Hiệu quả thực tiễn là thước đo chất lượng lập pháp

Phân cấp phải gắn với phân định rõ trách nhiệm

- Khép lại đợt 1 Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, theo đại biểu, đâu là dấu ấn nổi bật nhất trong hoạt động nghị trường?

- Dấu ấn nổi bật của đợt 1, theo tôi, là tinh thần làm việc khẩn trương, tập trung, đặc biệt là rất coi trọng chất lượng lập pháp và tính thực tiễn của từng chính sách.

Khối lượng các dự án luật, nghị quyết được xem xét lần này lớn, phạm vi rộng, nhiều nội dung tác động trực tiếp đến tổ chức, hoạt động của bộ máy nhà nước, người dân, doanh nghiệp và quá trình phát triển trong giai đoạn mới. Qua các phiên thảo luận có thể thấy, các đại biểu không chỉ xem xét sự cần thiết của từng chính sách mà còn đi sâu vào cách thiết kế quy định, những vấn đề có thể phát sinh và tác động khi triển khai trong thực tế.

Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An tham dự Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất. Ảnh: Quang Khánh

Việc sửa luật được đặt trong yêu cầu nâng cao chất lượng thể chế, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và tạo môi trường thuận lợi hơn cho phát triển. Vì vậy, các phiên thảo luận không chỉ tập trung vào nội dung từng điều khoản mà còn làm rõ tác động của chính sách đối với các chủ thể chịu sự điều chỉnh và khả năng vận hành của quy định sau khi được ban hành.

- Tháo gỡ điểm nghẽn, cắt giảm thủ tục, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền là tinh thần nổi bật trong nhiều nội dung được thảo luận. Theo đại biểu, cần thiết kế các quy định như thế nào để tạo dư địa cho phát triển, không tạo khoảng trống về trách nhiệm và quản lý nhà nước?

- Nguyên tắc quan trọng nhất là phân cấp, phân quyền phải đi cùng với việc phân định rõ thẩm quyền và trách nhiệm. Giao quyền chủ động là cần thiết, nhưng quyền được giao phải phù hợp với năng lực thực hiện và có cơ chế kiểm tra, giám sát tương ứng.

Quy định pháp luật cần trả lời rõ: việc gì thuộc thẩm quyền của cấp nào, phạm vi quyết định đến đâu, ai chịu trách nhiệm và trách nhiệm đó được kiểm soát như thế nào. Đồng thời, cần tiếp tục giảm các khâu trung gian, hạn chế tình trạng một công việc phải qua nhiều đầu mối hoặc người dân, doanh nghiệp phải cung cấp lại những thông tin mà cơ quan nhà nước đã có và có thể khai thác, chia sẻ theo quy định.

ĐBQH Thái Thị An Chung (Nghệ An) phát biểu tại Hội trường. Ảnh: Quang Khánh

Phân cấp cũng cần tính đến đặc thù của từng lĩnh vực, địa bàn và điều kiện thực hiện. Ở cấp cơ sở, cùng với giao nhiệm vụ phải tính đến đội ngũ, nguồn lực, hạ tầng dữ liệu và các điều kiện cần thiết để quyền chủ động được trao có thể phát huy hiệu quả.

Khi chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, từ quản lý bằng thủ tục sang quản lý dựa trên rủi ro, phương thức hậu kiểm cũng phải được đổi mới tương ứng, có trọng tâm, dựa trên dữ liệu, mức độ rủi ro và mức độ tuân thủ. Cắt giảm thủ tục không có nghĩa là buông lỏng quản lý, mà là chuyển sang phương thức quản lý hiệu quả hơn.

Một khuôn khổ pháp lý tốt phải vừa tạo không gian cho chủ động, đổi mới và phát triển, vừa xác định rõ giới hạn thẩm quyền và trách nhiệm của từng chủ thể. Có như vậy, phân cấp, phân quyền mới thực sự đi vào thực chất.

Thực tiễn là kênh kiểm chứng chính sách

- Từ thực tiễn Nghệ An, các ĐBQH trong Đoàn đã đưa nhiều vấn đề từ cơ sở vào nghị trường. Theo đại biểu, thực tiễn địa phương có ý nghĩa như thế nào trong việc nhận diện những điểm nghẽn và góp phần hoàn thiện chính sách?

- Tôi cho rằng, thực tiễn địa phương là một kênh kiểm chứng rất quan trọng đối với chất lượng chính sách. Có những quy định hợp lý về nguyên tắc, nhưng khi áp dụng trong những điều kiện khác nhau mới bộc lộ những điểm chưa phù hợp hoặc những tình huống mà quá trình xây dựng chính sách chưa dự liệu hết.

Nghệ An có địa bàn rộng, điều kiện kinh tế - xã hội đa dạng, từ đô thị, đồng bằng đến miền núi, vùng sâu, vùng xa, biên giới. Chính sự đa dạng đó giúp các ĐBQH trong Đoàn có điều kiện nhìn nhận tác động của chính sách từ nhiều góc độ, đối với nhiều nhóm đối tượng và nhiều cấp chính quyền khác nhau.

Phó Trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An Thái Thị An Chung phát biểu tại phiên thảo luận Tổ 7. Ảnh: Khánh Duy

Thông qua tiếp xúc cử tri, giám sát, khảo sát, tiếp công dân và làm việc với các cơ quan, địa phương, có những vấn đề ban đầu chỉ xuất hiện qua một vụ việc hoặc tại một địa bàn cụ thể, nhưng khi phân tích kỹ lại cho thấy phía sau là những vướng mắc chung của cơ chế, chính sách hoặc cách thức tổ chức thực hiện.

Điều quan trọng đối với đại biểu là từ những vấn đề cụ thể ở cơ sở phải nhận diện và khái quát được vấn đề chính sách. Đưa thực tiễn địa phương vào nghị trường không phải để xây dựng quy định cho riêng một địa phương, mà để kiểm chứng xem một chính sách có thể vận hành tốt trong những điều kiện khác nhau hay không.

Khi những vấn đề từ cơ sở được phản ánh ngay trong quá trình xây dựng luật, Quốc hội và các cơ quan soạn thảo sẽ có thêm cơ sở để hoàn thiện quy định sát thực tiễn hơn, dự liệu đầy đủ hơn và hạn chế những vướng mắc phát sinh khi tổ chức thực hiện.

- Sau đợt 1, các dự án luật, nghị quyết sẽ tiếp tục được tiếp thu, chỉnh lý trước khi Quốc hội xem xét, quyết định. Đại biểu kỳ vọng điều gì ở quá trình này để các quyết sách thực sự khả thi?

- Tôi hi vọng quá trình tiếp thu, chỉnh lý sẽ nghiên cứu thấu đáo những vấn đề đã được đại biểu đặt ra tại tổ và hội trường, nhất là những nội dung còn có ý kiến khác nhau hoặc có tác động lớn đến quá trình tổ chức thực hiện.

Điều quan trọng là khi xử lý một vướng mắc cụ thể phải đặt trong tổng thể hệ thống pháp luật, tránh xử lý được một vấn đề nhưng lại làm phát sinh bất cập trong mối quan hệ với các quy định khác. Vì vậy, cùng với tháo gỡ những vướng mắc hiện nay, cần tiếp tục rà soát kỹ mối quan hệ giữa các luật, bảo đảm tính thống nhất và khả năng áp dụng đồng bộ.

Toàn cảnh phiên thảo luận tại Tổ 7(Đoàn Nghệ An, Lâm Đồng). Ảnh: Khánh Duy

Đối với những cơ chế mới nhằm thúc đẩy phát triển, cần có đủ độ mở và linh hoạt, nhưng đồng thời phải xác định rõ nguyên tắc, phạm vi áp dụng và những giới hạn cần thiết. Các vấn đề cốt lõi liên quan đến quyền, nghĩa vụ, thẩm quyền và trách nhiệm của các chủ thể cần được quy định đủ rõ trong luật; những nội dung được giao quy định chi tiết cũng phải được thiết kế hợp lý để có thể triển khai kịp thời khi luật có hiệu lực.

Quá trình chỉnh lý cũng cần tiếp tục chú trọng đánh giá tác động và điều kiện thi hành. Một chính sách chỉ thực sự phát huy giá trị khi cơ quan thực hiện có đủ căn cứ và công cụ để triển khai, còn người dân, doanh nghiệp có thể tiếp cận, hiểu và thực hiện thuận lợi.

Thước đo cuối của chất lượng lập pháp vẫn là hiệu quả của chính sách trong thực tiễn... Vì vậy, tôi hi vọng các dự án luật, nghị quyết sau khi được tiếp thu, hoàn thiện sẽ vừa giải quyết được những vấn đề đang đặt ra, vừa tạo nền tảng pháp lý ổn định, minh bạch và đủ khả năng thích ứng với yêu cầu phát triển lâu dài.

- Xin trân trọng cảm ơn đại biểu!