Chuyện từ những tủ sách...

Không gian sách ở một tiệm cà phê sách trên đường Lê Lợi (Đà Nẵng).

Dấu xưa trên nền giấy cũ

“Tuổi trẻ của chúng tôi chính là những trang sách. Bởi thời cuộc chiến tranh không có nhiều chọn lựa, gia đình nào cũng muốn con cái có cuộc sống bình yên tốt đẹp, lấy tri thức học hành làm thước đo, nên ai cũng lo học hành, học mọi lúc, mọi nơi khi có thể, mà chỉ có sách vở mới là người trợ thủ tốt nhất của lựa chọn đó” - thầy giáo Phạm Văn Xê (Hội Cựu giáo chức thành phố Đà Nẵng) chia sẻ.

Ông Lê Phước Tiến, chủ doanh nghiệp tư nhân quảng cáo Phước Tiến (Đà Nẵng) cũng thừa nhận, nhu cầu đọc sách, học hỏi từ trang sách là tất yếu đối với ông và bạn bè trang lứa. Từ tuổi ấu thơ cho đến khi trở thành chủ doanh nghiệp, ông vẫn luôn giữ thói quen đọc sách.

Từ những thói quen đã định hình đó mà nhiều thế hệ người Đà Nẵng luôn nhắc đến, nhớ kỹ những thư viện, hiệu sách, tiệm sách cũ… mà họ từng lặn lội lục tìm, đợi chờ mua sách.

Trong nhà thầy giáo Phạm Văn Xê, đến nay vẫn còn những tủ sách từ quá khứ. Mới đây, ông có lòng muốn chia sẻ khoảng một ngàn cuốn sách hay cho thư viện trường nào muốn thúc đẩy nhu cầu văn hóa đọc. Ông Lê Phước Tiến cũng tự hào có một thư viện cá nhân ở nhà, với hơn ba ngàn đầu sách các loại, nhiều tác phẩm văn học cổ điển trứ danh, nhiều tác phẩm đến nay rất khó tìm thấy trên thị trường.

Bà Nguyễn Thị Hòa, chủ tiệm sách Nhân Trí (Đà Nẵng) tâm sự rằng, bà là một người yêu sách từ bé, có anh em bạn hữu cũng đều mê đọc sách. Sau ngày giải phóng đất nước, bà là một trong số ít người đầu tư ngay một tiệm sách cũ, chuyên sưu tầm những tác phẩm, đầu sách giá trị, trao đổi với những người mê văn hóa đọc. Mấy chục năm đã qua, tiệm sách Nhân Trí của bà là số ít tên tuổi hiệu sách còn đọng lại trong lòng người Đà Nẵng.

Trước tiệm này, người thành phố có thể nhớ đến những hiệu sách Hồng Đức, Tầm Văn… Đồng thời với Nhân Trí, nhiều thế hệ người Đà Nẵng cũng có thể nhắc đến những cửa hàng sách nhỏ trên đường Yên Bái, Hải Phòng, khu vực “siêu thị sách cũ” trước Trường Đại học Sư phạm.

Một tên tuổi hiệu sách cũng đáng nhớ là Cảo Thơm của “ông chủ trẻ” Nguyễn Quý Dũng - cựu sinh viên Đại học Tổng hợp Huế. Là người yêu sách, Quý Dũng đã có cơ hội gặp gỡ nhiều nhà sưu tầm, chủ hiệu sách lớn ở Thành phố Hồ Chí Minh, quyết định quy tụ những sách cũ, giá trị, mở hiệu sách Cảo Thơm ở Huế vào những năm cuối thập kỷ 90, rồi đưa sách về Hội An, ra Miếu Bông (Đà Nẵng) lập quán cà phê sách Trạng Nguyên, hun đúc tinh thần văn hóa đọc.

Nguyễn Quý Dũng tâm sự, lật từng trang sách, đọc lời tiền nhân, luôn cảm nhận được dấu xưa trên nền giấy cũ, chính là một hạnh phúc lớn lao của kẻ học hành. Nên mới hiểu vì sao những thầy giáo Phạm Văn Xê, ông chủ Lê Phước Tiến, tuổi đã cao, mắt đã mờ, vẫn háo hức đi tìm những tác phẩm, những trang sách đôi khi bày bán bên đường.

Cần một tinh thần khai mở

Tuy nhiên, nói đến văn hóa đọc, những người yêu sách như bà Hòa, ông Tiến lại kỳ vọng những thay đổi quyết liệt dành cho giới trẻ hôm nay.

Một góc tủ sách gia đình ở nhà lưu niệm chí sĩ Phan Châu Trinh (Đà Nẵng).

Ông Lê Phước Tiến cho rằng, cách tiếp cận văn hóa đọc đến giờ cần thay đổi. “Với thế hệ chúng tôi, việc đọc đã từ lâu gắn với cuốn sách, phải có cảm giác tay sờ mặt giấy, lật từng trang sách, thậm chí vừa đọc, vừa viết ghi chú bên lề sách, dùng kính lúp soi những đoạn in mờ, chữ nhỏ mực nhem. Nhưng đó là quá khứ rồi. Người trẻ bây giờ nhanh nhạy lắm, phải hiểu họ tiếp cận văn hóa đọc theo cách nào. Mang tư duy cũ vào trang sách mới, là có lỗi với chính các thế hệ hôm nay và tương lai” - ông Tiến nói.

Theo ông Tiến, không gian mạng trực tuyến hôm nay đã mở ra cánh cửa rất lớn cho tri thức văn hóa đọc. Sách giấy đang bị thay thế bởi sách điện tử, sách trực tuyến, sách đọc (podcast), sách hình, các tệp tin phim ảnh, và rất nhiều cách thức truyền tải, lưu truyền thông tin khác nhau. Xã hội công nghệ ngày càng phát triển, hình thức diễn đạt thông tin càng đa dạng, thì văn hóa đọc càng biến chuyển phức tạp và phong phú hơn.

Thầy giáo Phạm Văn Xê nhìn nhận, việc đọc sách, học qua sách, là kỹ thuật tiếp nạp thông tin của các thế hệ đi trước. Giới trẻ hôm nay và tương lai, lại có những cách tiếp biến mới mẻ, hiện đại, cần cổ xúy cho điều đó.

Thay vì tìm đọc sách, các bạn trẻ có thể nghe một đoạn nhạc, cảm thụ một bộ phim, để lần theo đó, bằng môi trường mạng, tìm thấy được những nguyên gốc tác phẩm văn học, ca từ dân gian… Tự họ sẽ thấu cảm được vấn đề thông tin dữ liệu trong đó, chấp nhận và học hỏi kiến thức, bài học cho mình. Ấy chính là gốc rễ của văn hóa đọc, rất cần được bồi dưỡng và thúc đẩy.