Chuyển mạnh từ phản ứng chính sách sang chủ động kiến tạo thể chế

ĐBQH Bùi Văn Dũng (Thanh Hóa). Ảnh: Phạm Thắng

Bảo đảm cân bằng giữa tính cấp thiết và ổn định của pháp luật

- Thưa ông, nhìn lại đợt 1 của Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI với khối lượng công việc lớn, nhiều nội dung quan trọng được xem xét trong thời gian ngắn, ông đánh giá như thế nào về dấu ấn nổi bật của đợt làm việc này?

- Tôi cho rằng, đợt 1 của Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất đã thể hiện rất rõ tinh thần chủ động, khẩn trương và trách nhiệm của Quốc hội khóa XVI. Như Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã nhấn mạnh tại phiên khai mạc, “Kỳ họp thể hiện quyết tâm chính trị, tinh thần chủ động, hành động quyết liệt, thực chất” của Quốc hội, Chính phủ và các cơ quan trong việc kịp thời thể chế hóa, tổ chức thực hiện các chủ trương của Đảng, đáp ứng yêu cầu, nguyện vọng của người dân, doanh nghiệp, không để lỡ thời cơ phát triển của đất nước”. Theo tôi, tinh thần đó đã được thể hiện khá rõ trong toàn bộ chương trình làm việc của đợt 1.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu khai mạc Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI. Ảnh: Phạm Thắng

Khối lượng công việc rất lớn, nhiều nội dung vừa cấp thiết trước mắt, vừa có ý nghĩa chiến lược lâu dài. Thời gian chuẩn bị và xem xét tương đối ngắn, các nội dung vẫn được thảo luận dân chủ, thẳng thắn, đi sâu vào những vấn đề còn có ý kiến khác nhau. Các cơ quan trình, cơ quan thẩm tra cũng thể hiện tinh thần cầu thị, tiếp thu và giải trình nghiêm túc.

Theo tôi, dấu ấn nổi bật của đợt 1 là Quốc hội đã thể hiện rõ tư duy chủ động kiến tạo thể chế phát triển. Những vấn đề thực tiễn đang đặt ra được đưa vào chương trình nghị sự kịp thời, không chỉ nhằm xử lý tình huống trước mắt mà còn hướng tới mở rộng không gian phát triển, khơi thông nguồn lực và nâng cao năng lực quản trị quốc gia.

Các ĐBQH tỉnh Thanh Hóa tại phiên khai mạc Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI. Ảnh: Phạm Thắng

Quan trọng hơn cả là Quốc hội đã truyền đi một thông điệp rõ ràng: trước yêu cầu phát triển nhanh của đất nước, Quốc hội phải hành động nhanh hơn, quyết đoán hơn; đồng thời, mỗi quyết sách vẫn phải được cân nhắc kỹ lưỡng, dựa trên cơ sở khoa học, thực tiễn và lợi ích lâu dài của quốc gia, dân tộc.

- Một trong những điểm nổi bật của đợt 1 là khối lượng công tác lập pháp rất lớn. Theo ông, yêu cầu lớn nhất đặt ra là gì để vừa đáp ứng tính cấp thiết của thực tiễn, vừa bảo đảm chất lượng, tính ổn định lâu dài của hệ thống pháp luật?

- Theo tôi, yêu cầu lớn nhất là phải bảo đảm sự cân bằng giữa tính cấp thiết và ổn định của pháp luật. Có thể rút ngắn thời gian xử lý những vấn đề cấp bách, nhưng không được giản lược việc đánh giá tác động và kiểm soát chất lượng chính sách.

Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa dự phiên họp. Ảnh: Quang Khánh

Điều này cũng phù hợp với yêu cầu đổi mới tư duy lập pháp mà Tổng Bí thư, Chủ tịch Nước Tô Lâm đã nhấn mạnh tại phiên khai mạc Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI: “Pháp luật không chỉ để quản lý cái đã có mà còn phải mở đường cho cái mới”. Đây là định hướng rất quan trọng, pháp luật phải bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước, đồng thời phải khơi thông nguồn lực, tạo dư địa cho đổi mới sáng tạo và kiến tạo tương lai.

Việc một dự án luật sửa đổi đồng thời nhiều luật có ưu điểm là xử lý nhanh những vướng mắc mang tính liên ngành, khắc phục tình trạng luật này chờ luật kia. Tuy nhiên, cách làm này cũng đặt ra yêu cầu rất cao về tính đồng bộ, khả thi và khả năng dự báo. Nếu chỉ tháo gỡ một điểm nghẽn trước mắt nhưng lại tạo ra xung đột pháp luật hoặc phát sinh thêm thủ tục mới thì hiệu quả cải cách sẽ bị hạn chế.

Toàn cảnh thảo luận tại Tổ 3 (Thanh Hóa, Tây Ninh). Ảnh: Lâm Hiển

Theo tôi, trước hết, phải nhận diện đúng điểm nghẽn bắt nguồn từ quy định pháp luật hay từ khâu tổ chức thực hiện. Bên cạnh đó, phân cấp, phân quyền phải gắn với phân bổ nguồn lực, nâng cao năng lực thực thi và xác định rõ trách nhiệm, nhất là trách nhiệm của người đứng đầu. Đồng thời, cần lượng hóa đầy đủ tác động đối với người dân, doanh nghiệp và ngân sách nhà nước, tăng cường giám sát sau khi luật có hiệu lực.

Suy cho cùng, chất lượng lập pháp phải được đo bằng mức độ giảm chi phí tuân thủ, khơi thông nguồn lực và giải quyết được những vấn đề thực tiễn mà người dân, doanh nghiệp đang chờ đợi.

Quyết sách phải từ nghị trường vào cuộc sống

ĐBQH Bùi Văn Dũng tích cực đóng góp ý kiến tại các phiên thảo luận tổ. Ảnh: Lâm Hiển

- Đợt 1 diễn ra với cường độ làm việc rất cao, các đại biểu tham gia thảo luận tích cực. Ông cảm nhận như thế nào về trách nhiệm của đại biểu trước yêu cầu nâng cao chất lượng quyết sách?

- Điều tôi cảm nhận rõ nhất là tinh thần làm việc rất khẩn trương, nghiêm túc và trách nhiệm của Quốc hội. Việc làm việc cả thứ Bảy, Chủ nhật phản ánh rất rõ rằng phía sau mỗi nội dung Quốc hội xem xét, quyết định là những yêu cầu cấp thiết của đất nước, những khó khăn của doanh nghiệp và mong đợi của cử tri, Nhân dân.

ĐBQH Bùi Văn Dũng (Thanh Hóa) phát biểu thảo luận tại hội trường sáng 12/8. Ảnh: Phạm Thắng

Tại các phiên thảo luận tổ và hội trường, các đại biểu đã phát biểu thẳng thắn, tập trung vào những vấn đề cốt lõi, những nội dung còn có cách hiểu hoặc phương án xử lý khác nhau. Nhiều ý kiến không chỉ phát hiện bất cập mà còn đề xuất giải pháp cụ thể, trên tinh thần xây dựng, đồng hành nhưng không né tránh trách nhiệm phản biện.

Trong bối cảnh Quốc hội xem xét nhiều vấn đề lớn trong thời gian ngắn, trách nhiệm của mỗi đại biểu càng nặng nề hơn. Đại biểu không chỉ đọc kỹ tài liệu, lắng nghe cử tri mà còn phải có khả năng phân tích chính sách, nhận diện tác động dài hạn và đặt lợi ích chung lên trên lợi ích cục bộ của ngành hay địa phương.

- Bước sang đợt 2, Quốc hội sẽ tiếp tục xem xét những vấn đề lớn về đất đai, nhà ở, kinh doanh bất động sản, ngân sách nhà nước, các chương trình mục tiêu quốc gia và nhiều dự án luật, nghị quyết quan trọng. Ông kỳ vọng điều gì ở những quyết sách dự kiến được Quốc hội xem xét, thông qua?

- Tôi kỳ vọng các quyết sách của đợt 2 sẽ tạo bước chuyển thực chất về thể chế, không chỉ tháo gỡ những vướng mắc trước mắt mà còn kiến tạo nền tảng phát triển ổn định, minh bạch và bền vững trong dài hạn.

Đối với pháp luật về đất đai, nhà ở và kinh doanh bất động sản, yêu cầu quan trọng nhất là phải xử lý đồng bộ các điểm nghẽn về quy hoạch, tiếp cận đất đai, định giá, thu hồi đất, bồi thường, tái định cư và phát triển nhà ở. Cần đưa đất đai thực sự trở thành nguồn lực cho phát triển, đồng thời phải kiểm soát đầu cơ, lợi ích nhóm, thất thoát và bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, nhà đầu tư và người dân. Thị trường bất động sản phải được đưa về đúng vai trò là một bộ phận của nền kinh tế thực, phục vụ nhu cầu sản xuất, kinh doanh và nhà ở.

Đợt 2 của Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI dự kiến diễn ra ngày 19/8. Ảnh: Phạm Thắng

Đối với pháp luật về ngân sách nhà nước, tôi kỳ vọng sẽ tăng cường phân cấp gắn với trách nhiệm giải trình, nâng cao tính chủ động của địa phương, đồng thời giữ vững kỷ luật, kỷ cương tài chính. Mỗi đồng ngân sách phải được sử dụng đúng mục tiêu, tiết kiệm và tạo ra hiệu quả phát triển có thể đo lường được.

Đối với các chương trình mục tiêu quốc gia, cần khắc phục tình trạng nguồn lực phân tán, thủ tục phức tạp và chậm giải ngân; chuyển mạnh từ quản lý đầu vào sang đánh giá kết quả và mức độ thụ hưởng thực tế của người dân.

Điều cử tri mong đợi là sau quyết sách của Quốc hội, thủ tục phải đơn giản hơn, dự án được triển khai nhanh hơn, nguồn lực được sử dụng hiệu quả hơn và quyền lợi chính đáng của người dân được bảo đảm tốt hơn. Vì vậy, cùng với ban hành chính sách, phải xác định rõ trách nhiệm tổ chức thực hiện, thời hạn hoàn thành và cơ chế kiểm tra, giám sát.

Một quyết sách chỉ thực sự có giá trị khi đi được từ nghị trường vào cuộc sống và tạo ra thay đổi người dân có thể cảm nhận được.

- Xin trân trọng cảm ơn Ông!