Công điện 38: Phim, nhạc, game lậu bị xử lý ra sao?

Phim, nhạc, game lậu nằm trong nhóm nội dung được tăng cường kiểm tra bản quyền trên môi trường mạng sau Công điện 38. Ảnh minh họa/AI

Công điện 38 đưa phim, nhạc, game lậu vào diện kiểm tra

Phim lậu, nhạc lậu, game lậu không chỉ gây thiệt hại cho nhà sản xuất, nghệ sĩ và doanh nghiệp phát hành. Những sản phẩm này còn làm méo mó thị trường nội dung số, nơi doanh nghiệp hợp pháp phải trả chi phí sản xuất, bản quyền, phát hành, thuế, nhân sự và hạ tầng.

Bộ VH-TT-DL vừa ban hành kế hoạch triển khai Công điện số 38/CĐ-TTg ngày 5/5/2026 của Thủ tướng về tăng cường quản lý nhà nước trong thực thi pháp luật về quyền sở hữu trí tuệ. Kế hoạch tập trung kiểm tra việc chấp hành quy định về quyền tác giả, quyền liên quan tại các doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân thuộc lĩnh vực quản lý của Bộ.

Nội dung kiểm tra gồm bản quyền chương trình máy tính tại doanh nghiệp và bản quyền phim, âm nhạc, chương trình truyền hình, trò chơi điện tử trên môi trường mạng.

Theo kế hoạch, Cục Bản quyền tác giả giữ vai trò đầu mối trong việc tổ chức kiểm tra, phối hợp với các cơ quan liên quan và tham mưu lãnh đạo Bộ VH-TT-DL thành lập đoàn kiểm tra. Kết quả thực hiện được tổng hợp hằng tuần, trước khi báo cáo chung được trình trước ngày 30/5/2026.

Bộ VH-TT-DL yêu cầu quá trình kiểm tra phải tuân thủ pháp luật, bảo đảm khách quan, công khai, minh bạch và không làm ảnh hưởng đến hoạt động bình thường của doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân. Trọng tâm kiểm tra được đặt vào các lĩnh vực có nguy cơ vi phạm cao trên môi trường số.

Trong nhóm nội dung được kiểm tra trên môi trường mạng, trò chơi điện tử được đặt cùng với phim, âm nhạc và chương trình truyền hình. Cách đặt vấn đề này cho thấy game không chỉ là sản phẩm giải trí cần quản lý tác động xã hội, mà còn là sản phẩm sáng tạo có giá trị kinh tế, văn hóa và bản quyền.

Không thể phát triển nội dung số trên nền website lậu

Công điện 38 yêu cầu các lực lượng chức năng tập trung xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên toàn quốc từ ngày 7/5 đến ngày 30/5/2026. Tinh thần chỉ đạo là xử lý nghiêm, không có vùng cấm, không có ngoại lệ.

Với lĩnh vực nội dung số, Bộ Công an được giao xác minh, điều tra, khởi tố một số vụ án xâm phạm nghiêm trọng quyền tác giả, quyền liên quan, nhãn hiệu và chỉ dẫn địa lý. Công điện cũng nhấn mạnh nhiệm vụ triệt phá các website vi phạm bản quyền trực tuyến có lượng truy cập lớn, nhất là website lưu trữ, cung cấp phim, âm nhạc, trò chơi điện tử di động và chương trình truyền hình lậu.

Nhiều sản phẩm bản quyền bị chia sẻ thiếu kiểm soát trên môi trường số. Ảnh: Chụp màn hình

Riêng Bộ VH-TT-DL được yêu cầu tổ chức ngay các cuộc kiểm tra về bản quyền chương trình máy tính tại doanh nghiệp và bản quyền phim, âm nhạc, chương trình truyền hình, trò chơi điện tử trên môi trường mạng. Các vụ việc nghiêm trọng phải được xử lý ngay hoặc chuyển cơ quan có thẩm quyền xử lý. Công điện đặt yêu cầu số vụ việc được xử lý tăng ít nhất 20% so với tháng 5/2025.

Đợt kiểm tra lần này không chỉ dừng ở việc xử lý một vài website lậu. Vấn đề lớn hơn là lập lại trật tự trong thị trường nội dung số. Các nguồn phát tán lậu có thể thu lợi từ quảng cáo, dữ liệu người dùng hoặc thanh toán trực tuyến. Trong khi đó, doanh nghiệp làm đúng luật phải cạnh tranh trong điều kiện bất bình đẳng.

Về phía cơ quan quản lý bản quyền, đợt kiểm tra sau Công điện 38 không chỉ nhằm xử lý vi phạm, mà còn yêu cầu doanh nghiệp và đơn vị khai thác nội dung rà soát lại việc sử dụng sản phẩm có bản quyền.

Phó cục trưởng Cục Bản quyền tác giả Phạm Thị Kim Oanh cho biết, sau khi Công điện 38 được ban hành, Cục Bản quyền tác giả đã phối hợp với các bộ, ngành và cơ quan chức năng xây dựng kế hoạch kiểm tra, rà soát, xử lý vi phạm bản quyền trên môi trường mạng.

Bà Phạm Thị Kim Oanh khuyến nghị doanh nghiệp, tổ chức và đơn vị khai thác nội dung cần rà soát việc sử dụng phần mềm máy tính, âm nhạc, phim ảnh, chương trình truyền hình và sản phẩm game. Việc khai thác, sử dụng các nội dung này phải bảo đảm hợp pháp, đúng quy định về quyền tác giả, quyền liên quan.

Game trong tầm nhìn phát triển công nghiệp văn hóa

Nghị quyết 80-NQ/TW đặt phát triển văn hóa Việt Nam trong tầm nhìn đến năm 2030 và năm 2045. Đến năm 2030, mục tiêu đặt ra là đẩy mạnh phát triển công nghiệp văn hóa, hình thành hệ sinh thái khởi nghiệp công nghiệp văn hóa, nghệ thuật sáng tạo, xây dựng một số tập đoàn công nghiệp văn hóa, cụm, khu công nghiệp sáng tạo và tổ hợp sáng tạo văn hóa dựa trên nền tảng công nghệ cao.

Trong tầm nhìn đến năm 2045, Việt Nam đặt mục tiêu trở thành một trong những trung tâm công nghiệp văn hóa, sáng tạo năng động. Công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo được xác định là trụ cột của phát triển bền vững, phấn đấu đóng góp 9% GDP.

Trong tầm nhìn đó, trò chơi điện tử không còn là lĩnh vực nằm bên lề đời sống văn hóa. Game được đặt trong nhóm sản phẩm, dịch vụ công nghiệp văn hóa có khả năng tham gia xuất khẩu, cùng với điện ảnh, âm nhạc, mỹ thuật, du lịch văn hóa, thiết kế, thời trang, thủ công truyền thống, ẩm thực, phần mềm và nội dung số.

Cách nhìn này buộc thị trường game phải được quản lý bằng một tư duy đầy đủ hơn. Quản lý giờ chơi, kiểm soát nội dung và bảo vệ người dùng vẫn cần thiết. Nhưng nếu chỉ dừng ở đó, Việt Nam sẽ bỏ qua khả năng phát triển game như một ngành công nghiệp sáng tạo, có tài sản trí tuệ, có doanh thu, có thị trường và có năng lực xuất khẩu văn hóa.

Một trò chơi điện tử có thể chứa câu chuyện, nhân vật, mỹ thuật, âm nhạc, dữ liệu, công nghệ và hệ sinh thái người dùng. Khi được đầu tư bài bản, game không chỉ là sản phẩm giải trí, mà còn có thể phát triển thành thương hiệu, nhân vật, chuỗi nội dung và IP văn hóa.

Muốn đi theo hướng đó, thị trường phải có cơ chế bảo vệ bản quyền đủ mạnh. Doanh nghiệp không thể đầu tư dài hạn vào kịch bản, thiết kế, âm thanh, công nghệ và vận hành nếu sản phẩm vừa ra mắt đã bị sao chép, dựng server lậu, mod trái phép hoặc khai thác hình ảnh, nhân vật, âm thanh không xin phép.

Vì vậy, kiểm tra bản quyền game trên môi trường mạng không chỉ là xử lý vi phạm trước mắt. Đây là một bước cần thiết để tạo nền tảng cho game Việt phát triển như một ngành công nghiệp văn hóa, có bản sắc, có doanh thu và có khả năng cạnh tranh.

Bản quyền là nền móng của thị trường nội dung số

Bản quyền không chỉ là thủ tục pháp lý nằm sau sản phẩm. Bản quyền là điều kiện để sản phẩm văn hóa có thị trường, có doanh thu và có khả năng tái đầu tư.

Với phim, bản quyền quyết định khả năng phát hành hợp pháp tại rạp, nền tảng trực tuyến và thị trường quốc tế. Với âm nhạc, bản quyền liên quan trực tiếp đến quyền lợi của nhạc sĩ, ca sĩ, nhà sản xuất và đơn vị khai thác. Với game, bản quyền gắn với mã nguồn, hình ảnh, nhân vật, âm thanh, kịch bản, dữ liệu vận hành và mô hình kinh doanh.

Ngày 7/5, Cục Bản quyền tác giả và Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Bộ Công an, ký chương trình phối hợp công tác trong quản lý, thực thi pháp luật về quyền tác giả, quyền liên quan trên môi trường số giai đoạn 2026 đến 2029.

Tại lễ ký kết, Trung tướng Lê Xuân Minh, Cục trưởng Cục A05, cho rằng trước sự phát triển của công nghệ mới, nhất là trí tuệ nhân tạo, việc bảo vệ bản quyền tác giả và dữ liệu trên không gian mạng đòi hỏi hai bên phối hợp chặt chẽ hơn để ứng phó với các thách thức mới.

Ông Trần Hoàng, Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả, cũng nhấn mạnh sau lễ ký kết, hai bên sẽ tập trung vào công tác tuyên truyền, kiểm tra và hoàn thiện văn bản quy phạm pháp luật. Theo ông, với kinh nghiệm và nghiệp vụ của Cục A05, sự phối hợp này sẽ tạo ra “một bước chuyển mình mạnh mẽ” trong đấu tranh chống vi phạm bản quyền, góp phần làm sạch môi trường mạng.

Sau đợt cao điểm đến ngày 30/5, câu hỏi quan trọng là cơ chế kiểm tra sẽ được duy trì ra sao. Môi trường số thay đổi nhanh. Một website bị chặn có thể đổi tên miền. Một nguồn phát tán lậu có thể chuyển máy chủ. Một nội dung vi phạm có thể được đưa lại lên mạng bằng tài khoản khác.

Vì vậy, xử lý vi phạm chỉ là phần đầu. Vấn đề dài hạn là cơ chế phối hợp liên ngành, công cụ kỹ thuật, dữ liệu vi phạm, trách nhiệm của nền tảng và ý thức trả tiền cho nội dung hợp pháp.

Công nghiệp văn hóa không thể phát triển nếu sản phẩm sáng tạo không được bảo vệ. Muốn phim, nhạc, game trở thành ngành kinh tế có sức cạnh tranh, bản quyền phải được xem là nền móng của thị trường nội dung số.