Cơ quan đại diện phải là 'người mở đường', chủ động hỗ trợ doanh nghiệp

Tăng cường tính chuyên nghiệp, hiện đại

Ngày 18/3, tiếp tục Phiên họp thứ 55, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Cơ quan đại diện nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ở nước ngoài.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn

Trình bày Tờ trình tóm tắt dự án Luật, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung nhấn mạnh, mục đích ban hành, xây dựng Luật nhằm khắc phục một số hạn chế, bất cập của Luật CQĐD năm 2009 (sửa đổi, bổ sung năm 2017).

Đồng thời, sửa đổi, bổ sung một số quy định nhằm bảo đảm hiệu quả hoạt động của cơ quan đại diện đáp ứng các yêu cầu mới của tình hình phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, thực hiện thống nhất quản lý hoạt động đối ngoại, tăng cường tính chuyên nghiệp trong hoạt động của cơ quan đại diện, đáp ứng yêu cầu về chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền của Đảng và Nhà nước, bảo đảm sự đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật, góp phần xây dựng nền ngoại giao hiện đại, thể hiện vị trí của công tác đối ngoại là trọng yếu, thường xuyên.

Bên cạnh đó, thể chế hóa đầy đủ các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách của nhà nước về đối ngoại, đặc biệt là chủ trương hội nhập quốc tế đồng bộ, toàn diện, sâu rộng và hiệu quả. Đặc biệt, thể chế hóa đầy đủ chủ trương, đường lối mới của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước tại 7 Nghị quyết được ban hành trong thời gian gần đây - tiền đề, cơ sở chính trị, pháp lý đặc biệt quan trọng để phát triển đất nước trong giai đoạn mới với mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số và thực hiện thành công 2 mục tiêu 100 năm.

Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung trình bày Tờ trình

Nội dung cơ bản của dự thảo Luật hướng tới kiện toàn chức năng, nhiệm vụ, cơ cấu tổ chức và tăng cường tính chuyên nghiệp, hiện đại của cơ quan đại diện; đẩy mạnh phân quyền, phân cấp trong công tác quản lý cơ quan đại diện; chế độ, chính sách đối với thành viên cơ quan đại diện và thân nhân; một số nội dung khác nhằm khắc phục mâu thuẫn, chồng chéo, chưa phù hợp với quy định pháp luật chuyên ngành hiện hành và một số nội dung cần quy định rõ hơn tại Luật.

Chính phủ trình Quốc hội xem xét, thông qua dự thảo Luật tại Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI (tháng 4/2026). Dự kiến Luật có hiệu lực từ 1/7/2026.

Không chỉ là “người đưa tin”

Thẩm tra dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại, Thượng tướng Lê Tấn Tới cho hay, Thường trực Ủy ban tán thành sự cần thiết, mục đích xây dựng Luật với các cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn đã được nêu trong Tờ trình của Chính phủ; dự án Luật đủ điều kiện trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, cho ý kiến.

Theo Chủ nhiệm Ủy ban Lê Tấn Tới, các nội dung của dự thảo Luật phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng về chủ động, tích cực hội nhập quốc tế trong tình hình mới; sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Dự thảo Luật cơ bản bảo đảm tính hợp hiến, tính thống nhất với hệ thống pháp luật và đáp ứng yêu cầu về bảo đảm quốc phòng, an ninh. Tuy nhiên, Thường trực Ủy ban đề nghị tiếp tục rà soát kỹ lưỡng để đảm bảo tính thống nhất với các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan như Luật Tổ chức Chính phủ, Luật Xây dựng, Luật Đấu thầu, Luật Đầu tư công, Luật Ngân sách nhà nước, Luật Xuất cảnh, nhập cảnh của công dân Việt Nam, Luật Tương trợ tư pháp về hình sự, Luật Tương trợ tư pháp về dân sự…

Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại, Thượng tướng Lê Tấn Tới

Thường trực Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại cũng cơ bản tán thành việc mở rộng phạm vi, chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan đại diện gồm công tác đối ngoại và các lĩnh vực hợp tác mới chưa được thể chế hóa trong luật, công tác xây dựng và thi hành pháp luật tại quốc gia tiếp nhận, thúc đẩy giao lưu nhân dân, hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam tại quốc gia tiếp nhận, theo dõi và thúc đẩy việc thực hiện cam kết quốc tế.

Song, đề nghị rà soát kỹ lưỡng các nội dung về các lĩnh vực hợp tác được liệt kê để bảo đảm bao quát đúng và đầy đủ các lĩnh vực cần tập trung đẩy mạnh hợp tác quốc tế, góp phần nâng cao vị thế của đất nước trong khu vực và trên thế giới.

Đối với các quy định sửa đổi, bổ sung liên quan đến kinh phí của cơ quan đại diện, Thường trực Ủy ban đề nghị nghiên cứu, rà soát kỹ lưỡng các luật liên quan như Luật Ngân sách Nhà nước, Luật Đầu tư, Luật Đầu tư công… để sửa đổi, bổ sung các quy định phù hợp, thống nhất, bảo đảm không phát sinh vướng mắc trong quá trình triển khai.

Phát biểu tại Phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn lưu ý, trong bối cảnh thực hiện các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, các cơ quan đại diện cần chuyển mạnh từ trọng tâm hành chính, chính trị sang thúc đẩy kinh tế, khoa học công nghệ và chuyển đổi số.

Vai trò của cơ quan đại diện ở nước ngoài sẽ không chỉ là “người đưa tin” mà cần trở thành “người mở đường”, chủ động hỗ trợ doanh nghiệp, cảnh báo sớm các rào cản kỹ thuật và các vụ kiện phòng vệ thương mại đối với hàng hóa Việt Nam để giúp doanh nghiệp trong nước chủ động ứng phó, thay vì phải xử lý phần ngọn khi sự việc đã rồi.

Đối với công tác bảo hộ công dân, từ thực tế tình hình ở Trung Đông, Iran, một số nước châu Mỹ Latinh, Chủ tịch Quốc hội lưu ý cần chuyển từ xử lý vụ việc sang chủ động dự báo và ứng phó khẩn cấp; xây dựng cơ chế phản ứng nhanh, tăng cường phối hợp với cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài.

Theo Chủ tịch Quốc hội, cần luật hóa quy trình phối hợp với các hội đoàn người Việt ở sở tại. Sức mạnh của cộng đồng là cánh tay nối dài của cơ quan đại diện trong việc tiếp cận hỗ trợ khẩn cấp, nguồn lực nhà nước đôi khi chưa thể bao phủ hết.

Bên cạnh đó, dự thảo Luật cần làm rõ vai trò “tổng chỉ huy” của đại sứ đối với toàn bộ cán bộ biệt phái từ bộ, ngành khác để bảo đảm hoạt động các bộ phận chuyên trách phải thống nhất với sự điều phối chung, tránh tình trạng "trống đánh xuôi, kèn thổi ngược".

Từ hiệu quả của ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong cuộc bầu cử vừa qua, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn khẳng định, với xu hướng ngoại giao số hiện nay, việc thực hiện các thủ tục lãnh sự như hộ chiếu, visa, hộ chiếu trực tuyến đang là xu thế trên thế giới.

“Luật nên có điều khoản khung về hiện đại hóa hoạt động cơ quan đại diện, tạo cơ sở pháp lý cho việc xây dựng các cơ quan đại diện số, giúp giảm tải áp lực trực tiếp tại trụ sở và tạo thuận lợi tối đa cho người Việt Nam ở nước ngoài” - Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Quỳnh Nga