Chuyện về Mẹ Việt Nam Anh hùng cuối cùng ở một xã miền núi tại Thái Nguyên

Hai lần tiễn con, một đời khắc nhớ

Năm nay đã bươc sang tuổi 95, Mẹ Việt Nam Anh hùng Ngô Thị Nhường chậm rãi ngồi trước bàn thờ gia đình, đôi bàn tay hằn kín nếp nhăn khẽ vuốt từng tấm ảnh cũ, ánh mắt mờ đục lặng nhìn làn khói hương.

Mái tóc bạc trắng phủ xuống gương mặt đã in dấu thời gian, còn giọng nói của mẹ vẫn rõ ràng mỗi khi nhắc đến tên các con như thể những cuộc chia ly ngàn trùng chưa từng lùi xa.

Trong căn nhà nhỏ nằm ven tuyến đường chính của xã Phủ Thông (Thái Nguyên), nhiều đoàn khách vẫn thường tìm đến thăm hỏi, còn mẹ Nhường vẫn lặng lẽ dừng ánh mắt trước bàn thờ hai người con liệt sĩ mỗi khi nén hương được thắp lên.

Con đường vào thôn Nà Pái (nay là thôn Vi Hương), nơi Mẹ Việt Nam Anh hùng Ngô Thị Nhường đã gắn bó cả đời người

Bên ngoài ngôi nhà, những con đường nhựa phẳng lì nối liền thôn Nà Pái (nay là thôn Vi Hương) với trung tâm xã, cánh đồng lúa và nương ngô trải dài tạo nên diện mạo khác xa vùng đất nhiều thập kỷ trước.

Ít ai hình dung giữa vùng quê đang từng ngày đổi mới ấy vẫn có một người mẹ lặng lẽ mang theo gần trọn ký ức thiêng liêng của một gia đình có hai người con đã ngã xuống, hi sinh vì nền độc lập, tự do của Tổ quốc.

Hiện mẹ Nhường là Mẹ Việt Nam Anh hùng còn sống duy nhất của xã Phủ Thông, trở thành nhân chứng đặc biệt lưu giữ những ký ức về một giai đoạn lịch sử và sự hi sinh của nhiều thế hệ.

Quay trở về quá khứ, năm 1963, mẹ Nhường cùng gia đình rời quê Xuân Hóa, huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình (cũ), nay là xã Vạn Xuân, tỉnh Hưng Yên để lên Nà Pái lập nghiệp, khai hoang, phát triển kinh tế - văn hóa miền núi giữa vùng đất khi đó còn hoang sơ, thiếu thốn.

Những ngày đầu đặt chân đến vùng đất mới, đường sá còn cách trở, rừng núi hoang vu, cuộc sống của các hộ đi xây dựng vùng kinh tế mới chủ yếu dựa vào sức lao động và những nương rẫy vừa khai phá.

Đó cũng chính là quãng thời gian gia đình mẹ Nhường bắt đầu gây dựng cuộc sống mới từ hai bàn tay trắng giữa bộn bề thiếu thốn, khó khăn.

Mái tóc bạc trắng phủ xuống gương mặt đã in dấu thời gian, còn giọng nói của mẹ vẫn rõ ràng mỗi khi nhắc đến tên các con như thể những cuộc chia ly ngàn trùng chưa từng lùi xa

Đôi bàn tay gầy guộc ấy từng phát nương, dựng nhà, cuốc đất, trồng ngô, trồng lúa và tần tảo nuôi bảy người con lớn lên giữa những năm tháng còn vô vàn khó khăn.

Anh Trần Văn Lân (SN 1965, con trai út của mẹ Nhường) cho biết, gia đình có bảy anh chị em gồm bốn trai, ba gái lớn lên trong những năm tháng cha mẹ quanh năm làm lụng để chăm lo cuộc sống.

“Những năm ấy, gia đình đông con nên cuộc sống rất vất vả, bố mẹ làm lụng quanh năm cũng chỉ mong đủ cái ăn, cái mặc và nuôi các con nên người”, anh Lân kể.

Theo anh Lân, ngoài hai người anh hy sinh, người anh cả cũng từng phục vụ tại Trung đoàn 144 rồi sau này qua đời vì lý do sức khỏe.

Khi đất nước còn chia cắt, chiến tranh ngày càng ác liệt, những người con của mẹ Nhường lần lượt viết đơn tình nguyện xung phong nhập ngũ, mang theo khát vọng góp sức bảo vệ Tổ quốc linh thiêng.

Lần đầu tháng 4.1970, mẹ Nhường tiễn người con thứ hai Trần Văn Dũng (SN 1951) lên đường vào chiến trường phía Nam, còn lần thứ hai tháng 6.1979, mẹ lại tiễn người con Trần Bình Nhượng (SN 1958) lên đường làm nhiệm vụ nơi biên giới Tây Nam.

Nhiều mốc thời gian đã nhòa theo tuổi tác nhưng mỗi lần nhắc đến hai người con, mẹ vẫn nhớ rõ tên và từng cuộc chia ly như chưa hề lùi xa.

Mỗi lần tiễn con lên đường, mẹ lại lặng lẽ gói ghém ít quần áo, dặn dò giữ gìn sức khỏe rồi đứng rất lâu trước hiên nhà để dõi theo bóng các con khuất dần giữa con đường quê.

Huân chương Chiến công của liệt sĩ Trần Văn Dũng và liệt sĩ Trần Bình Nhượng

Trong quá trình chiến đấu, liệt sĩ Trần Văn Dũng được tặng thưởng Huân chương Kháng chiến hạng Ba, Huân chương Chiến công Giải phóng hạng Ba và Huân chương Chiến sĩ Giải phóng hạng Nhì.

Năm tháng trôi qua, tin tức từ chiến trường ngày một thưa vắng, cho đến khi căn nhà nhỏ ấy lần lượt đón những tờ giấy báo tử gửi về để lại khoảng trống và nỗi đau không gì có thể bù đắp.

Liệt sĩ Trần Văn Dũng hi sinh tháng 4.1974, còn liệt sĩ Trần Bình Nhượng hy sinh tháng 9.1980 đã để lại mất mát quá lớn trong cuộc đời người mẹ đã hai lần tiễn con lên đường.

Đến hôm nay, phần mộ của liệt sĩ Trần Văn Dũng vẫn chưa được tìm thấy, trở thành niềm trăn trở kéo dài suốt nhiều thập kỷ của gia đình.

Trong khi đó, gia đình phần nào được an ủi khi liệt sĩ Trần Bình Nhượng đã được an táng tại Nghĩa trang Liệt sĩ Ninh Hải thuộc tỉnh Bạc Liêu (cũ) nay là TP. Cần Thơ.

“Địa chỉ đỏ” lưu giữ truyền thống đền ơn đáp nghĩa

Với những hi sinh và cống hiến của gia đình, ngày 6.9.2014, mẹ Ngô Thị Nhường được Nhà nước phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng, ghi nhận những mất mát và đóng góp của gia đình trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc.

Ngôi nhà của mẹ là nơi nhiều đoàn cán bộ, đoàn viên, học sinh và người dân tìm đến thăm hỏi, tri ân, lắng nghe câu chuyện về một gia đình đã trải qua nhiều mất mát trong chiến tranh.

Các đoàn cán bộ, đoàn viên, học sinh, người dân tìm đến căn nhà của mẹ Nhường thăm hỏi, tri ân

Trước đây, xã Phủ Thông có hai Mẹ Việt Nam Anh hùng, nhưng sau khi mẹ Nguyễn Thị Lan qua đời năm 2025, mẹ Nhường trở thành Mẹ Việt Nam Anh hùng còn sống duy nhất của địa phương.

Ông Vũ Hải Đăng - Phó Chủ tịch UBND xã Phủ Thông cho biết, địa phương hiện có 126 người có công với cách mạng đang hưởng trợ cấp ưu đãi hằng tháng; địa phương thường xuyên tổ chức các hoạt động chăm lo, tri ân vào những dịp lễ, tết.

Nhân kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh, Liệt sĩ (27.7.1947 - 27.7.2026), xã Phủ Thông dự kiến tổ chức "Lễ thắp nến tri ân các Anh hùng liệt sĩ" điểm cấp tỉnh tại Nghĩa trang Liệt sĩ Bắc Kạn ngày 26.7.2026, cùng hoạt động “Bữa cơm gia đình, ấm tình lòng mẹ” tại nhà mẹ Nhường ngày 24.7.2026.

Chiều muộn, mẹ Nhường lại chậm rãi thắp thêm một nén hương trước bàn thờ, làn khói mỏng quyện quanh mái tóc bạc và đôi bàn tay đã hằn dấu thời gian, lặng lẽ gìn giữ ký ức về những người con đã hóa thân vào đất nước và hiến trọn tuổi xuân cho nền độc lập, tự do của Tổ quốc.

Thời gian qua, Thái Nguyên hưởng ứng “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”, đồng thời triển khai lấy mẫu sinh phẩm ADN nhằm từng bước xác định danh tính các liệt sĩ còn thiếu thông tin.

Đến tháng 7.2026, toàn tỉnh đã khai quật 376/941 phần mộ cần lấy mẫu giám định ADN, đồng thời thu nhận 3.919/4.007 mẫu sinh phẩm ADN của thân nhân liệt sĩ, đạt 97,8% kế hoạch.

Cùng với việc lấy mẫu, địa phương tiếp tục số hóa thông tin các phần mộ chưa rõ danh tính, phát hơn 83.000 phiếu thu thập thông tin về liệt sĩ, đồng thời khảo sát, xác minh các địa điểm mộ do nhân dân cung cấp.

Theo kế hoạch, chiến dịch tập trung rà soát, chuẩn hóa dữ liệu, đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập hài cốt, giám định ADN và xác định danh tính liệt sĩ, hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27.7.1947 - 27.7.2027).