Chuyển đổi xe buýt và xe 3 bánh thu gom rác để kiểm soát khí thải

Xe mô-tô, xe gắn máy chiếm gần 90% tổng số phương tiện, là phương thức đi lại chủ yếu của phần lớn người dân thành phố. (Ảnh: THẾ ANH)

Đây là mục tiêu nêu trong dự thảo Đề án kiểm soát khí thải giao thông ở Thành phố Hồ Chí Minh đang được Sở Xây dựng gửi các đơn vị liên quan để nhận góp ý, hoàn thiện. Đồng thời, Sở sẽ phối hợp Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Thành phố tổ chức phản biện xã hội trước khi trình Ủy ban nhân dân Thành phố cho ý kiến đối với Đề án.

Thí điểm vùng phát thải thấp - LEZ ở vùng lõi trung tâm

Phó Giám đốc Sở Xây dựng Thành phố Bùi Hoa An cho biết, mục tiêu của Đề án là ưu tiên chuyển đổi xe buýt, taxi, xe công nghệ hai bánh, xe tải nhẹ và phương tiện hoạt động cường độ cao trước khi mở rộng sang phương tiện cá nhân.

Cùng với đó, biện pháp hạn chế chỉ được áp dụng sau khi đáp ứng các điều kiện về cơ sở pháp lý, chính sách hỗ trợ, hạ tầng tiếp năng lượng, giao thông công cộng thay thế và hệ thống quản lý, giám sát; không áp dụng biện pháp bắt buộc chỉ dựa trên mốc thời gian. Từ đó, thành phố kỳ vọng việc triển khai vùng phát thải thấp sẽ góp phần giảm ô nhiễm không khí và hạn chế ùn tắc giao thông.

Thành phố dự kiến lập vùng phát thải thấp (LEZ) ở vùng lõi trung tâm và Thủ Thiêm từ năm 2027, sau đó mở rộng ra Vành đai 2, đồng thời tiến tới hạn chế xe không đạt chuẩn đi vào.

Sở Xây dựng Thành phố đã phê duyệt hàng nghìn vị trí lắp đặt tủ đổi pin trên địa bàn thành phố. (Ảnh: QUÝ HIỀN)

Theo đề xuất, từ năm 2027, thành phố sẽ thí điểm LEZ ở vùng lõi trung tâm (930ha) và Khu đô thị mới Thủ Thiêm. Khu vực này được giới hạn bởi các tuyến: cầu Sài Gòn-đường Nguyễn Hữu Cảnh-cầu Văn Thánh 2-Thị Nghè 2-đường Hoàng Sa-Võ Thị Sáu-Cách mạng Tháng Tám-Nguyễn Thái Học-Võ Văn Kiệt-Hầm Sông Sài Gòn-Thủ Thiêm-Trần Quý Kiên-Mai Chí Thọ-Lương Đình Của-Trần Não-cầu Sài Gòn.

Sau đó, từ đầu năm 2029, phạm vi vùng LEZ được đề xuất mở rộng ra Vành đai 2, giới hạn bởi các tuyến: Đỗ Mười-Lê Đức Anh-Lê Khả Phiêu (Quốc lộ 1 cũ)-Nguyễn Văn Linh-cầu Phú Mỹ-Võ Chí Công-Nguyễn Thị Định-Đồng Văn Cống-Mai Chí Thọ -Võ Nguyên Giáp-Xa lộ Hà Nội. Đây cũng là khu vực Thành phố Hồ Chí Minh đang hạn chế xe tải trọng lớn và xe khách giường nằm vào nội đô theo khung giờ.

Khu vực trên có tổng diện tích khoảng 16,6km2, hơn 176.200 người, được đánh giá có mật độ di chuyển rất lớn cùng mức phát thải cao. Hiện độ bao phủ giao thông công cộng ở khu vực này đạt khoảng 96%, được xem là điều kiện thuận lợi để Thành phố triển khai vùng LEZ.

Đề án kiểm soát khí thải giao thông ở Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức lộ trình theo 4 khu vực: Đặc khu Côn Đảo; các xã Bình Khánh, An Thới Đông, Cần Giờ và Thạnh An; vùng phát thải thấp khu vực trung tâm thành phố; khu vực còn lại của Thành phố. Đề án lần này được đánh giá là có lộ trình phù hợp để người dân, doanh nghiệp tham gia chuyển đổi phương tiện.

Hai phương tiện chuyển đổi sớm: xe buýt và xe ba bánh thu gom rác

Sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính, Thành phố Hồ Chí Minh có quy mô dân số khoảng 14 triệu người, diện tích tự nhiên khoảng 6.772km² và quy mô phương tiện giao thông đường bộ lớn nhất cả nước. Tính đến tháng 5/2026, toàn Thành phố có khoảng 12,82 triệu phương tiện, gồm khoảng 11,54 triệu xe mô-tô, xe gắn máy và khoảng 1,28 triệu ô-tô các loại. Xe mô-tô, xe gắn máy chiếm gần 90% tổng số phương tiện, là phương thức đi lại chủ yếu của phần lớn người dân thành phố.

Theo Đề án, đến năm 2035, hầu hết phương tiện hoạt động trong vùng LEZ phải sử dụng điện hoặc năng lượng xanh. Riêng mục tiêu trên phạm vi toàn thành phố là hoàn tất chuyển đổi vào năm 2040.

Trong đó, xe buýt và xe ba bánh thu gom rác là nhóm chuyển đổi sớm nhất, từ năm 2027 phải sử dụng điện hoặc năng lượng xanh khi vào vùng LEZ. Từ đầu năm 2028, xe máy công nghệ chở khách, shipper, cũng chuyển toàn bộ sang sử dụng điện hoặc năng lượng xanh. Với taxi, từ năm 2028 phải đạt tiêu chuẩn khí thải mức 5 khi vào vùng LEZ, trước khi chuyển hoàn toàn sang điện hoặc năng lượng xanh từ năm 2030.

Đối với xe hợp đồng dưới 9 chỗ, xe từ 10 chỗ trở lên và xe khách, từ năm 2028, phải đáp ứng tiêu chuẩn khí thải mức 4 hoặc 5 tùy loại, sau đó tiếp tục nâng chuẩn trong các năm tiếp theo. Đến giai đoạn 2032-2035, các nhóm xe này sẽ chuyển hoàn toàn sang điện hoặc năng lượng xanh.

Tỷ lệ chuyển đổi xe buýt chạy xăng qua điện của thành phố hiện đạt hơn 60% phương tiện. (Ảnh: QUÝ HIỀN)

Theo thành phố, xe buýt, taxi, xe hợp đồng, xe công nghệ hai bánh và xe tải nhẹ là các nhóm có cường độ khai thác cao, có khả năng tổ chức quản lý tập trung và tạo hiệu quả giảm phát thải sớm; phương tiện cá nhân cần lộ trình dài hơn, hỗ trợ đúng nhóm chịu tác động và điều kiện hạ tầng phù hợp.

Riêng xe máy, mô-tô cá nhân bắt đầu áp dụng tiêu chuẩn khí thải từ năm 2029, ở mức 3, nâng lên mức 4 từ năm 2030 và chuyển hoàn toàn sang điện hoặc năng lượng xanh vào năm 2035. Ô-tô cá nhân áp dụng mức 4 từ năm 2028, nâng lên mức 5 từ năm 2030 và cũng hoàn tất chuyển đổi sang điện hoặc năng lượng xanh vào năm 2035.

Đề án cũng xây dựng chính sách hỗ trợ người dân, tổ chức chuyển đổi phương tiện theo từng khu vực, ưu tiên những nơi đặc thù, hộ nghèo, cận nghèo, địa bàn chuyển đổi sớm…

Ngoài nội đô Thành phố Hồ Chí Minh, Đề án cũng đề xuất triển khai sớm các giải pháp chuyển đổi phương tiện xanh tại Côn Đảo và khu vực Cần Giờ (cũ). Trong đó, Côn Đảo được định hướng hoàn thành chuyển đổi sang phương tiện sử dụng điện và năng lượng xanh vào năm 2035, Cần Giờ phấn đấu đạt mục tiêu này vào năm 2040.