Chuyển đổi số tạo không gian phát triển mới - Bài 2: Nhận diện những rào cản trong hành trình số

Khi công nghệ phát triển nhanh hơn năng lực thích ứng, việc tháo gỡ những rào cản, khó khăn này trở thành điều kiện để chuyển đổi số thực sự đi vào cuộc sống.

Khoảng cách giữa chủ trương và thực tiễn

Sau hơn 5 năm triển khai Chương trình chuyển đổi số quốc gia, nhiều dịch vụ công đã được thực hiện trên môi trường số, thanh toán điện tử trở nên phổ biến, doanh nghiệp từng bước ứng dụng dữ liệu và trí tuệ nhân tạo trong quản trị.

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi số vẫn chưa diễn ra đồng đều. Tại nhiều địa phương, không ít người dân, đặc biệt là người cao tuổi và các hộ kinh doanh nhỏ, vẫn gặp khó khăn khi tiếp cận các nền tảng số, từ định danh điện tử, dịch vụ công trực tuyến đến kê khai, nộp thuế qua mạng.

Không ít thủ tục dù đã được số hóa nhưng người dân vẫn phải in hồ sơ, đối chiếu giấy tờ hoặc đi lại nhiều lần mới hoàn thành. Ông Đặng Văn Tân (75 tuổi, phường Tây Hồ, Hà Nội) khi làm lại giấy khai sinh bị thất lạc, được hướng dẫn từ Trung tâm Phục vụ hành chính công đến Sở Tư pháp, sau đó lại quay trở về điểm phục vụ hành chính công tại địa phương vì hồ sơ điện tử đã được lưu tại phường. "Tôi phải đi lại 3 - 4 lần mới hoàn tất thủ tục", ông Tân chia sẻ.

Ông Đặng Văn Tân đi làm lại thủ tục cấp lại giấy khai sinh.

Tương tự, bà Nguyễn Thị Khánh (phường Phú Thượng, Hà Nội) cho biết đã ba lần đi làm thủ tục cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nhưng vẫn chưa hoàn thành vì phải bổ sung nhiều loại hồ sơ liên quan đến đo đạc, xác nhận của chính quyền cơ sở và nghĩa vụ thuế.

Những câu chuyện này cho thấy khoảng cách giữa việc số hóa quy trình và trải nghiệm thực tế của người dân vẫn còn khá lớn. Khi dữ liệu chưa được chia sẻ đồng bộ giữa các cơ quan, người dân vẫn phải thực hiện nhiều thủ tục lặp lại, làm giảm hiệu quả của chuyển đổi số.

Ở góc độ quản lý, nhiều cơ sở dữ liệu vẫn hoạt động riêng lẻ, thiếu kết nối và chưa khai thác hiệu quả, khiến việc chia sẻ thông tin giữa các cơ quan còn nhiều hạn chế.

Đối với cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa - lực lượng chiếm khoảng 97% tổng số doanh nghiệp cả nước - chuyển đổi số vừa là cơ hội, vừa là sức ép lớn.

Ông Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa thành phố Hà Nội cho rằng, chuyển đổi số giúp doanh nghiệp mở rộng thị trường thông qua các sàn thương mại điện tử và nền tảng số, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào các kênh phân phối truyền thống.

Việc ứng dụng công nghệ số cũng giúp doanh nghiệp nâng cao hiệu quả quản trị, từ quản lý nhân sự, đánh giá hiệu quả công việc đến giám sát quy trình sản xuất, góp phần tiết kiệm chi phí và nâng cao năng suất.

Tuy nhiên, theo ông Mạc Quốc Anh, rào cản lớn nhất vẫn là chi phí đầu tư. Để chuyển đổi số hiệu quả, doanh nghiệp phải đầu tư đồng bộ phần cứng, phần mềm và các giải pháp công nghệ mới, trong đó có trí tuệ nhân tạo. Theo khảo sát, chi phí chuyển đổi số có thể làm tổng mức đầu tư của doanh nghiệp tăng thêm khoảng 20 - 30%, tạo áp lực lớn đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Không chỉ thiếu nguồn lực tài chính, nhiều doanh nghiệp còn gặp khó khăn về nhân lực công nghệ và tư duy quản trị. Theo ông Mạc Quốc Anh, người đứng đầu doanh nghiệp giữ vai trò quyết định trong quá trình chuyển đổi số. Nếu thiếu quyết tâm đổi mới, doanh nghiệp sẽ rất dễ đánh mất lợi thế cạnh tranh.

Hướng dẫn người dân làm thủ tục hành chính.

Đại diện cộng đồng doanh nghiệp cũng kiến nghị tiếp tục nâng cao chất lượng giải quyết thủ tục hành chính, bảo đảm đúng thời gian cam kết; thực hiện thực chất cơ chế "một cửa"; giảm chi phí tuân thủ và tăng cường chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan quản lý để doanh nghiệp không phải nhiều lần cung cấp cùng một loại hồ sơ.

Chưa tương xứng với kết quả báo cáo

Theo đánh giá của Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, tỷ lệ hoàn thành các nhiệm vụ đạt 84,8%, phản ánh sự vào cuộc tích cực của các bộ, ngành và địa phương. Tuy nhiên, kết quả trên thực tế vẫn chưa hoàn toàn tương xứng với các chỉ tiêu báo cáo.

Ông Nguyễn Hải Ninh, Ủy viên Trung ương Đảng, Chánh Văn phòng Trung ương, Phó Trưởng ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số nhận định, nhiều nhiệm vụ mới dừng ở việc ban hành văn bản, xây dựng kế hoạch hoặc hoàn thành các sản phẩm trung gian, trong khi hiệu quả triển khai trong thực tiễn chưa rõ nét. Vì vậy, chuyển đổi số tiếp tục được xác định là lĩnh vực cần tập trung tháo gỡ trong năm 2026.

Một trong những điểm nghẽn lớn nhất là hạ tầng số. Tại nhiều vùng sâu, vùng xa vẫn còn tình trạng thiếu điện hoặc chưa phủ sóng viễn thông đầy đủ, ảnh hưởng trực tiếp đến việc triển khai các nền tảng số.

Khoảng 30% thiết bị đầu cuối phục vụ công việc vẫn chưa đáp ứng yêu cầu tối thiểu, gây khó khăn cho quá trình triển khai chuyển đổi số tại cơ sở.

Hệ thống mạng bảo mật phục vụ trao đổi văn bản mật mới được triển khai giữa các cơ quan Đảng, trong khi nhiều cơ quan khác chưa hoàn thành kết nối.

Hạ tầng viễn thông 5G được triển khai rộng khắp thời gian qua.

Bên cạnh hạ tầng, tiến độ xây dựng cơ sở dữ liệu và phát triển dữ liệu vẫn còn chậm. Nhiều cơ sở dữ liệu quốc gia và cơ sở dữ liệu chuyên ngành chưa hoàn thiện hoặc chưa được kết nối, chia sẻ đồng bộ, ảnh hưởng trực tiếp đến việc phát triển kinh tế dữ liệu và cung cấp dịch vụ công trực tuyến.

Không ít nền tảng số quốc gia và nền tảng chuyên ngành cũng chưa bảo đảm tính ổn định và khả năng tích hợp. Một số hệ thống còn khó sử dụng, gây bất cập cho cả người dân, doanh nghiệp và đội ngũ cán bộ cơ sở.

Chất lượng dịch vụ công trực tuyến cũng chưa đáp ứng yêu cầu khi việc tái cấu trúc quy trình, số hóa hồ sơ và khai thác dữ liệu chưa đồng bộ.

Chuyển đổi số không chỉ là câu chuyện đầu tư công nghệ mà còn là quá trình thay đổi phương thức quản lý, cách thức vận hành và tư duy phát triển. Chỉ khi những rào cản, điểm nghẽn về thể chế, dữ liệu, hạ tầng và nguồn nhân lực được tháo gỡ đồng bộ, chuyển đổi số mới thực sự đi vào cuộc sống, tạo động lực cho tăng trưởng kinh tế và nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp theo tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW.

Bài cuối: Cần lời giải đồng bộ để bứt phá