Chuyển hướng thu hút FDI theo chiều sâu

Trưng bày các giải pháp chuyển đổi số tại Diễn đàn kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh (Ảnh: CTV)

Sức hấp dẫn môi trường đầu tư của Thành phố Hồ Chí Minh tiếp tục được thể hiện qua quy mô dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đổ vào địa phương này ngày càng tăng. Trong 10 tháng năm 2026, thành phố thu hút hơn 19 tỷ USD vốn FDI, vượt gần 74% mục tiêu cả năm. Lũy kế đến nay, hơn 22.000 dự án FDI còn hiệu lực với tổng vốn đăng ký hơn 157 tỷ USD, phản ánh sức hấp dẫn của môi trường đầu tư và tiềm năng phát triển thành phố.

Chuyên gia cho rằng, cùng với việc mở rộng quy mô thu hút vốn, Thành phố đang định hướng chuyển mạnh sang lựa chọn các dự án có chất lượng, phù hợp với quy hoạch và định hướng phát triển dài hạn. Theo đó, định hướng thu hút FDI của Thành phố tập trung các dự án có chọn lọc, phù hợp quy hoạch, ưu tiên công nghệ tiên tiến, quản trị hiện đại, giá trị gia tăng cao, thân thiện với môi trường, có tác động lan tỏa theo quy hoạch tổng thể Thành phố Hồ Chí Minh.

Ở lĩnh vực công nghệ cao, kinh tế số và đổi mới sáng tạo, Thành phố tập trung thu hút các dự án có thế mạnh nghiên cứu và phát triển (R&D), vi mạch bán dẫn và trung tâm dữ liệu. Cụ thể, ưu tiên thu hút các dự án sản xuất chip, vi mạch bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ sinh học và dịch vụ công nghệ thông tin.

Thành phố cũng tập trung thu hút các dự án hạ tầng cảng biển, logistics và khu thương mại tự do (FTZ). Trong đó, thành phố mời gọi đầu tư Bến cảng Mỹ Xuân 6, Bến cảng tổng hợp Long Sơn, Cụm cảng ICD Long Bình, Trung tâm Logistics chuyên dụng tại Tân Mỹ và Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ.

Hoạt động sản xuất Công ty TNHH Datalogic Việt Nam, Khu Công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh. (Ảnh: CTV)

Đối với lĩnh vực thương mại-dịch vụ, y tế, giáo dục và hạ tầng môi trường, địa phương này ưu tiên lựa chọn các dự án chất lượng cao, thân thiện với môi trường, các dự án nhà máy đốt rác phát điện, điện gió ngoài khơi và năng lượng tái tạo.

Để thu hút đầu tư, theo Sở Tài chính Thành phố Hồ Chí Minh, thành phố đẩy mạnh phát triển giao thông và đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD). Đồng thời, thúc đẩy khai thác quỹ đất và phát triển không gian thương mại, dịch vụ, đô thị chung quanh các ga đường sắt đô thị (metro) và các tuyến vành đai.

Ngoài ra, hoàn thiện thể chế theo hướng tạo môi trường đầu tư thông thoáng cũng được xem là điều kiện quan trọng để thành phố thu hút, khai thác hiệu quả nguồn lực đầu tư. Luật Phát triển đô thị có hiệu lực từ ngày 1/10/2026 tạo “bệ phóng thể chế”, đẩy mạnh phân quyền, huy động nguồn lực xã hội, phát triển hạ tầng đồng bộ, nâng cao chất lượng sống của người dân và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Luật mở ra khung thể chế dài hạn, chuyển từ các cơ chế thí điểm ngắn hạn sang nền tảng pháp lý ổn định nhằm khơi thông nguồn lực và thu hút đầu tư cho các đô thị như Thành phố Hồ Chí Minh.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, để hiện thực hóa mục tiêu thu hút FDI theo định hướng mới, thành phố cần triển khai đồng bộ các giải pháp về thể chế, khoa học, công nghệ, tài chính và hạ tầng.

Tiến sĩ Phan Tuấn Anh, Viện Khoa học xã hội vùng Nam Bộ cho biết, Thành phố Hồ Chí Minh cần có một lộ trình chuyển đổi có tính hệ thống: kết hợp đồng thời giữa cơ chế thí điểm thể chế đột phá, đầu tư khoa học, công nghệ gắn với phát triển tài chính-dịch vụ, tổ chức không gian đổi mới sáng tạo tập trung và quy hoạch hạ tầng kết nối liên vùng.

Đây là những định hướng có ý nghĩa thiết thực trong giai đoạn thành phố vừa được mở rộng không gian phát triển và đang nỗ lực hiện thực hóa mục tiêu trở thành trung tâm tài chính quốc tế, trung tâm dịch vụ và đổi mới sáng tạo hàng đầu khu vực.

Trong khi đó, Thạc sĩ Nguyễn Phan Liên, Học viện Chính trị khu vực II cho rằng, thu hút FDI nên chuyển từ cạnh tranh bằng ưu đãi đơn lẻ sang cạnh tranh bằng chất lượng hạ tầng, nguồn nhân lực, dịch vụ và khả năng kết nối nhà cung ứng. Thành phố cần chuyển trọng tâm thu hút đầu tư từ số lượng sang chất lượng, có sức liên kết với các doanh nghiệp trong nước. Qua đó, tạo thúc đẩy chuyển giao công nghệ, kỹ năng, R&D… hướng đến hình thành những doanh nghiệp có khả năng dẫn dắt chuỗi giá trị.

Công nghệ robot ứng dụng trong sản xuất được trưng bày tại không gian giới thiệu sản phẩm, dịch vụ tăng trưởng xanh Thành phố Hồ Chí Minh lần thứ 4 (Ảnh: CTV)

Thành phố cũng cần tổ chức mạng lưới nhân lực và đổi mới sáng tạo ở cấp vùng. Các trường đại học, viện nghiên cứu và trung tâm R&D tại Thành phố Hồ Chí Minh cần có chương trình đào tạo theo đơn đặt hàng, phòng thí nghiệm dùng chung và cơ chế chuyển giao công nghệ.

Mở rộng không gian phát triển tạo thêm lợi thế cho thành phố, tuy nhiên để chuyển hóa lợi thế này thành năng lực cạnh tranh thực chất, thành phố cần chú trọng nâng cao chất lượng dòng vốn FDI. Hiệu quả thu hút đầu tư không chỉ thể hiện ở quy mô số lượng, vốn đăng ký mà cần thể hiện qua đóng góp khả năng chuyển giao công nghệ, thúc đẩy doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.