Cơ hội hợp tác Việt Nam - EFTA dưới lăng kính từng quốc gia thành viên

Trong chuyến thăm Việt Nam từ ngày 20 đến 24-4-2026, các nghị sĩ thuộc Ủy ban Nghị viện EFTA đã phác thảo rõ nét các ưu tiên của mỗi nước trong quan hệ kinh tế song phương.

Hiệp định thương mại tự do giữa Việt Nam và Hiệp hội Thương mại Tự do châu Âu (EFTA) được kỳ vọng tạo nên những gắn kết chiến lược vượt ngoài khuôn khổ thương mại thuần túy. Ảnh: Baochinhphu.vn

Trao đổi với phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội, Nghị sĩ Na Uy Nikolai Astrup, Nghị sĩ Thụy Sĩ Damian Müller, Nghị sĩ Iceland Grímur Grímsson và Nghị sĩ Liechtenstein Sebastian Gassner đã nêu rõ những lĩnh vực tiềm năng, bao gồm điện gió ngoài khơi, dược phẩm công nghệ cao, thủy sản bền vững và các doanh nghiệp công nghệ quy mô nhỏ nhưng chuyên sâu.

Thông điệp chung được các nghị sĩ đưa ra là hiệp định không chỉ nhằm cắt giảm thuế quan, mà còn hướng tới thiết lập nền tảng phối hợp dài hạn trong công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển dịch xanh.

Na Uy: Năng lượng tái tạo và động lực từ khu vực tư nhân

Nghị sĩ Na Uy Nikolai Astrup - Chủ tịch Ủy ban Nghị viện EFTA. Ảnh: Kim Thanh/Đại sứ quán Na Uy

Theo Nghị sĩ Nikolai Astrup - Chủ tịch Ủy ban Nghị viện EFTA, năng lượng tái tạo là lĩnh vực có dư địa hợp tác lớn nhất giữa hai bên. Na Uy có kinh nghiệm và công nghệ phát triển điện gió ngoài khơi nước sâu, trong khi Việt Nam sở hữu tiềm năng tự nhiên đáng kể, có thể tạo ra các dự án quy mô lớn và bền vững.

Na Uy cũng là quốc gia dẫn đầu thế giới về phổ cập xe điện. Vì vậy, sự phối hợp giữa công nghệ, chuỗi cung ứng và thị trường tiêu dùng sẽ mở ra triển vọng dài hạn, khi Việt Nam đang vươn mình thành trung tâm sản xuất xe điện của khu vực.

Bên cạnh đó, thủy sản và nông nghiệp tiếp tục được đẩy mạnh khi nhiều doanh nghiệp nuôi trồng và chế biến của Na Uy đã hoạt động tại Việt Nam từ lâu. Ông Astrup đặc biệt nhấn mạnh vai trò của khu vực tư nhân, cho rằng Hiệp định thương mại tự do (FTA) sẽ tạo điều kiện để doanh nghiệp hai bên kết nối sâu rộng hơn về năng lượng, công nghệ biển và công nghiệp xanh.

Thụy Sĩ: Công nghệ cao và đào tạo nguồn nhân lực

Nghị sĩ Thụy Sĩ Damian Müller. Ảnh: Kim Thanh/Đại sứ quán Na Uy

Với Thụy Sĩ, trọng tâm hợp tác nằm ở các ngành công nghệ cao. Nghị sĩ Damian Müller nhận định dược phẩm là một trong những trụ cột của kinh tế nước này, cùng với công nghệ chính xác, thiết bị y tế và cơ khí.

Theo ông, FTA sẽ tạo môi trường ổn định hơn cho thương mại và đầu tư, nhất là khi các dòng thuế được cắt giảm sâu, mở ra cơ hội cho hàng hóa Việt Nam tiếp cận thị trường Thụy Sĩ, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp của đất nước Trung Âu này tăng cường hiện diện tại Việt Nam.

Ông Müller cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của liên kết đào tạo nghề và trao đổi chuyên gia, trong đó hệ thống đào tạo kép của Thụy Sĩ - với sự gắn kết hữu cơ giữa doanh nghiệp và cơ sở giáo dục - là mô hình tham chiếu có giá trị, giúp Việt Nam phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Từ góc độ lập pháp, ông khẳng định mọi FTA đều phải được Quốc hội Thụy Sĩ thông qua. Do đó, chuyến khảo sát thực tế lần này là tiền đề quan trọng để đánh giá khách quan trước khi hiệp định chính thức được đưa ra nghị trường.

Iceland: Tiên phong thủy sản bền vững và năng lượng sạch

Nghị sĩ Iceland Grímur Grímsson. Ảnh: Kim Thanh/Đại sứ quán Na Uy

Theo Nghị sĩ Grímur Grímsson, Iceland xác định quản lý nguồn lợi biển và năng lượng tái tạo là hai trụ cột ưu tiên trong quan hệ hợp tác với Việt Nam. Ông cho biết Iceland đã vận hành hệ thống hạn ngạch khai thác thủy sản từ thập niên 1980, đây là một công cụ chiến lược giúp bảo tồn hệ sinh thái bền vững đồng thời tối ưu hóa hiệu quả kinh tế dài hạn.

Trong bối cảnh Việt Nam đang nỗ lực chuyển đổi ngành thủy sản theo hướng minh bạch và trách nhiệm, mô hình của Iceland được xem là tiền lệ thành công để nghiên cứu và vận dụng vào định hướng xanh hóa ngành kinh tế biển.

Bên cạnh đó, quốc gia này còn sở hữu ưu thế vượt trội về địa nhiệt và thủy điện, hoàn toàn tương thích với lộ trình chuyển dịch năng lượng và cam kết giảm phát thải của Việt Nam. Về tiến độ thực thi, ông Grímsson dự kiến sau khi ký kết (có thể vào tháng 6 tới tại Iceland), văn kiện sẽ được trình Quốc hội xem xét phê chuẩn.

Vị nghị sĩ cũng lưu ý các tiêu chuẩn về nhân quyền và phát triển bền vững - những yếu tố mà cử tri Iceland đặc biệt coi trọng trong mọi cam kết quốc tế.

Liechtenstein: Công nghệ chuyên sâu và thực thi nhất quán

Nghị sĩ Sebastian Gassner của Liechtenstein. Ảnh: Kim Thanh/Đại sứ quán Na Uy

Dù có quy mô khiêm tốn, Liechtenstein sở hữu nền kinh tế công nghệ cao với năng lực xuất khẩu ấn tượng. Nghị sĩ Sebastian Gassner chia sẻ, các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) của nước này đặc biệt đề cao môi trường pháp lý ổn định, thủ tục hành chính thông thoáng và chi phí tuân thủ hợp lý.

Đối với các đơn vị hoạt động trong lĩnh vực cơ khí chính xác và công nghệ chuyên sâu, một khung pháp lý rõ ràng chính là điều kiện tiên quyết khi khai phá các thị trường mới.

Ông nhận định, bên cạnh tháo gỡ các rào cản thương mại, FTA còn cải thiện tính minh bạch, tạo đà cho doanh nghiệp công nghệ cao của Liechtenstein thâm nhập thị trường Việt Nam hiệu quả hơn.

Các nghị sĩ và đại diện các nước EFTA thăm Tập đoàn sơn và vật liệu phủ bề mặt Jotun của Na Uy tại Thành phố Hồ Chí Minh. Jotun hoạt động tại Việt Nam từ năm 1998. Ảnh: Đại sứ quán Na Uy

Kết quả khảo sát thực địa lần này là cơ sở thực tiễn để các nghị sĩ giải trình về lợi ích chiến lược của hiệp định trước cử tri trong nước.

Dù có những ưu tiên riêng, cả bốn thành viên EFTA đều nhìn nhận Việt Nam là nền kinh tế năng động với khu vực tư nhân giàu tiềm năng. Những trụ cột hợp tác xuyên suốt được xác lập gồm công nghệ cao, năng lượng sạch và phát triển bền vững.

Đoàn nghị sĩ EFTA thăm Nhà máy Nestlé - Tập đoàn thực phẩm và dinh dưỡng của Thụy Sĩ có mặt tại Việt Nam từ năm 1995. Ảnh: Đại sứ quán Na Uy

Các nghị sĩ thống nhất rằng tính minh bạch và năng lực thực thi cam kết là chìa khóa để hiệp định được phê chuẩn và vận hành thực chất. Ở góc độ đó, FTA Việt Nam - EFTA không đơn thuần là đòn bẩy giao thương, mà còn thiết lập khuôn khổ chiến lược để mỗi thành viên triển khai chương trình phối hợp chuyên sâu, phát huy tối đa lợi thế đặc thù.