Con tôi sẽ học gì khi kiến thức có thể hỏi AI?

Một giờ học STEM tại Trường Tiểu học Ninh Thắng (Ninh Bình)

Cô Vũ Thu Thảo (giáo viên Trường Tiểu học và Trung học cơ sở An Ấp, Hưng Yên) cho rằng, AI có thể giúp một đứa trẻ tìm ra đáp án trong vài giây, nhưng một đứa trẻ cần nhiều hơn một câu trả lời. Các em cần hiểu vì sao đáp án đúng, biết đặt câu hỏi, kiểm chứng thông tin và quan trọng hơn cả là tự đưa ra lựa chọn. Bởi vậy, trong thời đại AI phủ sóng, vai trò của nhà trường không giảm đi mà cần được định nghĩa lại, từ truyền đạt thật nhiều kiến thức sang giúp học sinh biết sử dụng kiến thức để suy nghĩ và hành động.

Những nền tảng cơ bản như đọc, viết, toán học và hiểu biết về thế giới vẫn giữ nguyên giá trị. Một học sinh khó có thể đặt câu hỏi hay nếu thiếu vốn từ và khả năng diễn đạt; càng khó kiểm chứng câu trả lời của AI nếu không có kiến thức nền và năng lực suy luận. AI càng thông minh, con người càng cần một nền tảng tri thức đủ vững để nhận diện thông tin đúng - sai, đáng tin - thiếu căn cứ.

Vì thế, nhà trường cần thay đổi cách dạy và cách học. Thay vì chỉ yêu cầu học sinh ghi nhớ một đáp án, lớp học cần dành nhiều không gian hơn cho việc giải thích, so sánh, tranh luận, đặt câu hỏi và tìm nhiều cách giải quyết một vấn đề. Một bài toán không chỉ cần đáp số, mà cần cả quá trình học sinh suy nghĩ để đi đến đáp án. Một câu chuyện không chỉ cần được nhớ nội dung, mà còn phải khơi gợi khả năng đánh giá, lựa chọn và lý giải quan điểm của chính mình.

Cô Vũ Thu Thảo (giáo viên Trường Tiểu học và Trung học cơ sở An Ấp, Hưng Yên)

Trong bối cảnh đó, tư duy phản biện, năng lực giải quyết vấn đề và sự sáng tạo trở thành những năng lực cốt lõi. AI có thể đưa ra hàng loạt phương án, nhưng học sinh phải biết phương án nào phù hợp và vì sao. AI có thể viết một bài văn, nhưng không thể thay thế suy nghĩ, cảm xúc, trải nghiệm và tiếng nói riêng của mỗi đứa trẻ.

Nhà trường cũng là nơi trẻ học những điều AI khó có thể thay thế: Lắng nghe, hợp tác, chia sẻ, tôn trọng khác biệt, biết xin lỗi, cảm ơn và chịu trách nhiệm. Đó là những bài học được hình thành qua tương tác và trải nghiệm thực tế.

Vì vậy, AI không nên được xem là đối thủ của nhà trường hay người thầy, mà là một công cụ cần được sử dụng có trách nhiệm. Học sinh có thể hỏi AI, nhưng trước hết phải tự suy nghĩ; có thể tham khảo câu trả lời, nhưng phải biết kiểm chứng; có thể nhờ AI gợi ý, nhưng cuối cùng phải tự lựa chọn và chịu trách nhiệm.

Giáo dục thời AI không nhằm tạo ra những đứa trẻ biết nhiều hơn máy, mà giúp các em biết sử dụng tri thức, làm chủ công nghệ và quan trọng nhất là giữ được khả năng tự suy nghĩ, cảm xúc và trách nhiệm.