Chuyên gia tư vấn bí quyết chọn môn thi, chọn trường cho mùa tuyển sinh 2026

Không nên “đánh cược” vào những ngành học không phù hợp

Trong bối cảnh chương trình giáo dục phổ thông 2018 đã đi trọn một chu kỳ, kỳ thi năm nay không chỉ là phép thử năng lực học sinh mà còn là thước đo hiệu quả đổi mới giáo dục, đồng thời phản ánh rõ nét những vấn đề còn tồn tại trong dạy và học ở bậc THPT.

Việc tổ chức đăng ký thử trước khi chính thức không chỉ mang tính kỹ thuật mà còn là bước chuẩn bị quan trọng để hạn chế sai sót, đồng thời giúp thí sinh làm quen với hệ thống. Cùng đó, theo quy định, ngoài hai môn bắt buộc là Toán và Ngữ văn, thí sinh sẽ lựa chọn thêm hai môn trong số các môn đã học ở bậc THPT. Sự thay đổi này phù hợp với định hướng phân hóa của chương trình mới, đồng thời trao quyền chủ động nhiều hơn cho người học.

Tại chương trình tư vấn “Xét tuyển đại học: Những điều cần lưu ý khi chọn ngành”, nhiều chuyên gia tuyển sinh đã nhấn mạnh vai trò đặc biệt quan trọng của việc lựa chọn môn thi.

Tiến sĩ Lê Sĩ Hải, Giám đốc điều hành Trường Đại học Văn Hiến cho biết, dù sử dụng nhiều phương thức xét tuyển như điểm thi tốt nghiệp, học bạ hay kỳ thi năng lực, thì điều kiện cơ bản vẫn là thí sinh phải đạt tối thiểu 15 điểm cho tổ hợp 3 môn. Điều này đồng nghĩa với việc điểm thi tốt nghiệp vẫn giữ vai trò nền tảng, không thể xem nhẹ.

Trong khi đó, Thạc sĩ Cao Quảng Tư, Giám đốc Tuyển sinh Trường Đại học Quốc tế Sài Gòn cho rằng, việc lựa chọn môn thi cần đặt trong mối tương quan với tổ hợp xét tuyển đại học. Theo ông, học sinh không nên chọn môn theo tâm lý “an toàn” hay “chạy theo số đông”, mà phải cân nhắc dựa trên năng lực thực sự và định hướng nghề nghiệp. “4 môn thi cần vừa bảo đảm thế mạnh cá nhân, vừa mở rộng cơ hội xét tuyển. Nếu chọn sai, thí sinh có thể tự thu hẹp cánh cửa của mình”, ông Tư nhấn mạnh.

Một trong những điểm đáng chú ý trong mùa tuyển sinh năm nay là sự thay đổi trong tư duy chọn ngành. Các chuyên gia đều thống nhất rằng khái niệm “ngành hot” ngày càng trở nên tương đối trong bối cảnh thị trường lao động biến động nhanh chóng.

Tiến sĩ Lê Sĩ Hải đưa ra quan điểm: lựa chọn ngành học cần dựa trên ba yếu tố cốt lõi gồm năng lực, đam mê và xu hướng thị trường. “Không có “ngành hot”, không có “trường hot”, mà bản thân người học có “hot” hay không mới là yếu tố quyết định”, ông nói.

Bức tranh chất lượng - phân hóa mạnh và nhiều lo ngại

Nếu như khâu đăng ký và lựa chọn môn thi đặt ra bài toán chiến lược cho thí sinh, thì kết quả khảo sát chất lượng học sinh lớp 12 tại Hà Nội lại gióng lên hồi chuông cảnh báo về thực trạng dạy và học hiện nay.

Theo số liệu từ Sở GD&ĐT Hà Nội, ông Hà Xuân Nhâm, Trưởng phòng Giáo dục cho biết, điểm trung bình toàn Thành phố chỉ đạt khoảng 5,31. Trong đó, khối công lập đạt 5,77, khối tư thục khoảng 5,21, còn khối giáo dục thường xuyên chỉ đạt 3,52 điểm. Sự chênh lệch này cho thấy mức độ phân hóa rất lớn giữa các nhóm đối tượng. Đặc biệt, môn Toán được xác định là “điểm nghẽn” lớn nhất khi phổ điểm lệch trái, tập trung nhiều ở mức 3 - 5 điểm. Số lượng học sinh dưới trung bình còn cao, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng trực tiếp đến tỷ lệ tốt nghiệp.

Môn Ngữ văn dù ổn định hơn nhưng vẫn tồn tại một bộ phận học sinh yếu. Trong khi đó, các môn tự chọn lại bộc lộ nghịch lý: được lựa chọn nhiều nhưng điểm số không cao. Điển hình như môn Địa lý có điểm trung bình thấp nhất, chỉ đạt 4,12 điểm. Nguyên nhân được chỉ ra là học sinh thiếu kỹ năng khai thác Atlat, phân tích số liệu và xử lý thông tin, những yêu cầu quan trọng trong đề thi theo hướng đánh giá năng lực.

Một trong những điểm đáng chú ý từ kết quả khảo sát là xu hướng học sinh nghiêng về lựa chọn các môn xã hội thay vì các môn tự nhiên. Đây được xem là lựa chọn “an toàn” nhằm tăng khả năng đạt điểm cao. Tuy nhiên, thực tế cho thấy việc chọn môn theo tâm lý đám đông không mang lại hiệu quả như kỳ vọng. Khi số lượng thí sinh chọn cùng một môn quá lớn, mức độ cạnh tranh tăng lên, đồng thời đề thi cũng có xu hướng phân hóa mạnh hơn. Hệ quả là nhiều thí sinh rơi vào tình trạng “chọn nhiều nhưng điểm không cao”, thậm chí ảnh hưởng đến cả kết quả xét tốt nghiệp và xét tuyển đại học.

Trước thực trạng trên, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội đã đưa ra yêu cầu rõ ràng: không thể ôn tập theo một mô hình chung mà phải phân hóa, cá thể hóa theo từng nhóm học sinh.

Kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026 đang đứng trước nhiều thách thức nhưng cũng mở ra cơ hội để khẳng định hiệu quả của quá trình đổi mới giáo dục. Từ khâu đăng ký, lựa chọn môn thi đến tổ chức ôn tập và xét tuyển, tất cả đều đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, nhà trường, giáo viên và học sinh. Nếu các giải pháp được triển khai đồng bộ, quyết liệt và thực chất, kỳ thi năm nay không chỉ bảo đảm mục tiêu xét tốt nghiệp mà còn góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong tương lai. Và hơn hết, đây sẽ là kỳ thi đánh dấu bước trưởng thành của một thế hệ học sinh được đào tạo theo chương trình mới, những người không chỉ học để thi, mà còn học để thích nghi, sáng tạo và làm chủ tương lai.

Một điểm mới đáng chú ý là mỗi thí sinh được đăng ký tối đa 15 nguyện vọng xét tuyển đại học. Theo các chuyên gia, con số này không phải là “càng nhiều càng tốt”, mà quan trọng là chất lượng và chiến lược sắp xếp. Thạc sĩ Cao Quảng Tư cho rằng 15 nguyện vọng có thể là quá ít với một số thí sinh nhưng lại là quá nhiều với người khác. Điều quan trọng nhất vẫn là hiểu rõ năng lực bản thân để phân bổ nguyện vọng hợp lý, tránh tình trạng đăng ký dàn trải hoặc thiếu tính toán.