Chuyển đổi số OCOP

Trong bối cảnh chuyển đổi số được xác định là một trong những động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, chương trình OCOP của tỉnh cũng đang từng bước chuyển mình theo hướng hiện đại hơn.

Mỗi sản phẩm có một “hồ sơ số”

Trước đây, hồ sơ đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP chủ yếu được lưu trữ bằng bản giấy, việc tổng hợp, rà soát hay tra cứu thông tin mất nhiều thời gian. Nhằm từng bước hiện đại hóa công tác quản lý, năm 2024, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay là Sở Nông nghiệp và Môi trường) đã xây dựng phần mềm Hệ thống thông tin OCOP và nông đặc sản tỉnh Lạng Sơn. Đây là bước chuyển quan trọng từ quản lý hồ sơ giấy sang quản trị dữ liệu số.

Chuyên viên Sở Nông nghiệp và Môi trường theo dõi hồ sơ sản phẩm OCOP trên Hệ thống thông tin OCOP và nông đặc sản tỉnh Lạng Sơn

Hệ thống được xây dựng với các chức năng chính như: quản lý dữ liệu chương trình OCOP, đánh giá, phân hạng sản phẩm và hỗ trợ quảng bá sản phẩm. Đối với quy trình đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP, các chủ thể chỉ cần đăng ký tài khoản và nộp hồ sơ trực tuyến. Sau khi tiếp nhận, hồ sơ được chuyển đến các thành viên hội đồng để chấm điểm trên hệ thống, kết quả được tổng hợp tự động, bảo đảm nhanh chóng, công khai và minh bạch.

Không chỉ phục vụ công tác đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP, hệ thống còn hình thành cơ sở dữ liệu tập trung về sản phẩm OCOP và nông đặc sản của tỉnh. Mỗi sản phẩm được cập nhật đầy đủ thông tin về chủ sản xuất, vùng nguyên liệu, quy trình chế biến, tiêu chuẩn chất lượng, hình ảnh và các giấy tờ liên quan. Nhờ đó, người tiêu dùng, đối tác và doanh nghiệp có thể dễ dàng tra cứu, tìm hiểu thông tin sản phẩm trên môi trường số; đồng thời tạo điều kiện để các chủ thể quảng bá, kết nối tiêu thụ hiệu quả hơn.

Sau khi hoàn thiện, tháng 4/2025, hệ thống quản lý thông tin OCOP và nông đặc sản tỉnh Lạng Sơn chính thức đi vào vận hành. Từ đó đến nay, toàn tỉnh có 64 sản phẩm được chấm điểm trên phần mềm, trong đó có 7 sản phẩm được phân hạng 4 sao, 57 sản phẩm được phân hạng 3 sao. Hệ thống cũng cập nhật dữ liệu của 256 sản phẩm OCOP (trong đó có 176 sản phẩm còn thời hạn công nhận), 30 sản phẩm nông đặc sản cùng thông tin của 554 cơ sở sản xuất các sản phẩm OCOP và một số nông đặc sản trên địa bàn tỉnh.

Ông Hoàng Văn Chiều, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết: Việc đưa hệ thống vào vận hành không chỉ nâng cao tính minh bạch, thuận tiện trong quản lý, theo dõi và cập nhật dữ liệu sản phẩm mà còn tạo kênh thông tin chính thống, giúp người tiêu dùng, doanh nghiệp và đối tác dễ dàng tra cứu, tìm hiểu thông tin sản phẩm. Đây cũng là nền tảng quan trọng để các chủ thể đẩy mạnh quảng bá, mở rộng thị trường tiêu thụ và nâng cao giá trị sản phẩm OCOP.

Như vậy, chuyển đổi số đang làm thay đổi phương thức quản lý chương trình OCOP từ lưu trữ hồ sơ sang quản trị dữ liệu. Khi mỗi sản phẩm đều có một "hồ sơ số" đầy đủ, minh bạch và được cập nhật thường xuyên, dữ liệu không chỉ phục vụ công tác quản lý mà còn trở thành cầu nối giữa người sản xuất và thị trường, góp phần nâng cao giá trị, sức cạnh tranh của sản phẩm OCOP trong bối cảnh chuyển đổi số.

Từ "phiên chợ quê" đến "phiên chợ số"

Nếu hệ thống dữ liệu OCOP tạo nền tảng cho công tác quản lý thì việc đưa sản phẩm lên môi trường số là minh chứng sinh động cho sự thay đổi trong phương thức quảng bá, tiêu thụ. Thay vì phụ thuộc vào thương lái hay những phiên chợ như trước đây, nhiều chủ thể OCOP đã từng bước đưa sản phẩm lên các nền tảng mạng xã hội như: Facebook, Zalo, Tiktok, Shopee... để tiếp cận khách hàng trên phạm vi rộng hơn.

Chủ thể OCOP cùng người sáng tạo nội dung số ở xã Đình Lập giới thiệu sản phẩm qua chương trình livestream do Ủy ban MTTQ Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội xã tổ chức

Không dừng lại ở việc đăng tải thông tin sản phẩm, nhiều chủ thể đã chủ động xây dựng fanpage, sản xuất video ngắn giới thiệu, quảng bá quy trình sản xuất, đóng gói, sử dụng sản phẩm và tổ chức các phiên livestream (phát trực tiếp) bán hàng. Đây không chỉ là kênh bán hàng mà còn là phương thức quảng bá hiệu quả, giúp người tiêu dùng trực tiếp theo dõi quá trình sản xuất, tương tác với người sản xuất và hiểu rõ hơn về nguồn gốc, chất lượng của từng sản phẩm OCOP, tạo dựng niềm tin đối với khách hàng.

Bà Trần Diệu Hương, hộ kinh doanh tại phường Đông Kinh cho biết: Hiện cơ sở có 2 sản phẩm OCOP 3 sao là khau nhục và vịt quay. Trước đây, việc quảng bá chủ yếu thông qua khách quen và các hội chợ. Thời gian gần đây, tôi chủ động quảng bá, giới thiệu sản phẩm trên mạng xã hội (Facebook, Zalo) đồng thời tổ chức các buổi livestream giới thiệu quy trình chế biến, tương tác với khách hàng. Nhờ đó, lượng khách hàng biết đến cơ sở ngày càng nhiều, thị trường tiêu thụ được mở rộng cả trong và ngoài tỉnh. Hiện, trung bình một tháng, cơ sở sản xuất và tiêu thụ khoảng 1.000 con vịt quay và 500 bát khau nhục, doanh thu ước đạt trên 300 triệu đồng.

Bên cạnh việc chủ động của các chủ thể OCOP, nhằm giúp các chủ thể nâng cao kỹ năng, bắt kịp xu hướng kinh doanh trên môi trường số, từ năm 2025 đến nay, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã tổ chức 2 lớp tập huấn về kỹ năng livestream trên nền tảng số, xây dựng nội dung truyền thông, quay dựng video ngắn, livestream bán hàng và đưa sản phẩm lên các sàn thương mại điện tử cho các chủ thể sản phẩm OCOP. Qua đó, các chủ thể OCOP từng bước làm chủ các kỹ năng xây dựng nội dung số, quay và chỉnh sửa video, tương tác với khách hàng cũng như quảng bá sản phẩm trên các nền tảng mạng xã hội.

Cùng với việc tổ chức các lớp tập huấn, một số xã đã chủ động tổ chức các phiên livestream quảng bá sản phẩm OCOP, nông sản theo mùa vụ. Điển hình như xã Chi Lăng và xã Đình Lập đã tổ chức phiên livestream quảng bá các sản phẩm như: na, thịt sấy, lạp sườn, bánh gio truyền thống... Qua hoạt động này đã thu hút hàng nghìn lượt tương tác của khách hàng, giúp tiêu thụ, quảng bá sản phẩm cũng như tạo dựng niềm tin đối với người tiêu dùng thông qua hình ảnh thực tế.

Chị Triệu Thị Huế, thành phố Hải Phòng cho biết: Tôi thường mua sắm các sản phẩm trên sàn thương mại điện tử hoặc qua các buổi livestream để tiết kiệm thời gian. Được biết, Lạng Sơn có rất nhiều đặc sản nên tôi thường theo dõi và đặt mua các sản phẩm như: lạp sườn, mật ong qua Facebook và các phiên livestream của chủ cơ sở. Khi được xem trực tiếp sản phẩm và được người bán tư vấn nên tôi yên tâm và dễ lựa chọn hơn.

Có thể thấy, chuyển đổi số đang tạo ra những thay đổi trong chương trình OCOP, từ quản lý, đánh giá sản phẩm đến quảng bá, kết nối tiêu thụ. Để thúc đẩy chuyển đổi số, thời gian tới, ngành chuyên môn sẽ tiếp tục hỗ trợ các chủ thể OCOP ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, sản xuất và tiêu thụ sản phẩm; tăng cường tập huấn kỹ năng bán hàng trên các sàn thương mại điện tử và nền tảng số; hỗ trợ quảng bá sản phẩm OCOP thông qua các kênh trực tuyến nhằm mở rộng thị trường, nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh và từng bước khẳng định vị thế sản phẩm OCOP của tỉnh trên thị trường.