Có nên tầm soát dậy thì sớm cho trẻ?

Trong những năm gần đây, tình trạng dậy thì sớm ở trẻ em có xu hướng gia tăng, trở thành mối quan tâm của nhiều gia đình và các nhà chuyên môn.

Lứa tuổi nào cần tầm soát?

Theo y văn và khuyến cáo của các chuyên gia nội tiết nhi, dậy thì sớm được xác định khi:

Trẻ gái xuất hiện dấu hiệu dậy thì trước 8 tuổi.
Trẻ trai xuất hiện dấu hiệu dậy thì trước 9 tuổi.

Các đối tượng cần được tầm soát dậy thì sớm gồm:

Trẻ có biểu hiện phát triển tuyến vú, mọc lông mu, lông nách sớm;
Trẻ tăng chiều cao nhanh, vượt chuẩn lứa tuổi trong thời gian ngắn;
Trẻ gái có kinh nguyệt sớm;
Trẻ thừa cân, béo phì hoặc có tiền sử gia đình dậy thì sớm;
Trẻ thường xuyên tiếp xúc với nguồn hormone ngoại sinh từ thực phẩm, mỹ phẩm hoặc môi trường.

Các chuyên gia khuyến cáo, thời điểm thích hợp để tầm soát là từ 6–8 tuổi đối với trẻ gái và 7–9 tuổi đối với trẻ trai, hoặc ngay khi phụ huynh nhận thấy dấu hiệu nghi ngờ.

Dậy thì là giai đoạn sinh lý bình thường, đánh dấu sự chuyển đổi từ trẻ em sang tuổi trưởng thành.

Tầm soát dậy thì sớm cho trẻ để làm gì?

1. Đánh giá nguy cơ ảnh hưởng đến chiều cao trưởng thành

Một trong những hệ quả thường gặp của dậy thì sớm là giảm tiềm năng tăng trưởng chiều cao. Dậy thì sớm khiến các đầu xương tăng trưởng đóng sớm hơn bình thường, dẫn đến nguy cơ thấp lùn khi trưởng thành nếu không được theo dõi và can thiệp kịp thời.

Tầm soát giúp bác sĩ:

Đánh giá tuổi xương;
Dự đoán chiều cao trưởng thành;
Xác định thời điểm can thiệp phù hợp.

2. Xác định nguyên nhân và phân loại dậy thì sớm

Thông qua các xét nghiệm và thăm khám chuyên sâu, tầm soát giúp phân biệt:

Dậy thì sớm trung ương (do hoạt hóa sớm trục hạ đồi – tuyến yên – sinh dục);
Dậy thì sớm ngoại biên (do tăng tiết hormone sinh dục từ tuyến sinh dục hoặc tuyến thượng thận).

Việc xác định chính xác nguyên nhân là cơ sở để xây dựng phác đồ theo dõi hoặc điều trị phù hợp, tránh bỏ sót bệnh lý tiềm ẩn.

3. Hạn chế tác động tiêu cực đến tâm lý và hành vi

Trẻ dậy thì sớm có thể gặp khó khăn về tâm lý như:

Tự ti, lo lắng;
Khó hòa nhập với nhóm bạn cùng lứa;
Rối loạn cảm xúc hoặc hành vi.

Tầm soát sớm cho phép bác sĩ và gia đình:

Có định hướng giáo dục giới tính phù hợp lứa tuổi;
Hỗ trợ tâm lý kịp thời;
Giảm nguy cơ ảnh hưởng lâu dài đến sự phát triển tinh thần của trẻ.

4. Lập kế hoạch theo dõi và can thiệp y khoa hợp lý

Không phải mọi trường hợp dậy thì sớm đều cần điều trị nội tiết. Tầm soát giúp:

Xác định trẻ chỉ cần theo dõi định kỳ;
Phát hiện trường hợp cần điều trị ức chế dậy thì;
Hướng dẫn chế độ dinh dưỡng, sinh hoạt khoa học.

Điều này góp phần tối ưu hiệu quả điều trị và hạn chế can thiệp không cần thiết.

5. Giảm nguy cơ rối loạn nội tiết và bệnh lý về sau

Một số nghiên cứu cho thấy dậy thì sớm có thể liên quan đến nguy cơ:

Béo phì và hội chứng chuyển hóa;
Rối loạn nội tiết sinh sản;
Các bệnh lý mạn tính khi trưởng thành.

Tầm soát sớm đóng vai trò quan trọng trong quản lý nguy cơ sức khỏe lâu dài cho trẻ.

Tầm soát dậy thì sớm cho trẻ là cần thiết và mang ý nghĩa dự phòng quan trọng.

Khuyến cáo từ chuyên gia

Phụ huynh không nên chủ quan hoặc tự điều trị cho trẻ;
Khi nghi ngờ dậy thì sớm, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế có chuyên khoa nội tiết nhi;
Theo dõi thường xuyên các chỉ số tăng trưởng và dấu hiệu sinh dục;
Duy trì chế độ dinh dưỡng hợp lý, hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, tăng cường vận động thể lực.

Tầm soát dậy thì sớm cho trẻ là cần thiết và mang ý nghĩa dự phòng quan trọng. Việc phát hiện sớm giúp bảo vệ chiều cao, sức khỏe thể chất, đồng thời hỗ trợ sự phát triển tâm lý – xã hội toàn diện cho trẻ. Phụ huynh nên chủ động phối hợp với bác sĩ chuyên khoa để đảm bảo trẻ được theo dõi và chăm sóc đúng cách.

Bs. Hoàng Thanh Sơn