Chuyển đổi số trong y tế: Kiến tạo bệnh viện thông minh, nâng tầm quản trị

Trí tuệ nhân tạo (AI) - “trợ thủ” đắc lực của bác sĩ trong khám, chữa bệnh, quản lý bệnh án điện tử. Ảnh: ST

Chuyển đổi số và AI - xu hướng tất yếu xây dựng bệnh viện thông minh

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ trên toàn cầu, ngành y tế Việt Nam cũng bước vào giai đoạn đổi mới toàn diện với sự xuất hiện ngày càng rõ nét của mô hình bệnh viện thông minh. Từ quản trị vận hành, lưu trữ dữ liệu đến hỗ trợ chẩn đoán và chăm sóc người bệnh, trí tuệ nhận tạo (AI) đang trở thành “chìa khóa” thúc đẩy cuộc cách mạng công nghệ trong lĩnh vực y tế.

Năm 2026 được xem là dấu mốc tăng tốc của quá trình chuyển đổi số trong ngành y tế khi ngày càng nhiều bệnh viện trên cả nước đẩy mạnh ứng dụng công nghệ vào quản lý và hoạt động chuyên môn. Trong bối cảnh y học thế giới phát triển mạnh mẽ với trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, y học cá thể hóa hay phẫu thuật robot, hệ thống y tế Việt Nam cũng đang từng bước tham gia sâu hơn vào dòng chảy công nghệ toàn cầu.

Tại nhiều cơ sở y tế, AI đã bắt đầu được ứng dụng trong hỗ trợ phân tích hình ảnh y khoa, phát hiện bệnh sớm, tối ưu quy trình khám, chữa bệnh và giảm áp lực cho đội ngũ nhân viên y tế. Song song với đó, bệnh án điện tử, hệ thống quản lý dữ liệu tập trung, sổ sức khỏe điện tử hay các nền tảng chăm sóc sức khỏe số đang từng bước thay đổi cách thức vận hành truyền thống.

Các chuyên gia nhận định, dữ liệu y tế đang trở thành “nguồn tài nguyên chiến lược” của ngành y. Khi được chuẩn hóa, hệ thống dữ liệu không chỉ hỗ trợ công tác điều hành, nâng cao chất lượng điều trị mà còn tạo nền tảng cho nghiên cứu khoa học, kết nối liên thông giữa các cơ sở y tế và thúc đẩy ứng dụng AI trong tương lai.

Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan nhấn mạnh, chuyển đổi số hiện không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc. Tuy nhiên, việc triển khai phải tạo ra thay đổi thực chất, để người bệnh được hưởng lợi.

Hiện ngành y tế đang xây dựng 14 cơ sở dữ liệu chuyên ngành theo nguyên tắc "đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung"; đã xây dựng khoảng 120.000 danh mục mã lâm sàng, cận lâm sàng phục vụ quản lý dữ liệu toàn ngành. Đồng thời, hơn 1.230 bệnh viện triển khai bệnh án điện tử và khoảng 40 triệu sổ sức khỏe điện tử đã được tích hợp với cơ sở dữ liệu bảo hiểm y tế, dữ liệu dân cư quốc gia. Đây được xem là nền tảng quan trọng để hình thành hệ sinh thái y tế số đồng bộ trên phạm vi cả nước.

Hướng tới hệ thống y tế hiện đại, lấy người bệnh làm trung tâm

Dù chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, song thực tế quá trình triển khai vẫn đối mặt với không ít rào cản. Một trong những thách thức lớn hiện nay là dữ liệu y tế còn phân tán, thiếu tính chuẩn hóa và chưa có khả năng liên thông hiệu quả. Tình trạng mỗi cơ sở y tế triển khai theo một cách khác nhau khiến việc kết nối, chia sẻ và khai thác dữ liệu gặp nhiều khó khăn. Chưa kể, hồ sơ bệnh án chủ yếu dưới dạng scan, ảnh chụp nên khó khai thác cho AI; thiếu ngôn ngữ dữ liệu chung…

Chuyển đổi số giúp nâng cao năng lực quản trị bệnh viện, người bệnh được thụ hưởng nhiều lợi ích thiết thực. Ảnh: ST

Vì vậy, Bộ trưởng Đào Hồng Lan yêu cầu các cơ sở y tế phải triển khai kết nối dữ liệu thực chất, đồng bộ, tránh tình trạng "mỗi nơi làm một kiểu", gây khó khăn trong quản lý và khai thác dữ liệu toàn ngành. Dữ liệu y tế phải bảo đảm nguyên tắc "đúng, đủ, sạch, sống" và có khả năng kết nối liên thông trong toàn quốc.

Chuyển đổi số, phát triển bệnh viện thông minh cũng đặt ra yêu cầu đổi mới tư duy quản trị và vai trò lãnh đạo trong ngành y tế. Theo đó, các bệnh viện cần tăng cường quản lý tài sản công, vật tư y tế, thuốc men và quy trình đấu thầu theo hướng khoa học, công khai và đúng quy định pháp luật.

PGS.TS Đào Xuân Cơ - Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai cho rằng, bệnh viện thông minh không đơn thuần là việc đầu tư thêm phần mềm hay trang thiết bị hiện đại. Yếu tố quyết định nằm ở năng lực quản trị và vai trò của người đứng đầu.

Các Nghị quyết về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số quốc gia cũng như các quy định mới của ngành y tế đang đặt ra yêu cầu bệnh viện phải đổi mới mạnh mẽ hơn, quản trị minh bạch hơn và sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn để phục vụ người dân. Trong tiến trình đó, mỗi bệnh viện phải là một mắt xích trách nhiệm, mỗi giám đốc bệnh viện phải là hạt nhân đổi mới.

“Nếu người đứng đầu không thay đổi tư duy, không quyết tâm đổi mới thì chuyển đổi số sẽ chỉ dừng lại trên giấy tờ, khó tạo ra chuyển biến thực chất trong hoạt động khám chữa bệnh. Vì vậy, muốn xây dựng bệnh viện thông minh, người giám đốc phải dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm và luôn đặt lợi ích người bệnh ở vị trí trung tâm” - PGS.TS Đào Xuân Cơ nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, hàng loạt vấn đề cần được quan tâm giải quyết thực chất như triển khai bệnh án điện tử hiệu quả, sử dụng dữ liệu bệnh viện phục vụ điều hành, giảm thời gian chờ cho người bệnh, thanh toán bảo hiểm y tế minh bạch, tháo gỡ khó khăn trong đấu thầu - mua sắm, cũng như phòng, chống tham nhũng, tiêu cực bằng quy trình và dữ liệu công khai minh bạch.

Ngành y tế cũng xác định nguồn nhân lực tiếp tục là yếu tố then chốt. Việc đào tạo đội ngũ cán bộ y tế có năng lực thích ứng với môi trường số, khuyến khích đổi mới sáng tạo và nâng cao kỹ năng quản trị sẽ quyết định thành công của quá trình chuyển đổi. Tất cả đều hướng tới mục tiêu xây dựng một nền y tế hiện đại, minh bạch, hiệu quả và nhân văn hơn - nơi người bệnh thực sự trở thành trung tâm của mọi chính sách và hành động.