Có 300-500 triệu USD nhưng sẽ rót thử 50-100 triệu USD: Quỹ ngoại đang chú ý điều gì ở Việt Nam?

Không thiếu tiền, nhưng cần lý do để rót vốn

Tại phiên thảo luận “Khi thế giới định giá lại thị trường vốn Việt Nam” trong khuôn khổ Diễn đàn Đầu tư Việt Nam 2027 chiều 12/11, câu chuyện về cách các quỹ đầu tư quốc tế nhìn thị trường Việt Nam được đặt ra khá cụ thể.

PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TP.HCM (IFC HCM), đưa ra tình huống giả định một quỹ đầu tư thị trường mới nổi đang cân nhắc phân bổ thêm khoảng 300-500 triệu USD vào Việt Nam trong 12-18 tháng tới, dựa trên kỳ vọng vào triển vọng kinh tế và danh sách doanh nghiệp đã được lựa chọn.

Tuy nhiên, dòng tiền sẽ không được chuyển toàn bộ vào Việt Nam trong một ngày. Quỹ có thể giải ngân trước một phần, sau đó theo dõi thanh khoản, kiểm tra khả năng thanh toán, đánh giá cơ chế quản trị rủi ro rồi mới quyết định có nâng quy mô đầu tư hay không.

Theo ông Nguyễn Sơn, Chủ tịch HĐTV Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC), vấn đề hiện nay không còn nằm ở câu hỏi Việt Nam có thể huy động được bao nhiêu tiền trong bao lâu. Điều quan trọng hơn là xây dựng cách thức vận hành để các quỹ đầu tư thực sự đưa tiền vào thị trường. Các quỹ nước ngoài thường tìm kiếm cơ hội theo từng nhóm thị trường. Với thị trường cận biên, ngân sách đầu tư có thể ở mức khoảng 100 triệu USD; tại thị trường mới nổi, con số này có thể lên tới 500 triệu USD, còn ở các thị trường phát triển có thể là 1 tỷ USD. Nhưng quy mô vốn không đồng nghĩa với việc toàn bộ số tiền sẽ được giải ngân ngay từ đầu.

Bước thử nghiệm 50-100 triệu USD

Theo ông Sơn, trước khi phân bổ vốn chính thức, các quỹ thường phối hợp với đối tác trong nước để nghiên cứu và đánh giá toàn diện thị trường. Trong trường hợp một quỹ có kế hoạch đầu tư 300 triệu USD, khoản giải ngân ban đầu có thể chỉ khoảng 50-100 triệu USD. Đây là bước thăm dò nhằm kiểm chứng các điều kiện thực tế của thị trường trước khi nâng quy mô.

Sự thận trọng này đặc biệt rõ ở các tổ chức đầu tư nước ngoài. Các nhà đầu tư khu vực Đông Á thường dành nhiều thời gian nghiên cứu, phân tích trước khi tham gia. Khi đã đầu tư, họ có xu hướng gắn bó tương đối ổn định thay vì chỉ vào thị trường trong thời gian ngắn rồi rút ra.

Điều các quỹ quan tâm cũng không đơn thuần là thị trường đang tăng hay giảm. Họ cần biết liệu có thể mua đủ lượng cổ phiếu mong muốn hay không, khi cần thoái vốn có thể bán ra dễ dàng hay không và dòng tiền có thể chuyển đổi từ nội tệ sang ngoại tệ như thế nào. Độ sâu và thanh khoản vì vậy trở thành những tiêu chí quan trọng.

Bên cạnh đó là rủi ro hệ thống và rủi ro từ các bên cung ứng dịch vụ trên thị trường, trong đó có ngân hàng lưu ký, ngân hàng giám sát và công ty chứng khoán. Đây là những mắt xích được các quỹ đánh giá kỹ trước khi quyết định nâng quy mô phân bổ.

Quỹ ngoại đang “soi” những gì?

Trong quá trình làm việc với các tổ chức xếp hạng thị trường như FTSE Russell, MSCI và các chương trình xúc tiến đầu tư, ông Sơn cho biết nhà đầu tư quốc tế đặt ra nhiều câu hỏi về cơ chế vận hành, quản trị rủi ro danh mục và xử lý thanh toán. Họ quan tâm trước hết đến việc giao dịch có thuận tiện hay không. Điều này bao gồm cơ chế đặt lệnh từ xa, năng lực tài chính của các công ty chứng khoán và vai trò của ngân hàng lưu ký, giám sát.

Đặc biệt, các ngân hàng lưu ký toàn cầu (global custodians) được xem là một mắt xích quan trọng bởi đây là nơi lưu giữ tài sản của nhà đầu tư quốc tế. Các quỹ cũng quan tâm tới khả năng giao dịch thông qua các bên môi giới toàn cầu, cơ chế ký quỹ đối với các định chế bên ngoài và mô hình Bù trừ đối tác trung tâm (CCP). Nói cách khác, trước khi quyết định tăng vốn từ 50-100 triệu USD lên vài trăm triệu USD, quỹ cần kiểm tra cả một hệ thống phía sau giao dịch. Không chỉ là mua được cổ phiếu nào, mà còn là cách giao dịch, thanh toán, lưu ký, quản trị và thoái vốn.

Nâng hạng chỉ là điểm khởi đầu

Việc Việt Nam được nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp theo chuẩn FTSE Russell được xem là nền tảng quan trọng để các quỹ quốc tế bắt đầu nghiên cứu sâu hơn. Tuy nhiên, ông Sơn cho rằng không nên kỳ vọng thị trường lập tức tăng mạnh sau nâng hạng.

Trong khoảng 3-9 tháng sau khi được nâng hạng, thị trường có thể đi ngang hoặc điều chỉnh. Đây là diễn biến từng xuất hiện ở nhiều thị trường khác và được xem là giai đoạn các quỹ mới nổi quan sát, đánh giá sản phẩm cũng như thích nghi với thị trường. Theo ông Sơn, nâng hạng không phải đích đến mà là điểm khởi đầu. Việc được nâng hạng tạo ra một nền tảng được cộng đồng quốc tế thừa nhận. Sau đó, các nhà đầu tư mới bắt đầu đi sâu nghiên cứu thị trường.

Vì vậy, câu hỏi tiếp theo là Việt Nam có đủ hàng hóa chất lượng để các quỹ giải ngân hay không, quy mô thị trường có đủ lớn hay không và cơ chế vận hành có đủ thuận tiện để dòng tiền vào rồi có thể rút ra an toàn hay không.

Thị trường cần thêm “hàng hóa” chất lượng

Một trong những điểm nghẽn được các diễn giả đề cập là nguồn cung hàng hóa trên thị trường vốn. Ông Sơn cho rằng, trong khoảng 3 năm gần đây, số lượng doanh nghiệp tư nhân IPO chưa nhiều, đặc biệt là những tập đoàn có nền tảng tài chính tốt. Việt Nam cần thúc đẩy IPO các doanh nghiệp FDI có tiềm lực và tiêu chuẩn cao, đồng thời đẩy mạnh cổ phần hóa, thoái vốn tại các doanh nghiệp Nhà nước lớn mà Nhà nước không nhất thiết phải nắm cổ phần chi phối.

PGS.TS Nguyễn Hữu Huân cũng cho rằng chất lượng hàng hóa là yếu tố cần được xem xét lại. Một thị trường có cơ sở hạ tầng tốt nhưng thiếu doanh nghiệp đủ hấp dẫn để đầu tư thì vẫn khó thu hút dòng tiền lớn. Do đó, bên cạnh việc cải thiện phía cầu, nguồn cung cổ phiếu chất lượng cũng cần được chú trọng.

Hàng loạt cơ chế đang được cải thiện

Ở phía vận hành, Việt Nam đã triển khai một số thay đổi nhằm đáp ứng yêu cầu của nhà đầu tư quốc tế. Trong đó có cơ chế Non-Pre-funding (NPF), cho phép nhà đầu tư nước ngoài không phải ký quỹ 100% tiền trước khi đặt lệnh. Cơ chế tương tác, đối chiếu số dư giữa công ty chứng khoán và ngân hàng lưu ký giám sát cũng được xây dựng, cùng với việc xử lý các vấn đề liên quan đến global broker.

Việt Nam cũng đang hướng tới triển khai mô hình CCP phù hợp với điều kiện trong nước. Song song với đó là việc đồng bộ hóa công bố thông tin bằng tiếng Anh, áp dụng chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế (IFRS), nâng cao quản trị rủi ro và các tiêu chí ESG.

Những thay đổi này nhằm tạo ra một thị trường mà nhà đầu tư quốc tế có thể tiếp cận, giao dịch và quản trị tài sản theo các chuẩn mực quen thuộc.

“Vào được thì phải ra được”

Một vấn đề khác được nhấn mạnh là khả năng phòng vệ rủi ro tỷ giá. Theo ông Sơn, nhà đầu tư có thể đưa ngoại tệ vào Việt Nam, đầu tư và tạo ra lợi nhuận. Nhưng khi thoái vốn, chuyển lợi nhuận trở lại ngoại tệ, biến động tỷ giá có thể ảnh hưởng đến hiệu quả đầu tư.

Nếu lợi nhuận thu được từ cổ phiếu bị bào mòn bởi biến động tỷ giá khi chuyển tiền về nước, sức hấp dẫn của thị trường sẽ giảm. Đây cũng là vấn đề được nhiều quỹ lớn đặt ra trong quá trình trao đổi, xúc tiến đầu tư và nâng hạng thị trường. Bởi vậy, câu chuyện thu hút vốn ngoại không chỉ là làm thế nào để tiền vào Việt Nam, mà còn phải đảm bảo dòng tiền có thể rút ra một cách thuận lợi và an toàn.

Từ 100 triệu USD lên 500 triệu USD cần gì?

Theo ông Sơn, khi một quỹ cân nhắc tăng mạnh tỷ trọng đầu tư, yếu tố đầu tiên được nhìn tới là quy mô thị trường. Hiện vốn hóa thị trường cổ phiếu Việt Nam tương đương khoảng 79% GDP năm 2025. So với nhiều thị trường quốc tế, quy mô này vẫn còn thấp. Trong khi đó, tỷ trọng Nhà nước nắm giữ tại nhiều doanh nghiệp còn cao, làm thu hẹp dư địa để nhà đầu tư nước ngoài mua và giải ngân.

Sau quy mô là chất lượng quản trị doanh nghiệp, chất lượng hàng hóa và các cơ chế phòng vệ rủi ro. Mục tiêu không chỉ là thu hút được vốn rồi chứng kiến dòng tiền rút ra, mà phải tạo điều kiện để nhà đầu tư tiếp tục ở lại, thoái vốn an toàn và tái đầu tư. Trong dài hạn, thị trường cũng cần thêm các sản phẩm hỗ trợ phòng vệ như quyền chọn, NVDR và các công cụ kết hợp giữa thị trường cơ sở và phái sinh. Những sản phẩm này được kỳ vọng giúp tăng độ sâu tài chính và mở rộng lựa chọn cho nhà đầu tư quốc tế.

Bài toán lớn hơn của nền kinh tế

Đằng sau câu chuyện vài trăm triệu USD của một quỹ là nhu cầu vốn lớn hơn nhiều của nền kinh tế. Theo ông Sơn, để thực hiện chiến lược tăng trưởng đến năm 2030, Việt Nam cần khoảng 38,5 triệu tỷ đồng, tương đương khoảng 1.450 tỷ USD. Mỗi năm, nền kinh tế cần huy động khoảng 7,8 triệu tỷ đồng để phục vụ mục tiêu tăng trưởng hai con số trong dài hạn.

Trong khi đó, vốn từ ngân sách Nhà nước chỉ chiếm khoảng 22%. Phần còn lại cần đến từ khu vực tư nhân, FDI và dòng vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài. Vì vậy, việc thu hút một quỹ rót 300 triệu USD hay 500 triệu USD không chỉ nằm ở con số vốn huy động được. Quan trọng hơn là xây dựng một thị trường vốn đủ lớn, đủ sâu và đủ an toàn để dòng tiền quốc tế có thể vào, ở lại, thoái ra và quay trở lại. Đó cũng là điều quyết định liệu khoản đầu tư thử nghiệm 50 - 100 triệu USD có thể trở thành khoản phân bổ vài trăm triệu USD trong những năm tới hay không.