Cơ hội để startup tạo sức bền trong kỷ nguyên số

Số lượng startup công nghệ có sản phẩm mang tính dẫn dắt chưa nhiều

Bài toán cân bằng giữa số lượng và chất lượng

TS. Đinh Việt Hòa, Chủ tịch Hiệp hội Khởi nghiệp Quốc gia cho biết, kể từ phong trào Quốc gia khởi nghiệp năm 2016, Việt Nam đã chứng kiến sự bùng nổ mạnh mẽ của các doanh nghiệp mới. Đặc biệt, nhóm startup công nghệ đóng vai trò tiên phong, từ fintech, thương mại điện tử, edtech (công nghệ giáo dục), logistics đến nông nghiệp số. Số lượng doanh nghiệp thành lập mới liên tục tăng, đạt 159.300 doanh nghiệp vào năm 2023 và tiếp tục duy trì đà tăng trong năm 2025.

Theo báo cáo của Trung tâm nghiên cứu và bản đồ hệ sinh thái startup toàn cầu (StartupBlink) năm 2025, hệ sinh thái khởi nghiệp của Việt Nam xếp thứ 55 trên thế giới, xếp thứ 31 về số lượng startup và có sự phát triển mạnh mẽ trong các lĩnh vực: Thương mại điện tử, công nghệ tài chính, công nghệ thực phẩm và công nghệ chuỗi khối (blockchain). Hệ sinh thái startup, đổi mới sáng tạo có tốc độ tăng trưởng hằng năm hơn 17%, dẫn đầu khu vực. Các thành phố lớn như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh và Đà Nẵng đang trở thành những trung tâm khởi nghiệp nổi bật với tốc độ phát triển nhanh. Cả nước có hơn 3.800 startup với hơn 200 quỹ đầu tư trong nước và quốc tế, hơn 100 không gian sáng tạo và 5 trung tâm đổi mới sáng tạo quốc gia.

Chính phủ Việt Nam cũng đưa ra nhiều khung chính sách để "cởi trói", giúp thúc đẩy hệ sinh thái startup số. Trong đó, Đề án 844 (Hỗ trợ hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo quốc gia) đã tạo bước ngoặt lớn, kết nối mạng lưới hơn 3.800 startup, gần 200 quỹ đầu tư trong và ngoài nước cùng hơn 1.500 tổ chức hỗ trợ. Nghị định số 264/2025/NĐ-CP tạo ra các cơ chế tài chính đột phá để hỗ trợ các doanh nghiệp khởi nghiệp. Nghị quyết số 57-NQ/TW; Nghị quyết 68-NQ/TW của Bộ Chính trị là đòn bẩy chiến lược, tạo khung pháp lý đột phá và môi trường thuận lợi cho cộng đồng startup Việt Nam.

Tuy nhiên, nếu nhìn sâu vào chất lượng, trong hơn 10 năm qua, với gần 4.000 startup công nghệ, Việt Nam mới chỉ có 4 kỳ lân (startup được định giá 1 tỷ USD trở lên). Tỷ lệ startup thất bại ở mức rất cao: 97% số doanh nghiệp công nghệ không thể vượt qua vòng đời đầu tiên. Trong hơn 3.000 startup, chỉ khoảng 900 doanh nghiệp gọi vốn thành công ở ít nhất một vòng. Những con số này phản ánh rõ ràng khoảng cách giữa số lượng và chất lượng trong hệ sinh thái khởi nghiệp hiện nay.

TS. Đinh Việt Hòa cho rằng, điểm hạn chế lớn hiện nay là hệ sinh thái startup còn thiếu chiều sâu, doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ chiếm đa số, năng lực công nghệ còn hạn chế, số lượng startup công nghệ có sản phẩm mang tính dẫn dắt chưa nhiều. Nhiều ý tưởng tốt nhưng khó phát triển vì thiếu vốn, thiếu cố vấn chuyên môn, thiếu môi trường thử nghiệm và hạ tầng dữ liệu.

Thách thức trong thời đại số cũng lớn chưa từng có. Doanh nghiệp startup phải cạnh tranh không chỉ với đối thủ trong nước mà còn với hàng nghìn startup từ Singapore, Hàn Quốc, Mỹ. Nhà sáng lập buộc phải liên tục cập nhật công nghệ, nắm bắt xu hướng, có khả năng quản trị rủi ro và đưa ra quyết định nhanh dựa trên dữ liệu. Ngoài ra, thị trường vốn cho startup ngày càng khắt khe hơn. Nhà đầu tư không còn ưu tiên "đốt tiền" mà đòi hỏi mô hình kinh doanh rõ ràng, sản phẩm có giá trị thật, chiến lược phát triển dài hạn, và đặc biệt là đội ngũ sáng lập có tinh thần kiên trì. Điều này đòi hỏi các doanh nhân trẻ không chỉ có ý tưởng mà phải có bản lĩnh, khả năng học hỏi và sức bền để theo đuổi con đường dài.

Giáo dục khai phóng tinh thần đổi mới

Để khởi nghiệp sáng tạo thực sự trở thành động lực quốc gia, TS. Đinh Việt Hòa nhấn mạnh, Việt Nam cần các quỹ đầu tư mạo hiểm trong nước đủ mạnh để đồng hành cùng startup giai đoạn đầu - giai đoạn khó gọi vốn nhất. Chính sách ưu đãi thuế cho các quỹ đầu tư vào đổi mới sáng tạo là cần thiết để tạo "dòng vốn thông minh" nuôi dưỡng doanh nghiệp công nghệ. Việt Nam cần hình thành nền giáo dục khai phóng tinh thần doanh nhân. Đổi mới giáo dục theo hướng đào tạo năng lực sáng tạo, tư duy số, kỹ năng quản trị dự án và tinh thần doanh nhân ngay từ phổ thông và đại học. Nhà trường không chỉ dạy kiến thức mà phải khuyến khích sinh viên dám thử nghiệm, dám thất bại và dám làm điều mới. Các trường đại học phải đưa tư duy sáng tạo, kiến thức về đổi mới mô hình kinh doanh và kỹ năng khởi nghiệp vào chương trình đào tạo chính khóa, giúp sinh viên trở thành những "nhà sáng lập tương lai" thay vì chỉ là người tìm việc.

Bên cạnh đó, sự bùng nổ của công nghệ số đã mở ra hàng loạt không gian khởi nghiệp mà trước đây không tồn tại. AI đang thay đổi cách doanh nghiệp vận hành, marketing, chăm sóc khách hàng, tối ưu quy trình. Các nền tảng số giúp doanh nghiệp nhỏ tiếp cận thị trường toàn cầu với chi phí thấp. Ứng dụng dữ liệu lớn tạo ra các mô hình cung cấp dịch vụ chính xác, cá nhân hóa cao. Tất cả giúp startup có cơ hội "vươn toàn cầu" ngay từ khi còn nhỏ.

Với vai trò là cơ quan tham mưu cho Chính phủ về tài chính, ngân sách; hỗ trợ doanh nghiệp, hộ kinh doanh, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Tâm cho biết, Bộ Tài chính xác định ba nhóm nhiệm vụ cần được tập trung trong thời gian tới. Thứ nhất, tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp theo các định hướng của Bộ Chính trị tại Nghị quyết 68-NQ/TW và Nghị quyết 198/2025/QH15 để khẩn trương đưa các chính sách vào cuộc sống nhằm cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, hỗ trợ tiếp cận đất đai, mặt bằng sản xuất kinh doanh, hỗ trợ tài chính, tín dụng và mua sắm công; hỗ trợ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và đào tạo nhân lực, hỗ trợ hình thành doanh nghiệp vừa và lớn, doanh nghiệp tiên phong nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp.

Bộ Tài chính cũng sẽ tiếp tục cắt giảm chi phí và đơn giản hóa thủ tục hành chính nhằm kiến tạo môi trường đầu tư, kinh doanh thuận lợi, minh bạch, hiệu quả; tập trung đẩy mạnh chuyển đổi số trong các lĩnh vực thuế, hải quan, kho bạc, tiến tới 100% dịch vụ công trực tuyến mức độ 4. Điều này giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian, chi phí, đồng thời nâng cao tính công khai, minh bạch trong hoạt động của cơ quan quản lý nhà nước. Bên cạnh đó, tập trung tháo gỡ rào cản gia nhập và hoạt động trên thị trường, cắt giảm thực chất thủ tục hành chính, giảm chi phí tuân thủ, cải cách điều kiện kinh doanh. Rà soát, tháo gỡ vướng mắc trong đầu tư, đất đai, xây dựng, quy hoạch… tạo hành lang pháp lý thông thoáng, ổn định, dễ dự đoán cho doanh nghiệp. Đồng thời tạo dựng và lan tỏa niềm tin, tinh thần khởi nghiệp trong xã hội…

Tuy nhiên, các giải pháp hỗ trợ từ chính sách và hệ sinh thái chỉ là một phần của câu chuyện. Quan trọng hơn doanh nhân thời đại số phải hội tụ ba năng lực: tư duy sáng tạo, hiểu biết công nghệ và khả năng quản trị linh hoạt. Đây là yếu tố quyết định giúp doanh nghiệp Việt Nam bước vào cuộc cạnh tranh toàn cầu và đứng vững trong môi trường biến động. Khi doanh nhân trẻ dám ước mơ, dám dẫn dắt và dám tạo ra giá trị mới, Việt Nam sẽ có cơ hội vươn lên mạnh mẽ trong kỷ nguyên số toàn cầu, một chuyên gia khẳng định.

Hương Giang