Chuyển đổi số logistics và rủi ro 'số trong - giấy ngoài'

Các chuyên gia phân tích những phân khúc logistics đang được đẩy mạnh chuyển đổi số, từ vận tải, kho bãi đến cảng biển và thương mại xanh xuyên biên giới. Ảnh: HOÀNG HÙNG

Ngày 26-8, tại TPHCM, Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TPHCM (ITPC) phối hợp Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) tổ chức Hội nghị Quản trị pháp lý doanh nghiệp TPHCM 2026 - lĩnh vực logistics, với chủ đề “Chuyển đổi số trong giao dịch logistics - Ứng dụng mô hình lai trong giai đoạn chuyển tiếp”, thu hút hơn 200 đại biểu.

Theo bà Hồ Thị Quyên, Phó Giám đốc ITPC, Việt Nam hiện có hơn 34.000 doanh nghiệp logistics, đóng góp khoảng 4,5%-5% GDP, trong khi chi phí logistics vẫn ở mức khoảng 16% GDP. Chuyển đổi số được xác định là một trong những giải pháp góp phần đưa chi phí này xuống 12%-15% GDP trong giai đoạn 2025-2035.

Tuy nhiên, số hóa càng sâu càng đặt ra yêu cầu cao về quản trị dữ liệu. Ông Ngô Khắc Lễ, Trọng tài viên VIAC, Hòa giải viên Trung tâm Hòa giải Việt Nam (VMC), nhận định doanh nghiệp logistics hiện chủ yếu ở trạng thái “số trong - giấy ngoài”, thay vì hoàn toàn sử dụng giấy hoặc số hóa toàn bộ.

Mức độ chuyển đổi cũng chưa đồng đều giữa vận tải, kho bãi, giao nhận, cảng, hải quan và thương mại xuyên biên giới; trong đó các chứng từ liên quan quyền sở hữu, thanh toán, bảo đảm ngân hàng vẫn khó số hóa hơn.

Theo ông Nguyễn Duy Hưng, Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Logistics Đồng Nai, một số doanh nghiệp tại cảng, ICD, kho vận đã ứng dụng quản lý kho, cảng điện tử, lệnh giao hàng, hóa đơn điện tử và thanh toán không tiền mặt. Tuy nhiên, số hóa chủ yếu mới diễn ra ở từng doanh nghiệp hoặc công đoạn, chưa kết nối xuyên suốt giữa vận tải, kho bãi, cảng, hãng tàu, chủ hàng và cơ quan quản lý.

Hơn 200 đại biểu, chuyên gia, luật sư và đại diện doanh nghiệp tham dự hội nghị về chuyển đổi số trong giao dịch logistics tại TPHCM. Ảnh: HOÀNG HÙNG

Sự đan xen giữa giao dịch giấy và điện tử cũng làm tăng rủi ro tranh chấp. Luật sư Nguyễn Thị Hồng Ngân, Giám đốc Công ty Luật TNHH Tâm Chung, cho biết một giao dịch logistics có thể đồng thời phát sinh dữ liệu từ email báo giá, ứng dụng nhắn tin, nhật ký nền tảng đến vận đơn, lệnh giao hàng điện tử.

Do đó, doanh nghiệp cần thiết lập cơ chế quản trị chứng cứ ngay từ đầu, xác định kênh trao đổi chính thức, người có thẩm quyền xác nhận; đồng thời lưu giữ đầy đủ lịch sử giao dịch và các phiên bản chứng từ.

Khi chứng từ giấy và điện tử còn song song tồn tại, việc xác định rõ giá trị, thứ tự ưu tiên, cơ chế xác thực và lưu trữ dữ liệu là điều kiện quan trọng để doanh nghiệp logistics vừa đẩy nhanh chuyển đổi số, vừa hạn chế rủi ro tranh chấp.