Khi lòng biết ơn cất thành lời ca

Ca sĩ Hòa Minzy trong music video Nỗi đau giữa hòa bình (nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung sáng tác). Ảnh: NSCC

Từ khúc hát Đón anh về

“Tìm trong hồi ức những gương mặt tuổi xanh/Tìm trong dòng thư, những hẹn thề đành lỡ/Quê xa chờ tin xưa bước đi anh chưa trở về/Nhớ người trai làng, từ biệt quê hương, hướng ra chiến trường/Tìm trong lòng đất trái tim chưa ngủ yên/Để anh được thấy nắng hòa bình đẹp thay…”.

Bài hát Đón anh về bắt đầu bằng những lời ca như thế. Tác phẩm được nhạc sĩ Nguyễn Bá Hùng viết giữa những ngày tháng 7-2026, khi thông tin về công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng (phường Hòa Hưng, TPHCM) đang gây xúc động mạnh trong lòng mọi người dân. Tác phẩm đã được ca sĩ Khánh Chi thể hiện trong chương trình chính luận “Lời hứa với mẹ” (truyền hình trực tiếp trên Kênh Truyền hình Quốc phòng Việt Nam và các nền tảng số tối 23-7). Chương trình do Tổng cục Chính trị chỉ đạo, Trung tâm Phát thanh - Truyền hình Quân đội chủ trì thực hiện.

Đón anh về mở đầu với hành trình của một cá nhân và khép lại với câu chuyện của cả thế hệ: mỗi người lính có hoàn cảnh và số phận riêng nhưng cùng chung khát vọng giành lại bình yên cho đất nước.

“Trước khi trở thành những liệt sĩ được Tổ quốc ghi công, các bác, các anh cũng từng là những chàng trai ở một làng quê, có gia đình, tình yêu và ước mơ... Nhưng chiến tranh khiến nhiều lời ước hẹn không thể thực hiện. Khi các anh được tìm thấy, được đưa về quê hương, được gọi đúng tên và an nghỉ trong tình yêu thương của gia đình, cuộc trở về ấy cũng là cách để các anh được nhìn thấy đất nước hôm nay. Đó không chỉ là hành trình về địa lý mà còn là hành trình trở về trong lòng biết ơn của người đang sống”, nhạc sĩ Nguyễn Bá Hùng chia sẻ.

Từ năm 2020 đến nay, Nguyễn Bá Hùng là một trong những nhạc sĩ trẻ bền bỉ theo đuổi đề tài người lính, lực lượng vũ trang, quê hương, đất nước. Trong số 12 tác phẩm về quân đội, anh có nhiều ca khúc dành cho thương binh, liệt sĩ như: Tâm tình người thương binh, Chào quê hương vui bước lên đường (ca sĩ Minh Thế thể hiện), Biên cương hùng vĩ (NSƯT Hoàng Tùng), Cánh chim từ quy (Đỗ Tố Hoa), Trong màu lá cây rừng, tổ khúc Làng bên sông (Đào Mác)…

Đến những lời ca từ lòng biết ơn chân thành

Sự xuất hiện liên tiếp của các sáng tác mới về người lính, về các anh hùng liệt sĩ trong thời gian qua không phải là hiện tượng ngẫu nhiên. Đó là sự rung cảm của người nghệ sĩ trước những sự kiện lay động xã hội, như công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, những hành trình tri ân hay các hoạt động đền ơn đáp nghĩa được tổ chức trên khắp cả nước. Những câu chuyện có thật đã khơi mở cảm hứng sáng tạo, để âm nhạc tiếp tục làm nhiệm vụ lưu giữ ký ức lịch sử bằng ngôn ngữ của cảm xúc.

Trong âm nhạc, đã có không ít những ca khúc bất hủ về người lính, như: Màu hoa đỏ (nhạc Thuận Yến, phổ thơ Nguyễn Đức Mậu); Thời hoa đỏ (nhạc Nguyễn Đình Bảng, phổ thơ Thanh Tùng); Vết chân tròn trên cát (Trần Tiến); Linh thiêng Việt Nam (Lê Quang); Tổ quốc gọi tên mình (nhạc Đinh Trung Cẩn, phổ thơ Nguyễn Phan Quế Mai); Nhánh lan rừng, Hát về anh (Thế Hiển)…

Tiếp nối các thế hệ đi trước, các nhạc sĩ hôm nay cũng đang nỗ lực sáng tác những ca khúc mới với nhiều cảm xúc, niềm tự hào, đưa người nghe cảm nhận rõ hơn giá trị của hòa bình. Có thể kể đến những ca khúc đang được chú ý hiện nay: Viết tiếp câu chuyện hòa bình, Nỗi đau giữa hòa bình, Những anh hùng vô danh (nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung); Còn gì đẹp hơn (Nguyễn Hùng); Mặt trời trong bóng tối (lời: Hứa Kim Tuyền, Bùi Thạc Chuyên; phối khí: Nguyễn Thanh Bình); Về đi các anh ơi (nhạc Hồ Thu Trang, phổ thơ Phạm Hùng)…

Các nghệ sĩ TPHCM thể hiện ca khúc Linh thiêng Việt Nam (nhạc sĩ Lê Quang sáng tác) tại Nghĩa trang Hàng Dương (đặc khu Côn Đảo, TPHCM) vào tháng 4-2026. Ảnh: Đội tình nguyện viên nghệ sĩ TPHCM cung cấp

Từng thể hiện thành công nhiều bài hát ngợi ca người lính như Hãy yên lòng mẹ ơi, Hát về anh, Tiếng gọi non sông…, ca sĩ Nguyễn Phi Hùng tâm sự, khi hát, anh luôn được truyền cảm hứng từ người cha - vốn là cựu chiến binh - cũng như các thế hệ cha anh đã từng vào sinh ra tử với niềm tin sắt đá “Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh”.

Ca sĩ Nguyễn Phi Hùng bày tỏ: “Khi hát những khúc ca này, tâm trí tôi rưng rưng xúc động vì từng lời ca gắn với những câu chuyện gần gũi, tiếc thương mà cũng đầy tự hào. Tôi mong rằng qua những lời ca mà chúng tôi góp sức thể hiện, khán giả hôm nay (nhất là người trẻ) có thể hiểu rằng thế hệ mình được sống trong bình yên là nhờ công ơn to lớn của bao người đã ngã xuống, để từ đó càng thêm yêu Tổ quốc, quê hương”.

Còn với ca sĩ Đào Mác, bên cạnh sự chỉn chu về kỹ thuật biểu diễn, mỗi khi hát những ca khúc về người lính, anh luôn tự nhắc mình phải bắt đầu từ sự biết ơn, lòng kính trọng.

“Khi thể hiện những tác phẩm về lịch sử, chiến tranh và những anh hùng đã hy sinh cho Tổ quốc, người nghệ sĩ trước hết phải hiểu điều mình đang hát. Sự hiểu biết ấy không chỉ ở nội dung ca từ, mà còn là bối cảnh lịch sử, số phận nhân vật, tư tưởng của tác giả, tác phẩm. Tôi nghĩ, hình ảnh những người lính đã hy sinh cho đất nước sẽ hiện lên thiêng liêng nhất khi họ được khắc họa một cách gần gũi, chân thực nhất”, nghệ sĩ Đào Mác tâm sự.

Trong đời sống âm nhạc hiện đại, công chúng có rất nhiều lựa chọn, được tiếp nhận âm nhạc theo nhiều cách. Cũng vì vậy, muốn đưa các ca khúc về người lính cách mạng đến gần với khán giả trẻ, nhiều nhạc sĩ cho rằng điều quan trọng nhất là làm thế nào để tác phẩm thật sự gần gũi, có chất lượng cao. Có thể làm mới phần hòa âm, áp dụng công nghệ hiện đại trong dàn dựng, hình ảnh sân khấu hoặc các phương thức truyền thông mới, nhưng tinh thần cốt lõi của tác phẩm phải được tôn trọng. Điều quan trọng là giúp người trẻ nhận ra rằng lịch sử không phải một câu chuyện quá xa xôi mà được viết nên từ sự hy sinh của những con người giản dị với những tình yêu, ước mơ tuổi trẻ, gia đình… như những người trẻ hôm nay.

“Tôi luôn tâm niệm các tác phẩm mình viết ra không được dễ dãi với lịch sử, không biến sự hy sinh thành những lời ca sáo rỗng mà phải làm sao để sống lại những số phận, ký ức và giá trị đã được đánh đổi bằng cả cuộc đời. Tôi tin văn hóa là “căn cước” của một dân tộc, còn lòng biết ơn là thước đo chiều sâu tâm hồn của mỗi người. Và sứ mệnh của những nghệ sĩ sáng tác hôm nay là dùng âm nhạc để nối quá khứ với hiện tại, để thế hệ hôm nay thêm trân trọng hòa bình và để những giá trị thiêng liêng của dân tộc không bao giờ bị lãng quên”, nhạc sĩ Nguyễn Bá Hùng chia sẻ.