Ngữ liệu đề thi Ngữ văn 2026 đậm hơi thở thực tế loại trừ văn mẫu và đoán đề

Đề thi Ngữ văn tốt nghiệp trung học phổ thông 2026.

Nhiều chuyên gia nhận định đề thi này có phổ điểm khoảng 6.5 - 7.0 điểm. Thành công nhất là việc bảo mật và lựa chọn ngữ liệu, không có tình trạng học sinh "trúng tủ" ngữ liệu như một số đề thi tuyển sinh cấp tỉnh vừa qua.

Ngữ liệu hay, hệ thống câu hỏi phù hợp thể loại

Theo đó, ngữ liệu đề thi sử dụng văn bản nghị luận xã hội ngoài sách giáo khoa. Cụ thể, đoạn trích "Code và Cát - Những quyền lực công nghệ xoay chuyển thế giới" của tác giả Phan Tuấn, mới xuất bản năm 2026.

Có thể thấy, ngữ liệu mang hơi thở thời đại rất cao là bàn về lịch sử công nghệ qua dấu mốc máy in Gutenberg.

Từ đó khẳng định tầm quan trọng của việc chia sẻ, lan tỏa tri thức. Đây là văn bản nghị luận có tư duy chặt chẽ và giàu tính biểu tượng.

Kèm theo văn bản là một hệ thống câu hỏi mang đặc trưng thể loại rõ nét, được thiết kế khoa học, nâng dần từ mức độ nhận biết đến vận dụng cao.

Chẳng hạn như: Câu 1 và câu 2 ở mức độ nhận biết, yêu cầu tìm thông tin trực tiếp trong văn bản về nơi lưu giữ tri thức và chứng minh vai trò của máy in đối với tác phẩm của Shakespeare. Đây là 2 câu hỏi cơ bản giúp học sinh dễ dàng lấy điểm.

Câu 3 ở mức thông hiểu, yêu cầu giải nghĩa từ ngữ mang tính biểu tượng như "tài sản bị giam cầm" và "nhiên liệu". Câu hỏi này kiểm tra năng lực đọc sâu và khả năng cảm nhận của học sinh. Điều quan trọng là thí sinh biết đặt từ ngữ đó trong ngữ cảnh chứa nó thì việc giải thích không hề khó.

Câu 4 thuộc cấp độ thông hiểu nhưng yêu cầu khó hơn. Học sinh nhận xét mối liên hệ giữa luận đề và các luận điểm. Đây là dạng câu hỏi đặc trưng của chương trình mới nhằm đánh giá tư duy cấu trúc văn bản nghị luận. Nếu thí sinh có nền tảng tri thức thể loại thì hoàn toàn làm được câu này.

Câu 5 là câu vận dụng, kết nối thông điệp văn bản với thực tiễn đời sống hiện đại. Đó là vai trò của trí tuệ nhân tạo trong việc tạo nên sự cộng hưởng trí tuệ. Câu hỏi có tính mở rõ ràng, chạm đúng xu hướng công nghệ toàn cầu năm 2026 và kích thích tư duy độc lập của thí sinh.

Thí sinh sau buổi thi môn Ngữ văn ngày 11/6/2026.

Nhận định câu viết đoạn văn nghị luận xã hội

Vì ngữ liệu Đọc hiểu là văn bản nghị luận nên câu viết đoạn văn nghị luận xã hội yêu cầu liên kết với phần Đọc hiểu. Đề tài nghị luận "Làm thế nào để có những 'Steve Jobs Việt Nam'?" được đánh giá rất hay, bởi có sự chuyển tiếp nhuần nhuyễn từ nội dung "sự bùng nổ công nghệ và tri thức" phần Đọc hiểu.

Điểm độc đáo là đề không yêu cầu học sinh bàn luận về một đạo lý chung chung. Mà đề yêu cầu học sinh đề xuất giải pháp thiết thực từ góc nhìn của giới trẻ đối với việc đổi mới sáng tạo và khát vọng vươn tầm quốc gia.

Yêu cầu dung lượng đoạn văn khoảng 200 chữ khá quen thuộc, các em được rèn luyện nhiều tại lớp. Vì thế, thí sinh cần lập luận sắc bén, vận dụng tốt các thao tác lập luận, đặc biệt là giải thích, phân tích và bình luận để đưa ra các giải pháp thực tế. Tránh hô hào sáo rỗng, không phù hợp với thời đại công nghệ phát triển như hiện nay. Điều đó giúp bài viết đột phá và có tính phân hóa cao.

Nhận định câu viết bài văn nghị luận văn học

Đối với câu nghị luận văn học, ngữ liệu tuyển chọn là bài thơ "Những chiếc lá" của Nguyễn Đình Thi. Ngữ liệu thơ hoàn toàn không có trong các bộ sách giáo khoa hiện hành. Đây là yêu cầu bắt buộc theo tinh thần đổi mới của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 nhằm loại bỏ việc "học vẹt", học "văn mẫu".

Nhiều giáo viên Ngữ văn nhận định rằng, bài thơ mang đậm phong cách hiện đại, giàu chất suy tưởng và nặng trĩu trải nghiệm nhân sinh. Đoạn đầu là bức tranh thiên nhiên mùa đông lạnh giá và những hoài niệm về mùa xuân, mùa hạ, mùa thu; đoạn sau là hình ảnh thực tế đầy cảm động về đứa trẻ lam lũ quét lá, gom củi sưởi ấm mái bếp nghèo chờ mẹ. Bài thơ thể hiện tình yêu thương, sự trân trọng những giá trị bình dị và sức sống tiềm tàng qua hình tượng "những chiếc lá".

Đây là một ngữ liệu có chiều sâu tư tưởng. Học sinh không chỉ có năng lực cảm thụ văn học tốt mà phải biết cách phân tích các đặc trưng thể loại thơ như: hình ảnh, ngôn từ, vần điệu, mạch cảm xúc, ngắt nhịp... để làm bật lên tâm tư của tác giả.

Định hướng cách giảng dạy Ngữ văn cho những năm sau từ đề thi năm nay

Năm nay là năm thứ 2 Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức kỳ thi tốt nghiệp theo chương trình mới. Có thể thấy, đề thi đã chấm dứt hoàn toàn lối ra đề yêu cầu thí sinh tái hiện kiến thức cũ. Cả 2 phần Đọc hiểu và Viết tập trung đánh giá năng lực thí sinh theo đặc trưng thể loại.

Ngoài ra, đề thi đã đảm bảo tính phân hóa cao để đồng thời phục vụ cho cả mục đích xét tốt nghiệp lẫn tuyển sinh đại học. Học sinh trung bình dễ đạt ngưỡng điểm trung bình. Nhưng để đạt điểm từ 7.5 trở lên, học sinh phải cực kỳ sắc sảo ở câu 4, câu 5 phần Đọc hiểu, đồng thời có tư duy phản biện tốt ở câu nghị luận xã hội và có kỹ năng phân tích thơ độc lập ở câu nghị luận văn học.

Điều khiến giáo viên Ngữ văn tâm đắc nhất là đề thi có sự kết nối vô cùng chặt chẽ về mặt tư tưởng. Cụ thể, từ nội dung Đọc hiểu về "lịch sử lan tỏa tri thức" đến phần nghị luận xã hội về "khát vọng công nghệ, sáng tạo của Việt Nam trong kỷ nguyên mới".

Nhìn chung, đây là một đề thi mẫu mực của Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Đề thi dùng ngữ liệu không có trong sách giáo khoa hiện hành, nhưng cũng không có trong các đề thi thử, đề kiểm tra ở địa phương. Từ đó đảm bảo tuyệt đối sự công bằng, đặc biệt đánh giá chính xác năng lực thật của từng thí sinh.

Đề thi này cũng yêu cầu giáo viên khi giảng dạy cần chú trọng trang bị cho học sinh hệ thống công cụ, phương pháp đọc hiểu thể loại và tư duy độc, lập luận hệ thống chứ không thể đi theo lối mòn phân tích tác phẩm cụ thể như trước đây.