Chuyển tải thông điệp chính luận bằng ngôn ngữ nghệ thuật

Hình ảnh trong chương trình “Vó ngựa biên cương”. (Ảnh: KHÁNH VY)

Không chỉ là lời tri ân sâu sắc gửi tới những người lính biên phòng, chương trình còn cho thấy khả năng chuyển hóa những thông điệp chính luận thành ngôn ngữ nghệ thuật hấp dẫn, sáng tạo.

Công diễn chính thức vào các ngày 24, 25 và 26/7 tại Rạp Xiếc Trung ương, Hà Nội, “Vó ngựa biên cương” đưa khán giả đến với hành trình nghệ thuật xuyên suốt, nơi xiếc, múa, âm nhạc, ánh sáng, mỹ thuật sân khấu và công nghệ trình diễn hòa quyện ăn ý để cùng hát lên bản hùng ca giàu cảm xúc về bản lĩnh, sự hy sinh, ý chí thép của những người lính nơi tuyến đầu Tổ quốc.

Chương trình mở ra bằng khung cảnh thanh bình của “Chiều biên giới”, nơi những người lính biên phòng đồng hành cùng đồng bào các dân tộc trong lao động, sản xuất, vun đắp cuộc sống yên vui. Từ đây, mạch cảm xúc được đẩy lên cao trào với hoạt cảnh “Hát về anh”, tái hiện những trận chiến khốc liệt và sự hy sinh thầm lặng của những người lính vì khát vọng gìn giữ hòa bình. Giá trị của những hy sinh tiếp tục được nối dài qua chuỗi tiết mục: “Em hát tặng anh người chiến sĩ biên phòng”, “Phiên chợ vùng cao”, hoạt cảnh “Đồng đội”... đã khắc họa vẻ đẹp vùng biên cương hôm nay và hình ảnh người lính thời bình vừa giản dị gần gũi, vừa kiên cường bất khuất. Khép lại bằng “Hành khúc bộ đội biên phòng”, chương trình để lại sự lắng đọng, gieo vào lòng người xem cảm xúc tự hào, biết ơn đối với những người đã và đang lặng thầm canh giữ từng tấc đất thiêng liêng của Tổ quốc.

Hành trình nghệ thuật ấy được tiếp nối với những màn trình diễn xiếc mãn nhãn, kết hợp tung hứng, đu dây đôi, thăng bằng trên xà đơn, cầu bật, xe đạp một bánh, lắc vòng, quay thảm… Ở đó, các tiết mục không đứng rời rạc mà được xâu chuỗi chặt chẽ, mang đến trải nghiệm nghệ thuật liền mạch.

Đảm nhận vai trò viết kịch bản và chỉ đạo nghệ thuật, Giám đốc Liên đoàn Xiếc Việt Nam Tống Toàn Thắng cho biết, cảm hứng để ông xây dựng chương trình bắt nguồn từ chuyến đi thực tế tới Đồn Biên phòng Cửa khẩu quốc tế Thanh Thủy và Khu tưởng niệm các Anh hùng liệt sĩ mặt trận Vị Xuyên. Chính những câu chuyện chân thật, giàu sức lay động về những người chiến sĩ đã thôi thúc ông tìm kiếm cách kể mới thông qua nghệ thuật xiếc, để những lát cắt lịch sử được tái hiện sinh động, gần gũi trên sân khấu. Thay vì tái hiện trực diện, ông lựa chọn sử dụng những chi tiết giàu sức gợi để mỗi hình ảnh tự cất lên tiếng nói.

Chương trình “Vó ngựa biên cương” đánh dấu năm thứ 8 chuỗi chương trình “Đi cùng năm tháng” được Liên đoàn Xiếc Việt Nam thực hiện vào dịp 27/7, nối tiếp thành công từ nhiều mùa trước với các chủ đề: “Sống mãi với Điện Biên”, “Ký ức Trường Sơn”, “Biển đảo là quê hương”, “Vùng trời bình yên”… Điều đó cho thấy hướng đi chiến lược của Liên đoàn Xiếc Việt Nam (Liên đoàn) nhằm mở rộng biên độ sáng tạo của nghệ thuật, thu hút đa dạng nhiều đối tượng công chúng. Những năm gần đây, Liên đoàn tập trung dàn dựng nhiều chương trình nghệ thuật chính luận gắn với những ngày lễ lớn của đất nước. Trong đó, không ít chương trình thu hút rất đông khán giả. Rõ ràng, khi được đầu tư bài bản và khai thác đúng hướng, những nội dung chính luận hoàn toàn có thể chinh phục công chúng và trở thành những sản phẩm có sức sống trên thị trường.

Theo Nghệ sĩ Nhân dân Tống Toàn Thắng, khán giả hôm nay không đến rạp chỉ để xem các trò diễn, mà để được trải nghiệm cảm xúc. Vì thế, điều giữ chân họ không đơn thuần là kỹ thuật biểu diễn, mà là câu chuyện đủ hấp dẫn, đủ sức lay động. Với đề tài chính luận vốn dễ trở nên khô khan nếu chỉ được minh họa đơn thuần, càng cần có cách tiếp cận phù hợp để những giá trị lịch sử, lòng yêu nước có thể chạm đến trái tim người xem qua ngôn ngữ nghệ thuật. Nỗ lực giải bài toán này, các chương trình gần đây của Liên đoàn Xiếc Việt Nam luôn được dàn dựng với tư duy kịch bản xuyên suốt. Ở đó, các tiết mục không tách rời mà hòa quyện thành chỉnh thể thống nhất; ngôn ngữ xiếc cũng không đứng độc lập mà song hành với công nghệ sân khấu hiện đại và nhiều loại hình nghệ thuật khác để cùng nâng đỡ, cộng hưởng giá trị, hướng tới chuyển tải thông điệp chung một cách thuyết phục.

Nghệ sĩ Nhân dân Tống Toàn Thắng cho rằng, thế mạnh riêng của xiếc nằm ở tính phi thường, mạo hiểm và khả năng biểu đạt bằng ngôn ngữ cơ thể. Vì thế, khi thể hiện những thông điệp về lòng yêu nước, sự hy sinh hay khát vọng cống hiến, xiếc không cần nhiều lời thoại; thông qua khai thác mỗi chuyển động, đạo cụ hay khoảng lặng trên sân khấu cũng có thể làm nên những diễn đạt sâu sắc. Điều quan trọng là người làm nghệ thuật cần có tinh thần tôn trọng lịch sử và tư duy sáng tạo tổng thể để giúp các sự kiện, nhân vật, thông điệp trở thành câu chuyện hấp dẫn. Đó cũng chính là cách để những giá trị lịch sử được tiếp nối tự nhiên trong dòng chảy cuộc sống hôm nay.