Chuyển đổi số phải tạo ra giá trị thực chất cho người dân và doanh nghiệp

Thứ trưởng Bộ KHCN Phạm Đức Long cùng các đại biểu thực hiện nghi thức bấm nút ra mắt nền tảng ứng dụng chuyển đổi số cấp xã.

Chuyển đổi số còn 5 thách thức lớn

Phát biểu tại chương trình, Bộ trưởng Bộ KHCN Vũ Hải Quân nhấn mạnh, Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực quan trọng hàng đầu của phát triển.

Thời gian qua, nền tảng phục vụ chuyển đổi số quốc gia tiếp tục được củng cố; hành lang pháp lý, Khung kiến trúc quốc gia số và các nền tảng số dùng chung từng bước được hoàn thiện.

Theo Bộ trưởng, đến tháng 9/2026, mạng 5G đã phủ sóng 91,99% dân số, cáp quang đã đến 100% xã, phường. Cả nước hiện có 81.600 doanh nghiệp công nghệ số, với doanh thu công nghiệp công nghệ số đạt gần 3,6 triệu tỷ đồng.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, chuyển đổi số quốc gia vẫn đối mặt với 5 thách thức lớn.

Thứ nhất là dữ liệu. Mặc dù nhiều quy định về xây dựng, phát triển cơ sở dữ liệu đã được ban hành, tiến độ triển khai tại một số lĩnh vực, bộ, ngành vẫn còn chậm.

Thứ hai là nền tảng số. Việc phát triển các nền tảng chưa đồng đều, tiến độ còn chậm và đôi khi vẫn theo hướng riêng của từng bộ, ngành, chưa bảo đảm tính kết nối, liên thông và dùng chung.

Thứ ba là hạ tầng số, bao gồm hạ tầng điện tử, hạ tầng tính toán hiệu năng cao phục vụ nghiên cứu trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu và việc xử lý các vùng còn lõm sóng.

Thứ tư là khả năng ứng dụng công nghệ tại doanh nghiệp. Nhiều doanh nghiệp mong muốn đưa AI vào hoạt động sản xuất, kinh doanh, nhưng việc triển khai trên thực tế, đặc biệt tại các doanh nghiệp vừa và nhỏ, chưa đạt tốc độ như kỳ vọng.

Thứ năm, cũng là thách thức quan trọng nhất theo Bộ trưởng, là nguồn nhân lực. Nhân lực phụ trách chuyển đổi số tại các bộ, ngành, địa phương, đặc biệt ở cấp xã, còn thiếu; đội ngũ cán bộ cần được đào tạo bài bản để đáp ứng yêu cầu công việc.

Từ những hạn chế trên, Bộ trưởng chỉ ra một vấn đề đáng quan tâm là tiến độ giải ngân trong lĩnh vực chuyển đổi số còn chậm, thuộc nhóm chậm nhất trong các lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân phát biểu tại sự kiện.

Để khắc phục, Bộ KHCN xác định 5 nhóm nhiệm vụ trọng tâm thời gian tới.

Một là, hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu lực và đổi mới phương thức quản lý. Các chương trình phải được cụ thể hóa thành nhiệm vụ có sản phẩm, thời hạn và trách nhiệm rõ ràng; hiệu quả cần được đánh giá bằng dữ liệu hoạt động thực tế, mức độ sử dụng, tỷ lệ chia sẻ dữ liệu, thời gian và chi phí.

Hai là, phát triển đồng bộ hạ tầng số, nền tảng số và dữ liệu dùng chung. Việc đầu tư cần bám sát Khung kiến trúc quốc gia số, ưu tiên kế thừa, tích hợp và dùng chung; đồng thời phát triển hạ tầng băng rộng, 5G, điện toán đám mây, trung tâm dữ liệu theo hướng xanh, an toàn.

Ba là, xây dựng Chính phủ số lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm. Số hóa phải gắn với tái cấu trúc quy trình, liên thông giữa các cơ quan, tái sử dụng thông tin Nhà nước đã có, hướng tới nguyên tắc người dân và doanh nghiệp chỉ cần cung cấp thông tin một lần. Dịch vụ công trực tuyến cần thuận tiện, không phụ thuộc địa bàn, góp phần giảm thời gian, chi phí và giấy tờ.

Bốn là, phát triển kinh tế số trở thành động lực tăng trưởng mới. Chuyển đổi số cần đi sâu vào các ngành, lĩnh vực, nhất là doanh nghiệp vừa và nhỏ, hợp tác xã, hộ kinh doanh; thúc đẩy thương mại điện tử, thanh toán số, quản trị thông minh và nâng cao năng suất. Đồng thời, phát triển doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam, sản phẩm Make in Viet Nam và làm chủ các công nghệ chiến lược như AI, bán dẫn, điện toán đám mây, dữ liệu lớn và Internet vạn vật.

Năm là, phát triển xã hội số bao trùm, nhân lực số chất lượng cao và củng cố niềm tin số. Việc phổ cập kỹ năng số, nâng cao năng lực cho cán bộ cấp xã, đào tạo nhân lực công nghệ chiến lược phải đi cùng bảo đảm an toàn, an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân và quyền lợi người dùng.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân khẳng định Bộ KHCN sẽ đồng hành cùng các đơn vị, địa phương, doanh nghiệp và người dân trong quá trình triển khai, hướng tới xây dựng quốc gia số hiện đại, kinh tế số năng động, xã hội số an toàn, nhân văn. Mỗi khoản đầu tư cho chuyển đổi số đều phải tạo ra giá trị có thể đo đếm được.

Năm 2027: Chuyển từ giới thiệu sản phẩm sang giải quyết bài toán thực tiễn

Phát biểu bế mạc chương trình, Thứ trưởng Bộ KHCN Phạm Đức Long cho biết, những kết quả, hạn chế và định hướng được chỉ ra tại chương trình sẽ tiếp tục được chuyển hóa thành hành động cụ thể trong thời gian tới.

Theo Thứ trưởng, một trong những thay đổi quan trọng trong cách tiếp cận chuyển đổi số là phải bắt đầu từ nhu cầu thực tế của người dân, doanh nghiệp và địa phương, thay vì chỉ giới thiệu, triển khai những sản phẩm công nghệ sẵn có.

“Chúng ta hãy tìm ra những bài toán, tôi nói không phải bài toán lớn, mà những bài toán rất cụ thể, giải quyết những vấn đề rất cụ thể của người dân, doanh nghiệp. Khi chúng ta giải quyết được thì đấy là chúng ta chuyển đổi số thành công và hiệu quả”, Thứ trưởng Phạm Đức Long nhấn mạnh.

Thứ trưởng cho rằng, thực tế triển khai tại một số địa phương cho thấy có những trung tâm điều hành thông minh (IOC) được đầu tư nhưng chưa phát huy hiệu quả do chưa giải quyết đúng nhu cầu của lãnh đạo địa phương, người dân và doanh nghiệp.

Vì vậy, trong năm 2027, Bộ KHCN sẽ thay đổi cách làm theo hướng đồng hành, trực tiếp tham gia cùng các bộ, ngành, địa phương để triển khai giải pháp đến cùng, đánh giá hiệu quả trước khi nhân rộng.

Trước hết, Bộ sẽ đồng hành triển khai Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số. Thay vì chỉ ban hành hướng dẫn, Bộ dự kiến xây dựng phương án triển khai tại một địa phương, hoàn thiện mô hình thực tế để các địa phương khác tham khảo và áp dụng phù hợp.

Đối với đô thị thông minh, Bộ sẽ tổng hợp các bài toán đã được địa phương giải quyết bằng chuyển đổi số thành những trường hợp điển hình (use case). Trên cơ sở đó, mỗi địa phương lựa chọn các ứng dụng phù hợp với nhu cầu, thay vì triển khai dàn trải theo một danh mục chung mà chưa xác định rõ mục tiêu sử dụng.