Có cần thiết đưa Steve Jobs vào đề Văn tốt nghiệp THPT?

Thí sinh TP.HCM phấn khởi sau buổi thi môn Ngữ văn. Ảnh: Hoài Bảo.

Sáng 11/6, hơn 1,2 triệu thí sinh hoàn thành môn Ngữ văn thi tốt nghiệp THPT 2026. Đây là kỳ thi thứ hai theo chương trình giáo dục phổ thông 2018, trong đó, đề thi môn Ngữ văn không còn dùng ngữ liệu trong sách giáo khoa.

Ngay sau khi đề thi được công bố, nội dung câu nghị luận xã hội đã tạo ra nhiều ý kiến trái chiều. Bên cạnh những đánh giá tích cực về tính thời sự và khả năng gợi mở tư duy, một số giáo viên, phụ huynh và học sinh bày tỏ băn khoăn khi đề bài dẫn ra các nhân vật nổi tiếng thế giới như Steve Jobs, Elon Musk và Mark Zuckerberg để đặt vấn đề về đổi mới sáng tạo.

Không ít ý kiến cho rằng đề thi có thể tạo ra khoảng cách giữa các nhóm thí sinh. Bởi những học sinh ít tiếp cận thông tin về công nghệ hoặc không hiểu rõ các nhân vật được nhắc đến sẽ gặp bất lợi nhất định khi triển khai bài viết.

Bên cạnh đó, một số người cũng đặt câu hỏi về thông điệp mà đề thi muốn truyền tải, khi lấy các doanh nhân công nghệ làm hình mẫu cần hướng tới để bàn về đổi mới sáng tạo.

Đề thi môn Ngữ văn năm 2026.

Đề văn có hướng gợi mở tốt

GS.TS Lê Anh Vinh, Viện trưởng Viện Khoa học giáo dục Việt Nam (Bộ GD&ĐT), nhận định văn bản nghị luận ở phần Đọc hiểu cũng như bài thơ Những chiếc lá ở phần Viết đều là lựa chọn hay, học sinh hiểu đến đâu, cảm nhận đến đó, viết đến đó.

Với môn Ngữ văn, lựa chọn này đôi khi lại tốt vì cho phép học sinh bộc lộ năng lực thật của mình, chứ không chỉ lặp lại những gì đã học thuộc.

Trong khi đó, đề nghị luận xã hội cho rằng nước Mỹ có Steve Jobs, Mark Zuckerberg, Elon Musk với những phát minh công nghệ góp phần làm thay đổi thế giới. Thí sinh cần viết đoạn văn trả lời "Làm thế nào để có những Steve Jobs Việt Nam?".

Ông Vinh cho rằng trước hết, cần ghi nhận đây là một câu hỏi hay, đặt ra một vấn đề lớn: Làm thế nào để Việt Nam có thể nuôi dưỡng những con người sáng tạo, có khả năng tạo ra giá trị có ảnh hưởng tầm thế giới.

“Đây là một hướng gợi mở tốt, đáng để học sinh suy nghĩ về giáo dục, môi trường xã hội, chính sách và văn hóa khuyến khích sáng tạo”, ông Vinh đánh giá.

Nhưng nên điều chỉnh để trọn vẹn

Dù đánh giá cao hướng ra đề, GS.TS Lê Anh Vinh cho rằng những tranh luận xoay quanh việc lấy Steve Jobs, Elon Musk, Mark Zuckerberg làm ví dụ và đặt vấn đề “làm thế nào để có những Steve Jobs Việt Nam” là những ý kiến có cơ sở.

Theo Viện trưởng Viện Khoa học giáo dục Việt Nam, với một kỳ thi đại trà quy mô quốc gia, một chi tiết tưởng như chỉ để gợi mở vẫn có thể vô tình tạo lợi thế cho nhóm học sinh quen thuộc với các nhân vật ấy, và gây lúng túng cho những em không biết hoặc biết rất ít.

Thí sinh Hà Nội sau buổi thi môn Ngữ văn. Ảnh: Đinh Hà.

Vì vậy, ông Vinh nhận định ý tưởng của câu hỏi là tốt, thậm chí rất đáng suy nghĩ, nhưng cách diễn đạt có thể trung tính và phổ quát hơn. Thay vì hỏi làm thế nào để có “Steve Jobs Việt Nam”, đề thi có thể hỏi làm thế nào để Việt Nam nuôi dưỡng những con người sáng tạo, có năng lực tạo ra sản phẩm, ý tưởng hoặc giá trị có ảnh hưởng rộng lớn.

“Như vậy, học sinh không cần biết ai mặc áo cổ lọ đen, ai phóng tên lửa, ai bỏ học Harvard, vẫn có thể suy nghĩ nghiêm túc về vấn đề”, ông Vinh chia sẻ.

Nhận định này cũng được một giảng viên luật tại TP.HCM đồng tình. Theo ông, nếu muốn phản ánh đúng bản chất vấn đề, câu hỏi nên được diễn đạt theo hướng: "Làm thế nào để Việt Nam có những nhà đổi mới sáng tạo tầm cỡ thế giới?" thay vì gắn với tên của một cá nhân cụ thể như Steve Jobs.

Ông cũng cảnh báo việc đồng nhất mọi thành công trong lĩnh vực công nghệ với khái niệm "phát minh" có thể tạo ra nhận thức chưa đầy đủ về con đường phát triển khoa học công nghệ.

Trên thực tế, đằng sau sự thành công của Thung lũng Silicon là cả một hệ sinh thái gồm giáo dục khai phóng, nghiên cứu cơ bản, quỹ đầu tư mạo hiểm, cơ chế bảo hộ sở hữu trí tuệ và văn hóa chấp nhận thất bại, chứ không chỉ dựa vào một vài cá nhân xuất chúng.

Nhìn chung, vị giảng viên đánh giá đề thi có nhiều điểm mới, giàu tính gợi mở và khuyến khích tư duy sáng tạo. Tuy nhiên, cách sử dụng một số khái niệm trong ngữ liệu đang gây băn khoăn vì có thể chưa phản ánh đầy đủ bản chất của hoạt động đổi mới sáng tạo.

Ông cũng đặt vấn đề liệu có thí sinh nào lựa chọn phản biện trực tiếp câu hỏi của đề thi hay không, và nếu thí sinh lập luận thuyết phục rằng cách đặt vấn đề chưa thật sự chính xác, bài làm sẽ được đánh giá như thế nào và nhận mức điểm ra sao.