'Cơn sốt Công chúa Aiko' và nghịch lý kế vị gây tranh cãi ở Nhật Bản

Sự nổi tiếng của Công chúa Aiko đang làm dấy lên kỳ vọng rằng một ngày nào đó cô có thể trở thành nữ Thiên hoàng. Ảnh: Kyodo News.

Khi Công chúa Aiko đến thăm thành phố Niigata một mình vào tháng 9/2025, hàng trăm người đã đổ về ga Niigata với hy vọng được nhìn thấy cô, đồng loạt gọi “Aiko-sama” - cách xưng hô kính trọng dành cho hoàng gia.

Một đài truyền hình địa phương gọi hiện tượng này là “cơn sốt Công chúa Aiko”, và nó không chỉ giới hạn ở Niigata. Bất cứ nơi nào cô xuất hiện, người dân đều chen kín đường phố để quay video về nàng công chúa 24 tuổi, người thường được mô tả là gần gũi, ấm áp và có phẩm chất đáng kính, theo The Japan Times.

Sự yêu mến dành cho Công chúa Aiko khiến nhiều người kỳ vọng một ngày nào đó cô có thể trở thành nữ Thiên hoàng, giống như cha mình - Naruhito. Tuy nhiên, vai trò của Thiên hoàng Nhật Bản chủ yếu mang tính nghi lễ, là biểu tượng quốc gia và sự đoàn kết dân tộc, không có quyền lực chính trị.

Tại trung tâm chính trị Nagatacho ở Tokyo, nhiều lãnh đạo đối lập bày tỏ hy vọng Nhật Bản sẽ có nữ Thiên hoàng. Theo khảo sát của Mainichi Shimbun, cũng có tới 61% người được hỏi ủng hộ việc có nữ Thiên hoàng, trong khi chỉ 9% phản đối.

Tuy nhiên, dù được yêu mến, Công chúa Aiko hiện không có quyền kế vị, thậm chí cô có thể trở thành thường dân nếu kết hôn.

Rào cản pháp lý

Theo Luật Hoàng gia Nhật Bản năm 1947, ngai vàng chỉ được truyền cho nam giới thuộc dòng dõi phụ hệ.

Theo danh sách kế vị, phía sau Nhật hoàng Naruhito là em trai 60 tuổi - Thái tử Akishino, và con trai 19 tuổi của thái tử - Hoàng tử Hisahito. Hoàng tử Hisahito là người thừa kế nam duy nhất trong thế hệ trẻ, đồng nghĩa nếu Hisahito không có con trai, ngai vàng sẽ không có người kế vị.

Trong lịch sử, Nhật Bản từng có 8 nữ Thiên hoàng, bắt đầu từ Suiko và gần nhất là Go-Sakuramachi vào thế kỷ 18, nhưng đều mang tính tạm thời cho đến khi có nam thừa kế.

Nhật hoàng Naruhito, Hoàng hậu Masako, Thái tử Akishino và Công chúa Aiko vẫy tay chào người dân trong buổi xuất hiện trước công chúng nhân dịp kỷ niệm sinh nhật lần thứ 66 của Nhật hoàng tại Cung điện Hoàng gia vào ngày 23/2. Ảnh: Reuters.

Hiện Hoàng gia Nhật chỉ còn 16 thành viên, trong đó 5 người là phụ nữ chưa kết hôn, bao gồm Công chúa Aiko. Theo quy định, nếu họ kết hôn, họ sẽ mất tư cách hoàng gia và trở thành thường dân.

Để ngăn chặn số lượng thành viên hoàng tộc tiếp tục giảm sút, các đề xuất hiện nay gồm: cho phép nữ hoàng tộc giữ vị trí sau khi kết hôn, khôi phục địa vị cho nam giới thuộc các nhánh hoàng tộc cũ thông qua nhận con nuôi.

Tuy nhiên, những người này dù được khôi phục cũng không trực tiếp trở thành người kế vị, trừ khi sinh con trai.

Dè dặt chính trị

Thủ tướng Sanae Takaichi cũng tỏ ra không sẵn sàng cho phép một công chúa trở thành nữ Thiên hoàng.

“Việc trong lịch sử từng tồn tại các nữ Thiên hoàng là một thực tế, và phủ nhận điều đó sẽ là thiếu tôn trọng quá khứ”, bà Takaichi phát biểu trong một phiên họp quốc hội ngày 16/3. Tuy nhiên, bà cũng cho rằng việc cho phép nữ Thiên hoàng ở thời điểm hiện tại sẽ “làm cho trật tự kế vị hoàng gia trở nên bất ổn”.

Phó Chủ tịch Đảng Dân chủ Tự do Taro Aso - một chính trị gia bảo thủ có ảnh hưởng lớn, đồng thời là em trai của bà Nobuko (vợ của cố Hoàng tử Tomohito xứ Mikasa) - cũng đang tìm cách đảm bảo rằng trật tự kế vị hiện tại sẽ không bị thay đổi.

Các nghị sĩ đối lập cũng rất thận trọng khi phát biểu về chủ đề nhạy cảm này.

“Việc các nam giới thuộc dòng phụ hệ kế vị ngai vàng trong suốt 126 đời mà không có ngoại lệ là một thực tế lịch sử. Chúng ta cần cực kỳ thận trọng khi thảo luận vấn đề này, bởi đây là điều chưa từng có tiền lệ”, lãnh đạo Nhóm Mirai, Takahiro Anno, phát biểu trong một cuộc họp báo tuần trước.

Hoàng tử Hisahito, con trai của Thái tử Akishino, tham dự lễ trưởng thành trong trang phục nghi lễ cổ truyền vào tháng 9. Hoàng tử hiện đứng thứ hai trong danh sách kế vị ngai vàng, sau cha mình. Ảnh: Reuters.

Một chuyên gia về các vấn đề hoàng gia chỉ ra rằng, điều này phần lớn xuất phát từ mong muốn của phe bảo thủ trong việc duy trì tư duy gia trưởng từ thời Minh Trị, vốn nhận được sự ủng hộ từ những người đàn ông lớn tuổi ở khu vực nông thôn.

“Có sự chồng lấn giữa nhóm người phản đối nữ Thiên hoàng và nhóm phản đối việc vợ chồng mang họ riêng sau khi kết hôn”, giáo sư Hideya Kawanishi của Đại học Nagoya cho biết, đồng thời nói thêm rằng phía sau đó là một tư duy phân biệt giới tính.

“Điều này còn liên quan đến mong muốn duy trì niềm tự hào về Nhật Bản, và khẳng định đất nước này vượt trội hơn các quốc gia khác với tư cách là nền quân chủ lâu đời nhất thế giới, trong bối cảnh vị thế quốc tế của Nhật Bản đang suy giảm. Nếu cho phép nữ Thiên hoàng, (phe bảo thủ) hiểu rằng điều đó cuối cùng sẽ dẫn đến việc chấp nhận cả dòng kế vị theo nữ", giáo sư Kawanishi nói.

Sự suy giảm mức độ ủng hộ

Một cuộc tranh luận tương tự về việc cho phép nữ Thiên hoàng đã từng xuất hiện cách đây khoảng hai thập kỷ, khi con cái của Thái tử Naruhito khi đó và Thân vương Akishino đều là con gái - gồm Công chúa Aiko, Công chúa Mako và Công chúa Kako.

Thủ tướng khi đó là Junichiro Koizumi đã cân nhắc sửa đổi Luật Hoàng gia để cho phép phụ nữ kế vị ngai vàng, tức là cho phép Công chúa Aiko trở thành Thiên hoàng.

Tuy nhiên, kế hoạch này đã bị hoãn lại khi Công nương Kiko - vợ của Thân vương Akishino - sinh Hoàng tử Hisahito vào năm 2006.

Tuy vậy, trong những năm gần đây, gia đình Thân vương Akishino ngày càng trở nên kém được ưa chuộng do những nghi vấn liên quan đến phẩm chất cá nhân, từ đó làm dấy lên lại tranh luận về việc để Công chúa Aiko trở thành Thiên hoàng.

Công chúa Aiko trò chuyện với các em nhỏ đến chào tạm biệt vào ngày 8/9, trong chuyến thăm thành phố Ojiya thuộc tỉnh Niigata. Ảnh: Jiji.

Tranh cãi nổ ra xoay quanh cuộc hôn nhân năm 2021 của Công chúa Mako với bạn trai thời đại học Kei Komuro, khi mẹ của anh này vướng vào các vấn đề tài chính với vị hôn phu cũ.

Gia đình này cũng bị chỉ trích nặng nề vì phá vỡ truyền thống hoàng gia khi không cho các hoàng tử, công chúa theo học hệ thống trường liên kết với Đại học Gakushuin từ tiểu học đến đại học.

Thái tử Akishino cho biết vào năm 2024 rằng những bài đăng chỉ trích gia đình ông trên mạng giống như hành vi bắt nạt.

Vấn đề về tính bền vững

Khi các nhà lập pháp tránh né việc thảo luận về vấn đề kế vị, khả năng Nhật Bản có một nữ Thiên hoàng trong tương lai gần gần như không có. Tuy nhiên, giáo sư Kawanishi của Đại học Nagoya đặt câu hỏi về tính bền vững của hệ thống hiện tại.

“Nếu Nhật Bản không thay đổi hệ thống ngay bây giờ, thì mãi mãi sẽ cần một người thừa kế nam thuộc dòng phụ hệ. Xét đến áp lực mà Thái tử phi Masako trước đây phải gánh chịu (để sinh con trai), các thế hệ tương lai cũng sẽ phải trải qua điều tương tự nếu chúng ta không thay đổi để cho phép cả nam và nữ cùng có quyền kế vị", ông nói.

Giáo sư chỉ ra rằng hoàng gia đã thay đổi theo thời gian, ví dụ như việc cho phép một thường dân kết hôn với thái tử, hay việc thay đổi vai trò của Thiên hoàng trong xã hội.

"Các chính trị gia cần lưu ý rằng việc quá cứng nhắc trong việc duy trì hệ thống hiện tại có thể khiến chính Hoàng gia dần đánh mất sự ủng hộ từ công chúng", ông nói thêm.