Côn Đảo - biểu tượng thiêng liêng của chủ nghĩa anh hùng cách mạng

Nghĩa trang Hàng Dương tại Côn Đảo.

Nơi địa ngục trần gian

Côn Đảo là một quần đảo tiền tiêu nằm ở Đông Nam nước ta, gồm 16 đảo lớn nhỏ với diện tích 76 km². Côn Lôn (tức Côn Đảo) là hòn đảo lớn nhất, đồng thời là nơi tập trung nhiều di tích, chứng tích lịch sử phản ánh sự tàn bạo khủng khiếp của những kẻ xâm lược. Tại đây, bắt đầu từ năm 1862, thực dân Pháp đã xây dựng hệ thống nhà tù để giam cầm, đày ải những người yêu nước. Trong 113 năm tồn tại, hơn 20.000 người tù đã ngã xuống, trong đó có hàng chục nghìn người con ưu tú của dân tộc đã anh dũng chiến đấu, hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

"Núi Côn Lôn được pha bằng máu/Đất Côn Lôn năm sáu lớp xương người/Mỗi bước chân che lấp một cuộc đời/Mỗi tảng đá là một trời đau khổ”.

Sự tàn bạo của thực dân và đế quốc thật khủng khiếp, vượt qua mọi giới hạn của sự man rợ. Chúng không giết hàng loạt mà giết dần mòn, làm cho người tù chết lay lắt, chết trong đau đớn và quằn quại triền miên. Chúng không để người tù được chết dễ dàng mà bắt phải sống dở, chết dở, nhằm tìm ra điểm yếu, giây phút dao động để tăng đòn roi, khuất phục, buộc họ từ bỏ lý tưởng cách mạng, phản bội chính mình… Điển hình nhất là hệ thống nhà tù, phòng biệt giam, chuồng cọp kiểu Pháp, chuồng cọp kiểu Mỹ - những “thương hiệu” có một không hai trên thế giới. Chỉ riêng 384 phòng biệt giam cũng đủ cho thấy mức độ dã man, tàn bạo vượt quá sức tưởng tượng thông thường.

Côn Đảo có rất nhiều sở tù, thực chất là nơi đày đọa và giết hại tù nhân. 18 sở tù cai quản tù nhân lao động khổ sai nhằm phục vụ toàn diện các mặt đời sống cho bộ máy hành chính và hàng vạn tù nhân trên đảo. Các công trình xây dựng trên Côn Đảo đều chất đầy xác người tù: Cầu Ma Thiên Lãnh, cầu cảng 914 nằm tại trung tâm bãi biển chính của Côn Đảo có 914 người chết và con số 914 đã được đặt làm tên cho chính cây cầu. Một trong những di tích căm thù, có giá trị tố cáo chế độ thực dân, đế quốc, đồng thời là nơi giáo dục truyền thống cho các thế hệ đó là Nghĩa trang Hàng Dương. "Nghĩa địa Hàng Dương vùi chôn bao số phận/Hết lớp này, lớp khác dập lên trên/Mặt phẳng lì không mô đất nhô lên/Không bia mộ, không tên và không tuổi…”.

Ngày 10/5/2012, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 548/QĐ-TTg về việc xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt cho Di tích lịch sử Nhà tù Côn Đảo thuộc huyện Côn Đảo, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu, nay là Thành phố Hồ Chí Minh.

Nhà tù Côn Đảo từng được gọi là "địa ngục trần gian", nơi giam giữ và tra tấn các chiến sĩ cách mạng Việt Nam.

Lịch sử không thể quên

Chiều 29/4/1975, bầu trời Côn Đảo náo loạn bởi các chuyến bay quân sự lên xuống sân bay Cỏ Ống, chở sĩ quan ngụy đóng tại Côn Đảo di tản. Tên chúa đảo, cố vấn Mỹ và cai ngục đã bắt đầu trốn chạy bằng ca nô và trực thăng để đến những chiến hạm Mỹ đang đón đợi ngoài khơi, tạo nên cảnh hỗn loạn khắp đảo. Bên trong các trại tù, những người tù không hề hay biết bên ngoài có biến động. Tuy nhiên, qua những khe hở vốn rất hiếm hoi ở nhà tù, các cựu tù rất ngạc nhiên vì hằng ngày lúc nào cũng có bọn cai tù, giám thị đi qua đi lại để kiểm tra, theo dõi hành động của tù nhân, nhưng hôm nay hoàn toàn khác.

Trước đó, chúng có kế hoạch thủ tiêu tù chính trị vào giờ chót, nhưng tình hình diễn biến quá nhanh khiến tụi cai ngục tháo chạy, không thực hiện được âm mưu tàn độc.

Cả ngày 30/4, không khí trên đảo nặng nề đáng sợ. Cai ngục chỉ còn lại một số tên, nhưng vẫn khóa chặt các cửa trại giam. 23 giờ đêm 30/4, một số trại giam nhận được tin giải phóng Sài Gòn. Tin vui đến nghẹn ngào, ngộp thở. Anh em tù nhân ở trại giam số 7 phá cửa thoát ra, mở khóa cho các trại giam khác khiến Côn Đảo như vỡ òa, bừng tỉnh, đồng loạt nổi dậy tiến về dinh chúa đảo và nhà ở của bọn cai ngục, nhưng chúng đã rút đi gần hết. Số lính còn lại bị bắt làm tù binh. 8 giờ sáng ngày 1/5, Côn Đảo được giải phóng hoàn toàn trong niềm vui chiến thắng. Chính quyền cách mạng được thành lập, lãnh đạo và quản lý toàn bộ mọi hoạt động trên đảo. Các đội vũ trang được giao nhiệm vụ tuần tra, canh gác đề phòng địch quay lại. Anh em tù nhân chạy đi tìm, thăm hỏi đồng hương và chờ đợi lực lượng của ta ra đón vào đất liền. Côn Đảo nhộn nhịp, tưng bừng như ngày hội, chấm dứt chuỗi ngày đau thương dằng dặc. Ngay sau đó, Trạm vô tuyến Côn Đảo liên tục phát sóng báo tin: “Côn Đảo đã được hoàn toàn giải phóng, tù chính trị đang đợi lệnh của Trung ương”...

Viết tiếp bản hùng ca bất tử

Trong hơn một thế kỷ, thực dân, đế quốc đã biến Côn Đảo từ một hòn đảo thanh bình, thiên nhiên tươi đẹp thành địa ngục trần gian để giam giữ, tra tấn dã man những người yêu nước, cách mạng Việt Nam. Bất chấp mọi thủ đoạn thâm độc, hình phạt tra tấn cực hình, lao dịch khắc nghiệt và tàn bạo nhất, các chiến sĩ cách mạng, đồng bào yêu nước vẫn sáng ngời khí tiết, một lòng vì nước, chiến đấu bất khuất vì độc lập, tự do của dân tộc Việt Nam. Côn Đảo đã trở thành địa danh lịch sử thiêng liêng, biểu tượng cao đẹp của ý chí đấu tranh, chủ nghĩa anh hùng cách mạng và tinh thần yêu nước nồng nàn của dân tộc Việt Nam; là “trường học cách mạng lớn, đặc biệt”, góp phần tôi luyện, đào tạo nhiều lãnh tụ, cán bộ lãnh đạo của Đảng, Nhà nước ta trong các cuộc kháng chiến cứu nước, cũng như trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước hôm nay.

Sau hơn 50 năm Ngày giải phóng, phát huy truyền thống cách mạng kiên trung, bất khuất của các thế hệ cha anh, Đảng bộ, chính quyền, quân và dân Côn Đảo luôn đoàn kết một lòng, chung tay vượt qua khó khăn, thách thức; cụ thể hóa chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; quyết tâm, chủ động nắm bắt thời cơ, tìm ra hướng đi phù hợp để phát triển và đạt được nhiều kết quả nổi bật, tạo nền tảng vững chắc cho giai đoạn phát triển mới.

Bước ra từ những đau thương, mất mát của lịch sử, Côn Đảo hôm nay đang từng ngày thay da đổi thịt, viết tiếp những chương mới trong khúc ca hòa bình. Không gian kinh tế, văn hóa của đảo không ngừng được mở rộng và đổi mới, mang lại diện mạo mới cho đời sống người dân nơi đây. Với vị trí địa lý đặc thù và tiềm năng thiên nhiên phong phú, Côn Đảo đang từng bước định vị vững chắc là một điểm đến quan trọng trên bản đồ du lịch quốc gia và quốc tế.

Côn Đảo ngày nay là vùng đất thanh bình, yên tĩnh và có sức sống mạnh mẽ, được thế giới đánh giá là một “thiên đường du lịch” khám phá, trải nghiệm lịch sử, tâm linh và sinh thái biển. Sự phát triển của Côn Đảo không chỉ làm thay đổi mạnh mẽ diện mạo địa danh lịch sử mà còn đóng góp tích cực vào thành tựu chung của Thành phố Hồ Chí Minh, góp phần khẳng định vị thế của địa phương trong tiến trình phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.