Chuyển đổi số tài chính: Đổi mới phải đi cùng khả năng chống chịu

Công nghệ mở cơ hội, rủi ro gia tăng

Ngày 3/11, Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội phối hợp với Hội Hữu nghị Việt - Anh và các đối tác tổ chức Diễn đàn Kinh tế Việt - Anh 2026, với chủ đề “Công nghệ tài chính, ổn định tài chính và khả năng chống chịu hệ thống”.

Toàn cảnh diễn đàn. Ảnh: PV

Chia sẻ tại diễn đàn, TS. Nguyễn Thị Hồng Thuý, Phó hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội cho biết, thách thức hiện nay không chỉ là đổi mới nhanh hơn, mà còn phải đổi mới an toàn và có khả năng chống chịu.

Công nghệ giúp giảm chi phí giao dịch, mở rộng khả năng tiếp cận tài chính và nâng cao hiệu quả hoạt động. Tuy nhiên, sự phát triển của ngân hàng số và FinTech cũng kéo theo rủi ro về an ninh mạng, dữ liệu, mô hình AI, sự phụ thuộc vào nhà cung cấp công nghệ bên thứ ba và tài sản số.

Nếu trước đây chuyển đổi số chủ yếu tập trung vào ngân hàng di động, thanh toán điện tử và tự động hóa quy trình, thì hiện nay AI đã được ứng dụng trong phát hiện gian lận, chấm điểm tín dụng, quản trị danh mục và cá nhân hóa dịch vụ. Open Banking, các giao diện lập trình ứng dụng (API) và điện toán đám mây tiếp tục mở rộng khả năng kết nối, nâng cao tính linh hoạt trong vận hành.

Theo bà Thuý, chuyển đổi số vì thế không còn đơn thuần là câu chuyện công nghệ, mà đòi hỏi tái cấu trúc mô hình kinh doanh, dữ liệu, nguồn nhân lực và hệ thống quản trị. Một ngân hàng dù đầu tư mạnh cho an ninh mạng vẫn có thể dễ bị tổn thương nếu phụ thuộc quá lớn vào một nhà cung cấp điện toán đám mây, dữ liệu phân mảnh hoặc nhân viên chưa đủ năng lực xử lý sự cố.

Trong bối cảnh đó, khả năng chống chịu vận hành ngày càng quan trọng. Các tổ chức tài chính không chỉ cần phòng ngừa rủi ro mà còn phải bảo đảm duy trì những dịch vụ thiết yếu, hạn chế thiệt hại và phục hồi nhanh khi gián đoạn xảy ra.

Về chính sách, bài toán đặt ra là cân bằng giữa đổi mới và ổn định, giữa tính mở và an ninh. Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (regulatory sandbox), công nghệ quản lý và giám sát (RegTech, SupTech), cùng các khuôn khổ quản trị AI được xem là những hướng tiếp cận hỗ trợ đổi mới trong môi trường có kiểm soát.

Từ kinh nghiệm Anh, bà Alexandra Smith, Đại biện lâm thời Đại sứ quán Anh tại Việt Nam, cho biết cơ chế regulatory sandbox của Cơ quan Quản lý tài chính Anh (FCA) cho phép doanh nghiệp thử nghiệm sản phẩm, dịch vụ tài chính mới trong môi trường an toàn, có kiểm soát. Anh cũng chú trọng ứng dụng công nghệ có trách nhiệm, an ninh mạng và khả năng chống chịu vận hành, những lĩnh vực có thể chia sẻ kinh nghiệm với Việt Nam.

Theo bà, phát triển tài chính không chỉ cần công nghệ, vốn và hạ tầng, mà còn đòi hỏi thể chế vững mạnh, nhân lực có kỹ năng và sự trao đổi tri thức liên tục. Trong đó, các trường đại học có vai trò đào tạo nhân lực, thúc đẩy nghiên cứu và tìm kiếm giải pháp thực tiễn.

Thu hẹp khoảng cách từ số hóa đến trải nghiệm khách hàng

Thực tiễn chuyển đổi số tại các ngân hàng thương mại Việt Nam cho thấy, mở rộng dịch vụ số chưa đồng nghĩa với bảo đảm chất lượng trải nghiệm và khả năng vận hành ổn định.

Chia sẻ tại diễn đàn, ông Đỗ Quang Vinh, Phó chủ tịch HĐQT kiêm Phó tổng giám đốc Ngân hàng TMCP Sài Gòn – Hà Nội (SHB) đã dẫn kết quả nghiên cứu về mức độ sẵn sàng chuyển đổi số và khả năng chống chịu vận hành tại 20 ngân hàng thương mại trong nước, dựa trên tối đa 1.061 phản hồi của nhân sự ngân hàng.

Kết quả cho thấy 76,5% người tham gia khảo sát đánh giá khách hàng dễ dàng tiếp cận các phương thức thanh toán hiện đại như mã QR, ví điện tử và chuyển khoản nhanh. Tuy nhiên, chỉ 55,1% đánh giá ngân hàng ít gặp khiếu nại liên quan đến kỹ thuật. Khoảng cách này phản ánh thách thức trong việc duy trì dịch vụ số ổn định, nhất là khi khách hàng kỳ vọng giao dịch được thực hiện tức thời và liên tục.

Năng lực khai thác dữ liệu cũng chưa đồng đều. Có 43,6% ngân hàng được khảo sát cho biết đã triển khai hiệu quả Big Data phục vụ truy xuất và phân tích đa chiều, trong khi 44,8% mới triển khai một phần. Tỷ lệ triển khai hiệu quả đạt 55% tại nhóm ngân hàng thương mại cổ phần quy mô vốn lớn và 53% tại nhóm Big Four, nhưng chỉ đạt 29,7% ở nhóm ngân hàng quy mô nhỏ hơn.

Theo ông Vinh, các ngân hàng cần chuyển trọng tâm từ mở rộng kênh giao dịch số sang đầu tư hệ thống lõi, tăng cường tích hợp và chia sẻ dữ liệu, bảo đảm hạ tầng phía sau vận hành đồng bộ, ổn định.

Nguồn nhân lực cũng là điểm nghẽn đáng chú ý. Có 76,3% nhân sự tham gia khảo sát cho biết cần liên tục nâng cấp kỹ năng để thích ứng với thay đổi công nghệ; 56,8% nhận định kiến thức công nghệ nhanh chóng trở nên lỗi thời. Trong khi đó, chỉ 62,9% tự tin về năng lực số của bản thân so với đồng nghiệp hoặc nhân sự tại các tổ chức cạnh tranh.

Đáng chú ý, 77% người tham gia khảo sát nhận định năng suất hoạt động của ngân hàng đang tăng lên, nhưng chỉ 63% đánh giá mức độ hài lòng của khách hàng ở mức cao hoặc rất cao. Điều này cho thấy hiệu quả nội bộ chưa được chuyển hóa tương xứng thành trải nghiệm khách hàng tốt hơn.

Theo ông Vinh, giai đoạn tiếp theo của chuyển đổi số ngân hàng cần tập trung hơn vào khai thác dữ liệu, ứng dụng AI và tích hợp hệ sinh thái dịch vụ. Đào tạo nhân sự phải được thực hiện liên tục, gắn với từng vị trí công việc và yêu cầu thực tế.

Quan trọng hơn, khả năng chống chịu không thể chỉ được đánh giá qua mức độ an toàn của hạ tầng công nghệ. Dữ liệu phải được tích hợp, hệ thống dễ sử dụng, cơ chế báo cáo và xử lý sự cố hiệu quả, đồng thời nhân sự đủ năng lực thích ứng khi gián đoạn xảy ra. Đây là điều kiện để chuyển đổi số không chỉ nâng cao hiệu suất mà còn củng cố niềm tin của khách hàng và sự ổn định của hệ thống tài chính.