Chuyển đổi số nâng sức chống chịu cho lưới điện miền núi Cao Bằng

Chuyển đổi số được áp dụng từ những trạm biến áp, đến việc cập nhật dữ liệu theo thời gian thực, nguy cơ được nhận diện sớm và sự cố được khoanh vùng nhanh hơn. Công nghệ số đã giúp ngành điện nâng cao hiệu quả vận hành, giảm những tiềm ẩn nguy hiểm đối với người lao động.

Kiểm tra vận hành lưới điện tại xã Lũng Nặm, tỉnh Cao Bằng. Ảnh: TTXVN phát

Đến năm 2026, 4 trạm biến áp 110 kV do Công ty Điện lực Cao Bằng quản lý đã được chuyển sang mô hình không người trực. Nhân lực được tổ chức thành các tổ thao tác lưu động, thực hiện kiểm tra, bảo dưỡng và xử lý bất thường trên cơ sở thông tin được giám sát, cập nhật từ hệ thống.

Anh Ma Tiến Đức, Tổ trưởng Tổ thao tác lưu động Trạm biến áp 110 kV E16.1 Cao Bằng chia sẻ: "Trước đây chủ yếu dựa vào con người là chính, hiện nay trạm đã chuyển sang mô hình trạm không người trực. Trạm được trang bị camera nhiệt để kiểm tra nhiệt độ tiếp xúc của các mối nối có khả năng phát sinh sự cố gây cháy nổ, từ đó sớm phát hiện những bất thường. Định kỳ, chúng tôi có máy đo PD để phát hiện những bất thường trong hệ thống điện…".

Theo Phó Giám đốc Xí nghiệp Lưới điện cao thế Cao Bằng Bế Khánh Hưng: Đơn vị đã trang bị camera nhiệt giúp phát hiện điểm phát nóng bất thường tại các mối nối; máy đo phóng điện cục bộ (PD) hỗ trợ nhận diện những dấu hiệu suy giảm cách điện. Cùng với đó là flycam và các ứng dụng kiểm tra hiện trường, giúp cán bộ kỹ thuật có thêm dữ liệu để đánh giá tình trạng thiết bị, đường dây và hành lang tuyến. Những dữ liệu thu thập được không chỉ "phát hiện để biết" mà còn được cập nhật lên hệ thống quản lý kỹ thuật, qua đó hình thành cơ sở dữ liệu phục vụ theo dõi, đánh giá và đưa ra phương án xử lý.

Kiểm tra vận hành lưới điện tại Trạm biến áp 110 kV E16.1 Cao Bằng. Ảnh: TTXVN phát

Đây chính là bước chuyển từ phương thức bảo dưỡng chủ yếu theo định kỳ sang bảo dưỡng dựa trên tình trạng thiết bị, hay còn gọi là CBM. Thiết bị có dấu hiệu bất thường sẽ được đánh giá mức độ, xác định nguyên nhân và lựa chọn phương án xử lý phù hợp; trường hợp có nguy cơ gây sự cố được ưu tiên khắc phục, thậm chí phải cắt điện đột xuất để phòng ngừa.

Các dữ liệu về đường dây, trạm biến áp, thiết bị đóng cắt và các tài sản trên lưới điện được chuẩn hóa trên hệ thống phần mềm kỹ thuật. Nhờ đó, cán bộ kỹ thuật có thể tra cứu tình trạng thiết bị trên một cơ sở dữ liệu thống nhất. Việc lập kế hoạch sửa chữa, bảo dưỡng các thiết bị khiếm khuyết cũng từng bước chuyển từ sửa chữa theo thời gian cố định sang phân tích dữ liệu tình trạng vận hành thiết bị theo CBM…

Trung tâm Điều khiển của Công ty Điện lực Cao Bằng được đưa vào hoạt động từ tháng 9/2020, trở thành đầu mối giám sát, điều khiển lưới điện tập trung. Thông qua hệ thống SCADA kết hợp DMS, các thông số vận hành và trạng thái thiết bị được cập nhật theo thời gian thực, giúp điều độ viên có thể theo dõi điện áp, dòng điện, công suất, tình trạng mang tải, trạng thái đóng cắt, tín hiệu bảo vệ và cảnh báo sự cố. Đến năm 2026, Công ty Điện lực Cao Bằng đã kết nối trên 260 thiết bị Recloser, LBS và RMU thông minh trên lưới trung áp về Trung tâm Điều khiển. Đây là nền tảng quan trọng để nâng cao khả năng tự động hóa lưới điện phân phối.

Chị Hoàng Thị Hồng Nga, Điện lực Bằng Giang cho biết: Với địa bàn miền núi rộng, địa hình chia cắt, nhiều tuyến đường đến các khu vực vùng sâu, vùng xa còn khó khăn, việc xác định chính xác vị trí sự cố có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Trước đây, khi xảy ra sự cố, lực lượng vận hành phải nhanh chóng đến hiện trường, kiểm tra từng khu vực để xác định vị trí hư hỏng. Nay, dữ liệu từ các thiết bị thông minh giúp hệ thống nhận biết thiết bị bảo vệ đã tác động, hỗ trợ khoanh vùng khu vực có khả năng xảy ra sự cố. Từ Trung tâm Điều khiển, một số thao tác đóng, cắt có thể được thực hiện từ xa…

Trung tâm Điều khiển của Công ty Điện lực Cao Bằng. Ảnh: TTXVN phát

Không chỉ giám sát lưới điện trung, cao áp, dữ liệu số còn đang được khai thác ngày càng sâu trong quản lý phụ tải. Đến giữa năm 2026, khoảng 99% khách hàng tại Cao Bằng đã được lắp công tơ điện tử đo xa. Dữ liệu đo xa được cập nhật hằng ngày, giúp ngành điện theo dõi mức độ mang tải, tình trạng lệch pha, chất lượng điện áp và những biến động bất thường trên lưới điện.

Công ty Điện lực Cao Bằng đang từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ phân tích sự cố, trong đó tổng hợp thông số bảo vệ rơ-le, phần tử sự cố, nguyên nhân và tần suất sự cố trong giai đoạn 2020 - 2025. Những dữ liệu này là cơ sở để nhận diện các khu vực, thiết bị có nguy cơ cao và định hướng kiểm tra chuyên sâu.

Từ dữ liệu hiện trường và lịch sử vận hành, ngành điện có thể chuyển dần từ tư duy xảy ra sự cố mới xử lý sang nhận diện nguy cơ để phòng ngừa. Điều này có ý nghĩa rất lớn đối với địa bàn có địa hình đồi núi, thời tiết diễn biến phức tạp, nhiều khu vực giao thông khó khăn như Cao Bằng.

Chuyển đổi số gắn liền với việc nhận diện, phòng ngừa nguy cơ đã và đang thay đổi căn bản tư duy vận hành lưới điện. Bằng cách chuyển hóa dữ liệu thành năng lực dự báo sớm, ngành điện không chỉ bảo đảm dòng điện an toàn, thông suốt cho nền kinh tế mà còn chủ động ứng phó hiệu quả với thiên tai, thời tiết cực đoan.