Cơ chế Sandbox: 'Sân chơi' kiểm chứng công nghệ, bệ phóng cho khối SME Thủ đô

Giáo sư, Tiến sĩ Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa thành phố Hà Nội. Ảnh: Nhân vật cung cấp

Đổi mới sáng tạo không thể bứt phá nếu thiếu đi một không gian pháp lý an toàn để cọ xát với thực tiễn. HĐND thành phố Hà Nội chính thức thiết lập cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) thông qua Nghị quyết số 26/2026/NQ-HĐND, cụ thể hóa các quy định từ Luật Thủ đô năm 2026, đang được giới chuyên gia đánh giá là một bước đi đột phá. Cơ chế này không chỉ tạo hành lang pháp lý bảo vệ những ý tưởng táo bạo, mà còn mở ra cơ hội "ngàn vàng" để khối doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) chứng minh năng lực công nghệ, tiếp cận nguồn lực và tiến sâu vào chuỗi giá trị của thành phố.

* Kiểm chứng công nghệ trong môi trường thực chứng

Sự e ngại rủi ro pháp lý luôn là rào cản lớn nhất bóp nghẹt những mô hình kinh doanh mới, đặc biệt là đối với khối SME – những doanh nghiệp thường có tiềm lực tài chính mỏng nhưng lại sở hữu sự nhạy bén và công nghệ chuyên biệt. Sự ra đời của Nghị quyết 26/2026/NQ-HĐND đã tháo gỡ trực tiếp nút thắt này, biến Hà Nội thành một "đại công trường" thử nghiệm có kiểm soát đối với các công nghệ, sản phẩm, dịch vụ và giải pháp tiên tiến.

Những tín hiệu khởi sắc đã xuất hiện ngay sau hơn 4 tháng Luật Thủ đô năm 2026 đi vào thực thi. Điển hình, UBND thành phố đã "bật đèn xanh" cho hai dự án mang tính đột phá tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc: Dự án "Thử nghiệm hệ thống giao thông tự hành thông minh" (xe buýt, robot taxi, robot giao hàng) của Công ty Cổ phần Phenikaa-X và Dự án sản xuất tổng oxit đất hiếm hàm lượng trên 95% ở quy mô bán công nghiệp của Công ty cổ phần Tư vấn xây dựng và Công nghệ mỏ.

Phân tích về động thái này dưới lăng kính của khối kinh tế tư nhân, Giáo sư, Tiến sĩ Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa thành phố Hà Nội nhận định, cơ hội lớn nhất của sandbox nằm ở khả năng kiểm chứng công nghệ trong môi trường thực tế. "Đối với doanh nghiệp nhỏ, giá trị quan trọng là có cơ hội chứng minh năng lực bằng kết quả của giải pháp. Một doanh nghiệp có thể có đội ngũ gọn nhưng sở hữu công nghệ tốt... Khi được thử nghiệm phù hợp, doanh nghiệp có thêm dữ liệu để cải tiến sản phẩm, tiếp cận đối tác và thuyết phục nhà đầu tư", ông Mạc Quốc Anh nhấn mạnh.

Tuy nhiên, để những chính sách vĩ mô này thực sự "ngấm" vào khối SME, ông Mạc Quốc Anh cũng chỉ ra bài toán cần giải quyết ngay từ khâu chuẩn bị: Thành phố cần tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp trong việc xác định bài toán, thiết kế phương án thử nghiệm và xây dựng kịch bản xử lý rủi ro, nhằm giảm thiểu chi phí ban đầu và nâng cao chất lượng đề xuất.

* Minh bạch quyền trách nhiệm - Mở đường thương mại hóa

Thử nghiệm không phải là đích đến cuối cùng, mà là bệ phóng để đưa công nghệ ra thị trường. Để doanh nghiệp thực sự "dám nghĩ, dám làm" trong không gian sandbox, giới chuyên gia cho rằng cần thỏa mãn ba điều kiện tiên quyết về mặt quy trình và thể chế.

Đó là, định lượng quyền và trách nhiệm. Cụ thể, trước khi cấp phép, phạm vi, thời gian, đối tượng và tiêu chí dừng thử nghiệm phải được thiết lập rõ ràng. Doanh nghiệp cần hành lang hướng dẫn cụ thể về bảo mật dữ liệu và bảo vệ quyền lợi người dùng.

Ngoài ra, thực thi cơ chế miễn trừ, được hiểu là cần áp dụng thực chất quy định loại trừ trách nhiệm pháp lý (theo Khoản 2 Điều 34 Luật Thủ đô) đối với những người thực hiện đúng thẩm quyền, không vụ lợi khi rủi ro xảy ra, thông qua hệ thống hồ sơ giám sát và đánh giá minh bạch.

Cuối cùng là việc khơi thông đầu ra thị trường. Theo đó, cơ chế ưu tiên mua sắm, đặt hàng các sản phẩm thử nghiệm đạt hiệu quả cần được triển khai với bộ tiêu chí rõ ràng về chất lượng và chi phí, tạo "lối thoát" thương mại hóa bền vững cho doanh nghiệp.

Đáng chú ý, để trợ lực cho các đơn vị tham gia, Nghị quyết số 26/2026/NQ-HĐND đã thiết kế các gói tài trợ tài chính mạnh mẽ: Hỗ trợ tối đa 50% kinh phí thực tế triển khai dự án giải quyết bài toán quản lý nhà nước; đài thọ tới 70% chi phí hợp lệ cho tư vấn pháp lý, kiểm định an toàn, bảo hộ sở hữu trí tuệ; và tài trợ 100% chi phí truyền thông, xúc tiến thương mại. Đồng thời, doanh nghiệp còn được cấp quyền sử dụng có thời hạn hạ tầng kỹ thuật, cơ sở dữ liệu nhà nước và các trung tâm đổi mới sáng tạo để phục vụ quá trình thử nghiệm.

Sự cộng hưởng giữa một hành lang pháp lý an toàn, cơ chế hỗ trợ tài chính thiết thực và cam kết mở rộng đầu ra từ phía chính quyền đang biến sandbox thành một công cụ kiến tạo sắc bén. Khi những rủi ro được kiểm soát, cơ chế này không chỉ dừng lại ở việc tạo không gian thử nghiệm, mà sẽ trực tiếp ươm mầm những động lực tăng trưởng mới, đưa Hà Nội tiến gần hơn tới mục tiêu trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo dẫn dắt cả nước.