Tuyển sinh vào lớp 10: Hết một lối, mở muôn đường

Học sinh lớp 9 TPHCM trải nghiệm thực tế tại Trường Trung cấp Kinh tế Nguyễn Hữu Cảnh (Tân Thuận, TPHCM). Ảnh: TP

Tuy nhiên, thay vì xem đó là “cánh cửa khép lại”, hiện nay, các em có nhiều lựa chọn hơn, từ trường tư thục, giáo dục thường xuyên đến học nghề - những con đường linh hoạt và rộng mở nếu lựa chọn đúng hướng.

Không để trò “bị bỏ lại phía sau”

Sau sáp nhập với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, kỳ tuyển sinh lớp 10 năm học 2026 - 2027 tại TPHCM ghi nhận quy mô lớn nhất từ trước đến nay với hơn 169.000 học sinh tốt nghiệp THCS, tăng mạnh so với các năm trước. Dù ngành Giáo dục đã nâng chỉ tiêu vào lớp 10 công lập lên khoảng 70%, tương đương hơn 118.000 suất học, nhưng vẫn có khoảng 50.000 học sinh không thể bước vào các trường công lập.

Áp lực là điều khó tránh khỏi, bởi trong nhiều năm, vào lớp 10 công lập gần như được xem là mục tiêu mặc định của phần lớn học sinh và phụ huynh. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, cách nhìn này dần thay đổi. Điểm tích cực là TPHCM không để học sinh “bị bỏ lại phía sau”.

Theo thống kê của Sở GD&ĐT TPHCM, tổng chỉ tiêu tuyển sinh của tất cả loại hình đào tạo, gồm công lập, ngoài công lập, giáo dục thường xuyên và giáo dục nghề nghiệp, lên tới hơn 180.000 chỗ học, cao hơn số học sinh tốt nghiệp lớp 9 năm học 2025 - 2026. Điều này đồng nghĩa 100% học sinh TPHCM tốt nghiệp THCS đều có cơ hội tiếp tục học tập.

Ông Hồ Tấn Minh - Chánh Văn phòng Sở GD&ĐT TPHCM, cho biết việc mở rộng chỉ tiêu tuyển sinh không chỉ tập trung ở hệ thống trường công lập, mà còn hướng đến đa dạng hóa các loại hình giáo dục.

Theo ông, chủ trương này nhằm tạo thêm nhiều cơ hội học tập cho học sinh, giảm áp lực thi cử và đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xã hội. Bên cạnh đó, việc phát triển các trường ngoài công lập, trung tâm giáo dục nghề nghiệp cũng góp phần giúp học sinh có thêm lựa chọn, từ đó tìm được hướng đi phù hợp với năng lực, sở thích và định hướng nghề nghiệp của bản thân trong tương lai.

Thực tế cho thấy, sau cấp THCS, học sinh không chỉ có một con đường duy nhất là vào trường công lập. Các em hoàn toàn có thể tiếp tục học chương trình phổ thông tại trường tư thục, theo học tại trung tâm giáo dục thường xuyên hoặc lựa chọn hướng đi khác như tham gia các cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Mỗi lựa chọn đều mở ra những cơ hội phát triển riêng nếu phù hợp với năng lực, sở thích và mục tiêu lâu dài của người học.

Là giáo viên nhiều năm chủ nhiệm khối 9, cô Nguyễn Thị Hòa - Trường THCS Minh Đức (phường Cầu Ông Lãnh), chia sẻ việc không vào trường công lập không đồng nghĩa “thất bại”.

Theo cô, mỗi học sinh có năng lực, sở thích và định hướng riêng, vì vậy, điều quan trọng là các em cần hiểu rõ bản thân. Khi xác định được điểm mạnh, yếu và mục tiêu tương lai, học sinh sẽ dễ dàng lựa chọn môi trường học tập phù hợp. Một môi trường đúng đắn sẽ giúp các em phát huy tối đa tiềm năng, tự tin hơn và phát triển toàn diện.

Tiết học của học sinh lớp 9, Trường THCS Lam Sơn (phường Bình Phú, TPHCM). Ảnh: MA

Hướng nghiệp sớm - chìa khóa “mở nhiều đường”

Thực tế cho thấy, để những “cánh cửa khác” thực sự trở thành cơ hội, yếu tố then chốt nằm ở công tác hướng nghiệp. Những năm gần đây, các trường THCS tại TPHCM đã triển khai tư vấn định hướng từ sớm, giúp học sinh hiểu rõ năng lực và sở thích của bản thân. Ông Nguyễn Hồng Đức - Hiệu trưởng Trường THCS Nguyễn Trãi (phường An Hội Đông), cho rằng việc định hướng sớm không chỉ giúp học sinh giảm áp lực thi cử, mà còn tránh tình trạng chọn sai lộ trình.

“Có những em giỏi thực hành, sáng tạo nhưng lại gặp khó khăn với các môn văn hóa. Nếu được định hướng đúng, các em sẽ phát huy tốt hơn năng lực của mình. Trong bối cảnh xã hội ngày càng đề cao kỹ năng và năng lực thực tế, thành công không còn phụ thuộc vào việc học ở đâu, mà phụ thuộc vào việc học như thế nào và có phù hợp hay không”, ông Đức cho hay.

Đặc biệt, trong số các hướng đi sau lớp 9, giáo dục nghề nghiệp đang ngày càng được nhìn nhận tích cực. Nếu như trước đây, học nghề thường bị xem là lựa chọn “thứ yếu”, thì nay đã trở thành con đường thực tế, giúp người học nhanh chóng gia nhập thị trường lao động.

Theo các chuyên gia, học sinh chọn học nghề ngay sau THCS chỉ mất khoảng 3,5 - 4 năm để đạt trình độ cao đẳng, ngắn hơn đáng kể so với lộ trình 5 - 6 năm nếu học qua THPT rồi mới học tiếp. Lợi thế lớn nhất là người học sớm có việc làm, thu nhập và kinh nghiệm thực tiễn.

Ông Trần Anh Tuấn - Phó Chủ tịch Hội Giáo dục nghề nghiệp TPHCM, nhận định nhiều ngành như công nghệ thông tin, điện - điện tử, cơ khí hay du lịch… đang thiếu nhân lực trầm trọng. Chương trình đào tạo hiện nay được xây dựng gắn với nhu cầu doanh nghiệp, giúp sinh viên tốt nghiệp có thể làm việc ngay, thậm chí được “đặt hàng” từ khi còn đang học.

“Học nghề không phải ‘ngã rẽ một chiều’. Người học hoàn toàn có thể vừa làm vừa học để liên thông lên các bậc học cao hơn nếu có nhu cầu. Bên cạnh đó, hệ giáo dục thường xuyên cũng là lựa chọn phù hợp với học sinh muốn tiếp tục con đường học thuật nhưng cần môi trường linh hoạt hơn. Học sinh tại các trung tâm này vẫn học chương trình giáo dục phổ thông thống nhất, được tham gia Kỳ thi tốt nghiệp THPT và xét tuyển đại học như học sinh trường công lập”, ông Tuấn cho hay.

Ông Đỗ Minh Hoàng - Giám đốc Trung tâm GDTX Chu Văn An, cho biết trung tâm từng có học viên đậu thủ khoa đại học. Theo ông, yếu tố quyết định không nằm ở loại hình trường lớp, mà là ý thức và nỗ lực của người học. Một lợi thế khác của hệ này là chi phí thấp, chỉ khoảng dưới 5 triệu đồng/năm. Học viên còn có thể học song song trung cấp nghề, giúp tăng thêm cơ hội việc làm sau khi tốt nghiệp.

Trong khi đó, các trường THPT tư thục ngày càng khẳng định vị thế nhờ sự đầu tư mạnh mẽ về cơ sở vật chất và phương pháp giảng dạy. Nhiều trường xây dựng môi trường học tập hiện đại, chú trọng kỹ năng mềm và khả năng hội nhập cho học sinh.

Bà Phan Thị Ánh Hoàng - Hiệu trưởng hệ thống Trường Nam Việt (TPHCM), cho biết nhà trường không chỉ chú trọng giảng dạy kiến thức, mà còn quan tâm đến sự phát triển toàn diện của học sinh. Việc rèn luyện kỹ năng, tư duy và khả năng thích nghi là rất cần thiết, giúp các em tự tin bước vào môi trường học tập và làm việc trong tương lai.