Hình thành hàng loạt liên minh hạ tầng phục vụ xe điện hai bánh tại Việt Nam

Hệ thống tủ đổi pin của YADEA sẽ sớm được triển khai rộng rãi qua hệ sinh thái VGX. Ảnh: Hoàng Linh

Là doanh nghiệp đi sớm nhất, VinFast hiện là cái tên sở hữu hệ sinh thái tương đối hoàn chỉnh tại Việt Nam. Lúc này, khi xe hai bánh chạy điện đang bùng nổ, nhà sản xuất này ngay lập tức bắt tay với nhiều đối tác chiến lược để triển khai hạ tầng hỗ trợ.

Động thái mới nhất là V-Green - công ty giải pháp sạc tách ra từ VinFast - đã thỏa thuận hợp tác với Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam (VNPT) nhằm triển khai khoảng 6.000 tủ đổi pin và 100 trạm sạc ô tô điện tại 2.500 điểm giao dịch của VNPT trên toàn quốc.

Trước đó, V-Green và Tổng công ty Bưu điện Việt Nam (Vietnam Post) cũng ký kết thỏa thuận hợp tác triển khai hơn 16.000 tủ đổi pin xe máy điện và khoảng 2.000 chỗ đỗ xe tích hợp trụ sạc ô tô điện tại mạng lưới hơn 13.000 điểm phục vụ của Vietnam Post trên toàn quốc. Trong số các đối tác của V-Green còn có Viettel Post, PVOil...

Dĩ nhiên, các đối thủ không ngồi yên. Mới nhất, YADEA đã bắt tay VGX – liên minh có sự tham gia của Petrolimex, Selex Motors và Xuân Cầu Holdings – để phát triển mô hình đổi pin dùng chung. Theo thỏa thuận ký kết ngày 27-5, hai bên sẽ nghiên cứu chuyển đổi các dòng xe máy điện YADEA sang sử dụng pin hoán đổi, đồng thời kết nối với hệ thống đổi pin dùng chung do VGX phát triển. Tổng Giám đốc YADEA Việt Nam Liu Jia kỳ vọng, toàn bộ xe của hãng bán ra ở nước ta từ năm 2029 sẽ sử dụng pin hoán đổi.

YADEA hợp tác với VGX - vốn là liên minh của hàng loạt ông lớn trong lĩnh vực năng lượng ở Việt Nam. Ảnh: Hoàng Linh

Về phần mình, VGX cũng có tham vọng trở thành nhà phân phối độc quyền xe điện YADEA - cũng là đơn vị xe điện đầu tiên hợp tác - để tự hình thành hệ sinh thái dịch vụ di chuyển mạnh mẽ hơn. Lãnh đạo VGX cũng tin tưởng, liên minh YADEA cùng VGX và các đối tác Petrolimex, Selex Motors, Xuân Cầu Holdings... sẽ đem lại lợi ích cho tất cả các bên.

Chưa hết, LG Energy Solution (LGES - Hàn Quốc) ngay trong tháng 5 cũng ký biên bản ghi nhớ (MOU) với Honda Nhật Bản và thành phố Hà Nội để phối hợp xây dựng hệ thống trạm đổi pin công cộng cho xe máy điện.

Ba bên thống nhất xây dựng các trạm đổi pin cho xe máy điện tại khu vực trung tâm Thủ đô và cùng phát triển hệ thống tiêu chuẩn hóa pin và quản lý an toàn, đồng thời xây dựng mô hình kinh doanh nền tảng dành cho xe máy điện. Dự án thí điểm sẽ bắt đầu từ quý III-2026, dự kiến lắp đặt khoảng 50 trạm đổi pin tại các khu vực trọng điểm của thành phố, đồng thời đưa vào vận hành khoảng 500 xe máy điện.

Sự hình thành các “liên minh di chuyển điện" theo cách nêu trên được đánh giá là diễn biến tất yếu của thị trường. Từ lâu, câu chuyện cạnh tranh trên thị trường xe điện ở Việt Nam luôn đặt các doanh nghiệp trước thách thức: ai kiểm soát được hạ tầng năng lượng và trải nghiệm sử dụng sẽ có lợi thế dài hạn.

Bởi lẽ, người tiêu dùng trong giai đoạn đầu sở hữu xe điện hai bánh thường quan tâm đến giá xe và thiết kế. Nhưng khi việc sử dụng trở nên thường xuyên hơn, trải nghiệm sử dụng sẽ quyết định khả năng giữ chân khách hàng của các nhà sản xuất.

Như thế, thay vì chỉ bán xe, các nhà sản xuất phải giải bài toán “sau bán hàng”: sạc ở đâu, đổi pin thế nào, chi phí vận hành ra sao và người dùng có thuận tiện hay không.

V-Green và Vietnam Post ký kết thỏa thuận hợp tác ngày 20-5 vừa qua. Ảnh: Hoàng Linh

Lợi thế khác của mô hình liên minh nằm ở khả năng chia sẻ nguồn lực. Việc nhiều doanh nghiệp cùng tham gia có thể giúp giảm chi phí đầu tư hạ tầng, tăng tốc độ mở rộng mạng lưới và nâng cao độ phủ dịch vụ. Các ông lớn dịch vụ với hệ thống cửa hàng rộng khắp được xem là một mắt xích quan trọng nếu các trạm đổi pin hoặc trạm năng lượng mới được tích hợp trong tương lai.

Trong khi đó, các hãng xe điện cũng có thêm cơ hội tiếp cận người dùng nhanh hơn mà không phải tự đầu tư toàn bộ hạ tầng từ đầu – bài toán vốn rất tốn kém.

Tuy nhiên, bên cạnh cơ hội, sự xuất hiện của các liên minh hạ tầng xe điện cũng kéo theo nhiều thách thức đáng chú ý.

Thách thức đầu tiên là vấn đề tiêu chuẩn hóa. Nếu mỗi hãng sử dụng một chuẩn pin, một công nghệ kết nối hay hệ sinh thái riêng biệt, thị trường có nguy cơ bị chia cắt thành nhiều “ốc đảo năng lượng”. Người dùng khi đó sẽ bị phụ thuộc vào hệ sinh thái của từng thương hiệu, tương tự cách một số nền tảng công nghệ từng xây dựng hệ sinh thái đóng.

Đây là lý do nhiều chuyên gia cho rằng thị trường xe điện Việt Nam sớm hay muộn sẽ phải đối mặt với bài toán tiêu chuẩn chung cho pin, cổng sạc hoặc giao thức vận hành. Nếu không, chi phí đầu tư xã hội có thể bị đội lên đáng kể do hạ tầng chồng chéo.

Một thách thức khác là hiệu quả kinh doanh dài hạn. Hạ tầng năng lượng cho xe điện đòi hỏi vốn đầu tư lớn nhưng thời gian hoàn vốn dài. Với xe máy điện, giá trị mỗi lần sạc hoặc đổi pin không quá cao, khiến doanh nghiệp phải đạt quy mô người dùng đủ lớn mới có thể tối ưu chi phí vận hành.

Ngoài ra, thói quen tiêu dùng cũng là rào cản không nhỏ. Người Việt đã quen với việc đổ xăng nhanh chóng trong hàng chục năm, nên để thay đổi hành vi sang sạc hoặc đổi pin cần thời gian, độ phủ hạ tầng đủ rộng và trải nghiệm đủ thuận tiện.

Tủ sạc của VinFast trên đường phố thành phố Hồ Chí Minh. Ảnh: Hoàng Linh

Dù vậy, giới quan sát cho rằng đây vẫn là tín hiệu tích cực đối với tiến trình chuyển đổi xanh tại Việt Nam. Thực tế cho thấy xe điện khó có thể phát triển mạnh nếu thiếu hạ tầng đi kèm. Việc các doanh nghiệp lớn bắt đầu liên kết cho thấy thị trường đang bước sang giai đoạn trưởng thành hơn, nơi hệ sinh thái trở thành yếu tố quyết định.

Trong dài hạn, nếu các mô hình hợp tác được vận hành hiệu quả, người hưởng lợi lớn nhất có thể chính là người tiêu dùng. Khi mạng lưới năng lượng mở rộng, chi phí sử dụng giảm và trải nghiệm thuận tiện hơn, xe điện sẽ có cơ hội tiến gần hơn tới nhóm khách hàng đại chúng thay vì chỉ dừng ở những người dùng tiên phong như hiện nay.