Chuyển đổi số Việt Nam bước sang giai đoạn mới: Từ xây nền tảng đến tạo giá trị thực chất

Hạ tầng số, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo đang mở ra những động lực phát triển mới cho nền kinh tế số Việt Nam. Ảnh minh họa

Việt Nam đã đi được một chặng đường dài

Phát biểu tại Diễn đàn Quốc gia Số Việt Nam 2026 diễn ra ngày 5.6, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Bùi Hoàng Phương nhận định, chỉ trong vài năm ngắn ngủi, Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả đáng ghi nhận trong quá trình thúc đẩy chuyển đổi số quốc gia.

Nổi bật nhất là việc hoàn thiện hệ thống thể chế. Riêng năm 2025, Việt Nam đã sửa đổi 10 luật cùng hàng chục nghị định, thông tư liên quan, trong đó có các đạo luật nền tảng như Luật Chuyển đổi số, Luật Công nghiệp công nghệ số, Luật Dữ liệu và Luật Trí tuệ nhân tạo (AI). Đây được xem là những mảnh ghép quan trọng tạo nên hành lang pháp lý tương đối toàn diện cho quá trình phát triển kinh tế số, chính phủ số và xã hội số.

Song song với đó, hạ tầng số tiếp tục được đầu tư mạnh mẽ. Tỷ lệ phủ sóng 5G hiện đã đạt trên 90% dân số. Nhiều nền tảng dữ liệu quy mô lớn được xây dựng và đưa vào vận hành, trong đó có Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và nền tảng định danh điện tử VNeID.

Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo cũng đang được mở rộng trong cả khu vực công và khu vực tư nhân. Nhiều cơ quan nhà nước triển khai các giải pháp AI để hỗ trợ xử lý hồ sơ, nâng cao hiệu quả quản lý, điều hành và cung cấp dịch vụ công.

Đồng thời, hàng loạt chương trình đào tạo nhân lực chất lượng cao, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển đổi số, phổ cập kỹ năng số cho người dân đang được triển khai trên phạm vi cả nước.

Thách thức không còn nằm ở công nghệ

Tuy nhiên, khi nền tảng cơ bản đã được hình thành, những thách thức mới bắt đầu xuất hiện.

Theo các chuyên gia, khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn vẫn là một trong những điểm nghẽn lớn nhất của chuyển đổi số hiện nay. Không ít địa phương, đơn vị đã đầu tư hệ thống công nghệ, phần mềm và cơ sở dữ liệu nhưng hiệu quả khai thác chưa tương xứng với nguồn lực bỏ ra.

Khoảng cách giữa kỳ vọng của cơ quan quản lý với trải nghiệm thực tế của người dân và doanh nghiệp cũng là vấn đề được nhắc tới nhiều. Nhiều dịch vụ số đã được triển khai nhưng chưa thực sự tạo ra sự thuận tiện hoặc thay đổi đáng kể trong cách thức vận hành.

Theo Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Bùi Hoàng Phương, một trong những nguyên nhân quan trọng nằm ở tư duy tiếp cận chuyển đổi số.

Nhiều nơi vẫn coi chuyển đổi số là việc đầu tư thêm máy móc, phần mềm hay đưa các quy trình hiện có lên môi trường trực tuyến. Trong khi đó, bản chất của chuyển đổi số là tái thiết kế quy trình, thay đổi cách làm để giải quyết tốt hơn những vấn đề thực tiễn.

Bước vào giai đoạn tăng tốc

Nhiều chuyên gia nhận định quá trình chuyển đổi số của Việt Nam đang chuyển từ giai đoạn “xây nền” sang giai đoạn “tạo giá trị”.

Nếu như giai đoạn trước được đo bằng số lượng văn bản pháp luật được ban hành, tỷ lệ phủ sóng hạ tầng hay số lượng cơ sở dữ liệu được xây dựng thì trong giai đoạn tới, thước đo quan trọng sẽ là mức độ hài lòng của người dân và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.

Điều đó đồng nghĩa với việc chuyển đổi số phải giúp người dân thực hiện thủ tục hành chính nhanh hơn, minh bạch hơn; giúp doanh nghiệp giảm chi phí, tăng năng suất; đồng thời hỗ trợ cơ quan quản lý nâng cao hiệu quả điều hành dựa trên dữ liệu và trí tuệ nhân tạo.

Nhiều chuyên gia nhận định năm 2026 đánh dấu bước chuyển của chuyển đổi số Việt Nam từ giai đoạn "xây nền" sang giai đoạn "tạo giá trị".

Khi hạ tầng, dữ liệu và thể chế từng bước được hoàn thiện, hiệu quả thực chất đối với người dân, doanh nghiệp và nền kinh tế sẽ là thước đo quan trọng nhất cho thành công của tiến trình chuyển đổi số quốc gia.