, bảo đảm sinh kế nông dân

Lúa gạo. (Nguồn ảnh: TTXVN)

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp cho rằng trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp, yêu cầu thị trường ngày càng cao, tương lai ngành lúa gạo Việt Nam không thể chỉ dựa vào sản lượng, mà cần phải chuyển mạnh sang nâng cao chất lượng, giá trị và hiệu quả sản xuất; giảm tác động đến môi trường; thích ứng với biến đổi khí hậu; bảo đảm sinh kế bền vững cho người nông dân.

Gắn sản xuất với thị trường

Chia sẻ tại Hội nghị Ngày Lương thực thế giới năm 2026 và tăng cường hợp tác triển khai Đề án “Phát triển bền vững một triệu hécta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030” diễn ra ngày 15/10, Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp nhấn mạnh lương thực không chỉ là vấn đề sản xuất hay thương mại, mà còn gắn trực tiếp với đời sống người dân, sự ổn định của mỗi quốc gia và tương lai phát triển của nhân loại.

Vì thế, với chủ đề “Sáng tạo cho ngày mai đủ đầy,” Ngày Lương thực thế giới năm 2026 nhấn mạnh rằng: “Tương lai phụ thuộc vào những đổi mới và hành động chúng ta thực hiện hôm nay.” Do đó, đổi mới không chỉ là phát triển công nghệ mới, mà còn là đưa sáng kiến vào thực tiễn, gắn sản xuất với thị trường và tạo ra lợi ích thiết thực.

“Đối với Việt Nam, chúng ta cần chuyển từ lợi thế về sản lượng sang chất lượng, hiệu quả, uy tín và sức cạnh tranh dài hạn, qua đó đóng góp tích cực vào bảo đảm an ninh lương thực và phát triển nông nghiệp có trách nhiệm,” ông Hiệp chia sẻ.

Đối với Đồng bằng sông Cửu Long, ông Hiệp cho rằng đây là khu vực giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với an ninh lương thực và xuất khẩu nông sản của Việt Nam, nhưng cũng chịu tác động ngày càng lớn của biến đổi khí hậu, suy giảm nguồn nước và những yêu cầu khắt khe hơn của thị trường. Vì thế, đề án Một triệu hécta được triển khai với định hướng phát triển ngành hàng lúa gạo dựa trên chất lượng, hiệu quả kinh tế, trách nhiệm môi trường và lợi ích của người nông dân.

Theo ông Hiệp, ý nghĩa lớn nhất của đề án không chỉ nằm ở quy mô một triệu hécta, mà ở sự thay đổi phương thức sản xuất và tổ chức ngành hàng trên quy mô lớn. Đó là áp dụng quy trình canh tác bền vững, sử dụng hiệu quả tài nguyên; nâng cao vai trò của hợp tác xã và nông dân trong chuỗi giá trị; tăng cường đầu tư, liên kết thị trường của doanh nghiệp; đồng thời huy động nguồn lực để duy trì chuyển đổi xanh lâu dài.

Tuy vậy, ông Hiệp cũng lưu ý một chương trình chuyển đổi có quy mô lớn như đề án trên đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan quản lý, địa phương, doanh nghiệp, hợp tác xã, tổ chức khoa học, nông dân và đối tác phát triển. Do đó, doanh nghiệp cần tăng cường đầu tư, phát triển chuỗi giá trị cạnh tranh và xây dựng liên kết tiêu thụ ổn định. Các viện nghiên cứu và tổ chức khoa học cần cung cấp giải pháp có cơ sở khoa học, phù hợp thực tiễn và có khả năng nhân rộng. Các đối tác phát triển cần kết nối nguồn lực với kế hoạch triển khai của các địa phương, bảo đảm tính bổ trợ và hiệu quả.

Về phía Bộ Nông nghiệp và Môi trường, ông Hiệp khẳng định bộ sẽ tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành, địa phương và đối tác, kết nối nhu cầu thực tiễn với hỗ trợ kỹ thuật và nguồn lực, tạo điều kiện để các sáng kiến phù hợp được triển khai theo quy định.

“Tôi tin tưởng rằng, với tinh thần đổi mới sáng tạo, sự chủ động của Việt Nam và sự đồng hành của các đối tác trong nước, quốc tế, đề án một triệu hécta sẽ đóng góp quan trọng vào chuyển đổi ngành lúa gạo theo hướng chất lượng cao, phát thải thấp và tăng trưởng xanh trong thời gian tới,” ông Hiệp nhấn mạnh.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp phát biểu tại hội nghị. (Ảnh: BNNMT)

Chung sức đổi mới, lan tỏa giá trị bền vững

Tại hội nghị, đại diện các cơ quan quản lý, địa phương, doanh nghiệp, hợp tác xã, tổ chức nông dân, viện nghiên cứu và đối tác phát triển cũng đã chia sẻ kinh nghiệm, nêu kiến nghị, xác định cơ hội hợp tác. Các trao đổi tập trung vào yêu cầu gắn đổi mới kỹ thuật với thị trường; kết nối sản xuất với thu mua, chế biến và tiêu thụ; tăng cường năng lực hợp tác xã; thúc đẩy sự tham gia của khu vực tư nhân; bảo đảm người dân được chia sẻ lợi ích, không phải đơn độc gánh chịu chi phí chuyển đổi và rủi ro thị trường.

Đặc biệt, tại hội nghị, 10 phụ nữ tiêu biểu có đóng góp cho nông nghiệp, hệ thống nông nghiệp - thực phẩm và phát triển nông thôn đã được tôn vinh. Các gương mặt được ghi nhận đến từ nhiều lĩnh vực, gồm trực tiếp tổ chức sản xuất, phát triển doanh nghiệp và chuỗi giá trị, nghiên cứu khoa học, ứng dụng công nghệ, khuyến nông và quản lý.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, hoạt động này khẳng định vai trò của phụ nữ trong đổi mới sáng tạo, phát triển sinh kế và xây dựng chuỗi giá trị bền vững, đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết tạo điều kiện để phụ nữ tiếp cận tri thức, công nghệ, nguồn vốn và thị trường, tham gia vào quá trình ra quyết định và đảm nhận vai trò lãnh đạo.

Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp nhấn mạnh dù ở những vị trí khác nhau, từ trực tiếp sản xuất, phát triển doanh nghiệp, nghiên cứu khoa học đến quản lý và khuyến nông, các tấm gương được vinh danh đều thể hiện tinh thần chủ động, sáng tạo và đóng góp thiết thực cho cộng đồng. Do đó, ông Hiệp cho rằng cần tạo điều kiện để phụ nữ tiếp cận tri thức, công nghệ, nguồn vốn và thị trường, tham gia vào quá trình ra quyết định và đảm nhận vai trò lãnh đạo trong các mô hình phát triển mới.

Trưởng đại diện FAO tại Việt Nam Vinod Ahuja cũng cho rằng khi phụ nữ có cơ hội bình đẳng trong tiếp cận đất đai, nguồn vốn, tri thức và thị trường, năng suất mùa vụ được nâng cao, trẻ em được chăm sóc dinh dưỡng tốt hơn; cộng đồng có khả năng phục hồi nhanh hơn trước khó khăn, thách thức./.