Cơ hội và trở ngại trên con đường hòa bình

Cuộc đàm phán ba bên giữa Nga, Mỹ và Ukraine tại Abu Dhabi, UAE ngày 10-11. Ảnh: Reuters

Ngày 10-11, các phái đoàn Nga, Mỹ và Ukraine bắt đầu vòng đàm phán kéo dài hai ngày tại Abu Dhabi, thủ đô Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE). Đây là cuộc gặp trực tiếp ba bên đầu tiên kể từ tháng 2-2026, tập trung vào khả năng ngừng bắn, bảo đảm an ninh, các vấn đề nhân đạo và kế hoạch phục hồi Ukraine sau chiến tranh.

Phái đoàn Ukraine do ông Rustem Umerov, người đứng đầu Cơ quan Tình báo Đối ngoại, dẫn đầu. Phía Mỹ có Đặc phái viên Steve Witkoff và ông Jared Kushner, con rể Tổng thống Donald Trump. Phái đoàn Nga do ông Vladimir Medinsky, trợ lý Tổng thống Vladimir Putin, dẫn đầu, cùng các quan chức ngoại giao, quân sự và an ninh.

Ngày làm việc đầu tiên kết thúc sau khoảng 4,5 giờ thương lượng. Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đánh giá các cuộc thảo luận diễn ra mang tính xây dựng và khá thực chất. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cũng mô tả cuộc gặp là rất hiệu quả, đồng thời cho biết Washington mong muốn mở rộng khuôn khổ đàm phán với sự tham gia của các đối tác châu Âu.

Một trong những nội dung trọng tâm là xây dựng các bảo đảm an ninh cho Ukraine nhằm ngăn chặn nguy cơ xung đột tái diễn. Kiev muốn có những cam kết cụ thể, đi kèm cơ chế giám sát và thực thi hiệu quả, thậm chí được đề cập theo hướng tương tự Điều 5 của Hiệp ước NATO. Trong khi đó, Nga nhấn mạnh cần xem xét các vấn đề an ninh của Moscow và toàn khu vực châu Âu trước khi tiến tới một thỏa thuận ngừng bắn. Ngoại trưởng Sergey Lavrov cho rằng các bên cần xác lập những nguyên tắc bảo đảm an ninh tập thể, thay vì chỉ tập trung vào việc chấm dứt giao tranh trước mắt. Đáng chú ý, chương trình nghị sự tại Abu Dhabi đã mở rộng sang vấn đề cấu trúc an ninh tổng thể của châu Âu. Theo ông Fyodor Lukyanov, Tổng biên tập tạp chí Russia in Global Affairs, đây là thay đổi đáng kể trong tiến trình ngoại giao, bởi những đề xuất của Nga về điều chỉnh trật tự an ninh châu Âu từng không được Mỹ và các nước Tây Âu chấp nhận thảo luận thực chất.

Tuy nhiên, sự thay đổi trong cách tiếp cận của Washington chưa đồng nghĩa với việc các bên đã tìm được tiếng nói chung. Các nước Tây Âu vẫn khẳng định NATO phải giữ vai trò nền tảng trong cấu trúc an ninh châu lục và phản đối việc Nga đơn phương áp đặt những quy tắc mới.

Tranh chấp lãnh thổ tiếp tục là nút thắt khó tháo gỡ. Nga yêu cầu kiểm soát toàn bộ khu vực Donbas, trong khi Ukraine không muốn công nhận những thay đổi lãnh thổ hình thành từ chiến dịch quân sự của Moscow. Theo một quan chức Mỹ được Reuters dẫn lời, hai bên đã kín đáo thể hiện mức độ sẵn sàng nhượng bộ nhất định, nhưng bất kỳ thỏa thuận nào về lãnh thổ nhiều khả năng chỉ được xem xét ở giai đoạn cuối.

Bên cạnh những vấn đề chiến lược, trao đổi tù binh và giảm leo thang căng thẳng cũng được ưu tiên thảo luận. Tổng thống Zelensky cho biết Kiev kỳ vọng đạt được một cuộc trao đổi tù binh quy mô lớn, đồng thời xem xét các biện pháp hạn chế tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng và tình hình tại Biển Đen. Đây có thể là những kết quả cụ thể giúp củng cố lòng tin giữa các bên.

Một trở ngại khác là sự khác biệt trong vai trò của châu Âu. Dù không trực tiếp tham gia bàn đàm phán ba bên, đại diện Anh, Pháp, Đức, Italy, EU và NATO đã có các cuộc tham vấn riêng với phái đoàn Ukraine và Mỹ. Kiev khẳng định châu Âu cần có tiếng nói trong tiến trình ngoại giao, bởi kết quả đàm phán sẽ tác động trực tiếp đến an ninh khu vực.

Nhìn chung, các cuộc đàm phán tại Abu Dhabi mở ra cơ hội duy trì đối thoại và tìm kiếm một khuôn khổ giải quyết xung đột toàn diện hơn. Tuy nhiên, khác biệt về lãnh thổ, điều kiện ngừng bắn và trật tự an ninh châu Âu khiến triển vọng đạt thỏa thuận vẫn còn xa.