Chuyển từ hỗ trợ sang kiến tạo để doanh nghiệp trưởng thành
Dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa đưa ra cách tiếp cận mới: chuyển từ hỗ trợ dàn trải sang hỗ trợ có trọng tâm, trọng điểm theo nhu cầu và quá trình trưởng thành của doanh nghiệp. Thước đo của chính sách không phải là số doanh nghiệp được hỗ trợ, mà là sự phát triển, hấp thụ của doanh nghiệp sau khi được hỗ trợ.
Mở đường tiếp cận vốn bằng dữ liệu và tài sản vô hình
Sau gần 10 năm thực hiện, Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017 đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng cho việc hình thành hệ thống chính sách hỗ trợ doanh nghiệp. Tuy nhiên, như đánh giá của Chính phủ, một số chính sách chưa phát huy đầy đủ hiệu quả; phương thức hỗ trợ còn phân tán, chưa thực sự xuất phát từ nhu cầu của doanh nghiệp; việc tiếp cận chính sách còn khó khăn và cơ chế đánh giá hiệu quả sau hỗ trợ chưa rõ nét.
Đó là lý do Chính phủ đề xuất không chỉ sửa đổi toàn diện, mà còn đổi tên Luật thành Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa. Việc đổi tên, theo Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn - đại diện cơ quan chủ trì soạn thảo, là thể hiện sự thay đổi về tư duy chính sách, từ “hỗ trợ doanh nghiệp” là chính sang “kiến tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp phát triển”.
Sản xuất khuôn đúc công nghiệp tại Công ty Đại Dương - Hà Nội. Ảnh: Đức Thanh
Một trong những điểm nghẽn lớn nhất của doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện nay là tiếp cận vốn. Theo thông tin Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nêu tại phiên họp ngày 28/8, khu vực này chiếm khoảng 98,4% tổng số doanh nghiệp cả nước, nhưng tỷ lệ tiếp cận dư nợ tín dụng chỉ khoảng 19 - 20%.
Để gỡ điểm nghẽn này, dự thảo Luật đưa ra một hướng tiếp cận mới khi khuyến khích tổ chức tín dụng cho vay dựa trên xếp hạng tín nhiệm, phương án sản xuất, kinh doanh, dữ liệu, dòng tiền, đơn hàng và chuỗi giá trị; mở rộng tài sản bảo đảm sang động sản, tài sản hình thành trong tương lai, quyền tài sản, quyền sở hữu trí tuệ, tài sản vô hình, các khoản phải thu, hàng lưu kho và hàng hóa luân chuyển.
Các công cụ như tài trợ chuỗi cung ứng, tài trợ theo đơn hàng, đồng đầu tư, tài chính hỗn hợp và vốn mồi cũng được đề xuất nhằm đa dạng hóa nguồn vốn cho doanh nghiệp.
Đây có thể xem là một trong những nội dung thiết thực nhất của dự thảo. Nếu dòng tiền, đơn hàng, quyền tài sản và năng lực kinh doanh có thể trở thành cơ sở cấp tín dụng, doanh nghiệp sẽ có thêm cơ hội tiếp cận vốn, thay vì chỉ phụ thuộc vào bất động sản thế chấp.
Trao quyền lựa chọn cho doanh nghiệp
Một hình thức hỗ trợ doanh nghiệp khác được đánh giá cao là phiếu hỗ trợ, hay voucher. Thay vì cơ quan nhà nước lựa chọn sẵn nội dung và đơn vị cung cấp dịch vụ, doanh nghiệp có thể sử dụng phiếu để chi trả một phần chi phí tư vấn, đào tạo, chuyển đổi số và các dịch vụ hỗ trợ phù hợp với nhu cầu.
Theo ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), đây là cách hỗ trợ phù hợp và thiết thực, qua đó thúc đẩy sự phát triển của thị trường dịch vụ hỗ trợ, thay vì Nhà nước trực tiếp cung cấp. Khi được thiết kế chặt chẽ, phiếu hỗ trợ sẽ góp phần hạn chế cách hỗ trợ dàn trải, hình thức.
Chính sách mang ý nghĩa xã hội sâu sắc
Đánh giá cao vai trò, ý nghĩa của dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải cho rằng, với hơn 98% số doanh nghiệp là nhỏ và vừa, chính sách dành cho khu vực này vì thế mang ý nghĩa xã hội sâu sắc, góp phần bảo đảm việc làm, ổn định xã hội, giữ gìn an ninh, trật tự và hỗ trợ các lĩnh vực khác phát triển.
“Nếu các địa phương vẫn có chính sách trải thảm đỏ để đón đại bàng, thì đây là những con chim sẻ mà chúng ta phải tạo tổ ấm để chim sẻ có thể sinh sống, phát triển và lớn mạnh” - bà Nguyễn Thanh Hải nhấn mạnh.
Cùng với đó, dự thảo yêu cầu ứng dụng triệt để chuyển đổi số, dữ liệu số, trí tuệ nhân tạo; kết nối thông tin về đăng ký doanh nghiệp, thuế, hải quan và dữ liệu chuyên ngành. Doanh nghiệp không phải cung cấp lại những thông tin mà cơ quan nhà nước đã có hoặc có thể khai thác, chia sẻ.
Ngoài ra, nhiều chính sách hỗ trợ trong dự thảo được mở rộng khá toàn diện. Về mặt bằng sản xuất, dự thảo đề xuất bố trí bình quân 20 ha tại mỗi khu công nghiệp, cụm công nghiệp hoặc 5% tổng diện tích trên địa bàn để doanh nghiệp nhỏ và vừa thuê, thuê lại; giảm tối thiểu 30% tiền thuê lại đất trong 5 năm đầu. Nhà, đất là tài sản công chưa sử dụng tại địa phương cũng được đề xuất đưa vào khai thác, ưu tiên doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ và doanh nghiệp đổi mới sáng tạo.
Về khoa học, công nghệ, dự thảo cho phép doanh nghiệp nhỏ và vừa trích tối đa 20% thu nhập tính thuế để lập quỹ phát triển khoa học và công nghệ; chi phí nghiên cứu và phát triển được tính bằng 200% chi phí thực tế khi xác định thu nhập chịu thuế. Doanh nghiệp còn được hỗ trợ sử dụng cơ sở nghiên cứu, cơ sở thí nghiệm dùng chung, tiếp nhận và làm chủ công nghệ, mua sắm máy móc, phần mềm, dữ liệu, giải pháp trí tuệ nhân tạo, tự động hóa và sản xuất thông minh.
Giảm chi phí, thủ tục khi hộ kinh doanh lên doanh nghiệp
Với hộ kinh doanh, dự thảo thiết kế một giai đoạn chuyển tiếp tương đối rõ. Doanh nghiệp chuyển đổi từ hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh được cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp trong một ngày làm việc; miễn lệ phí đăng ký và phí công bố lần đầu; áp dụng cơ chế kê khai, nộp thuế, chế độ kế toán và biểu mẫu báo cáo tối giản trong 36 tháng. Doanh nghiệp còn được hỗ trợ nền tảng số, phần mềm kế toán, hóa đơn điện tử, thanh toán, thương mại điện tử và chi phí dịch vụ kế toán trong tối đa 24 tháng.
Những chính sách này giúp giảm chi phí gia nhập khu vực doanh nghiệp và tạo bước chuyển tiếp “nhẹ nhàng” khi hộ kinh doanh phải chuyển sang một chế độ quản trị, thuế, kế toán và bảo hiểm xã hội đầy đủ hơn. Chính sách này hướng đúng vào điều doanh nghiệp quan tâm nhất là “đơn giản hóa thủ tục hành chính thuế và giảm chi phí tuân thủ”, như Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn đã nhấn mạnh khi giải trình về dự thảo.
Với cách thay đổi tư duy tiếp cận và những chính sách thiết thực, trọng tâm như vậy, dự thảo Luật được kỳ vọng sẽ trở thành công cụ kiến tạo môi trường để doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam lớn lên, củng cố nội lực của nền kinh tế và đóng góp thực chất cho tăng trưởng bền vững.
Mở rộng diện doanh nghiệp được tiếp cận chính sách
Một nội dung quan trọng tại dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa là đề xuất điều chỉnh tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa. Theo đó, doanh nghiệp nhỏ và vừa bao gồm doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ và doanh nghiệp vừa, có số lao động sử dụng bình quân năm không quá 300 người và đáp ứng một trong hai tiêu chí: tổng nguồn vốn không quá 150 tỷ đồng; tổng doanh thu của năm trước liền kề không quá 400 tỷ đồng.
Đây là mức nâng đáng kể so với tiêu chí tại Luật năm 2017 với các ngưỡng tương ứng là 200 lao động, tổng nguồn vốn không quá 100 tỷ đồng và tổng doanh thu không quá 300 tỷ đồng. Như vậy, số doanh nghiệp được tiếp cận chính sách sẽ tăng đáng kể so với trước.
Dự thảo cũng dành chính sách trọng tâm cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, doanh nghiệp chuyển đổi từ hộ kinh doanh, doanh nghiệp kinh doanh bền vững và doanh nghiệp tham gia chuỗi giá trị, đầu tư ra nước ngoài.
Trong đó, doanh nghiệp kinh doanh bền vững được đề xuất hỗ trợ lãi suất 2%/năm khi vay vốn thực hiện dự án xanh, dự án kinh tế tuần hoàn và áp dụng khung tiêu chuẩn môi trường, xã hội và quản trị. Doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo được đề xuất miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 2 năm, giảm 50% số thuế phải nộp trong 4 năm tiếp theo đối với thu nhập từ hoạt động khởi nghiệp đổi mới sáng tạo; đồng thời được hỗ trợ tiếp cận quỹ đầu tư mạo hiểm, chuyên gia, cơ sở thí nghiệm và hạ tầng dùng chung.