Cộng đồng quốc tế bày tỏ quan ngại khi Biển Đỏ lại dậy sóng

Trong tuyên bố ngày 23/7, Đặc phái viên Liên hợp quốc (LHQ) về Yemen Hans Grundberg bày tỏ "quan ngại sâu sắc" trước việc Houthi nối lại các cuộc tấn công nhằm vào tàu thương mại trên Biển Đỏ, khiến hoạt động hàng hải trong khu vực tiếp tục bị gián đoạn.

Theo ông Grundberg, diễn biến mới làm gia tăng nguy cơ Yemen rơi trở lại vòng xoáy xung đột quy mô lớn, đồng thời khiến môi trường an ninh vốn đã mong manh tại Trung Đông thêm bất ổn.

Đặc phái viên Liên hợp quốc về Yemen Hans Grundberg. Ảnh: almushahid

Ông nhấn mạnh ưu tiên trước mắt là bảo vệ những kết quả đạt được kể từ sau thỏa thuận ngừng bắn do LHQ làm trung gian năm 2022. Dù tiến trình chính trị vẫn chưa có đột phá, thỏa thuận này đã góp phần hạn chế đáng kể các hoạt động quân sự quy mô lớn tại Yemen trong hơn ba năm qua.

Đặc phái viên LHQ cũng cảnh báo, nếu căng thẳng tiếp tục leo thang, người dân Yemen sẽ phải gánh chịu thêm những hậu quả nặng nề trong bối cảnh quốc gia này vẫn đang đối mặt với một trong những cuộc khủng hoảng nhân đạo nghiêm trọng nhất thế giới.

Tuy nhiên, theo ông Grundberg, cơ hội ngoại giao vẫn còn hiện hữu. Ông cho rằng việc các bên nối lại đối thoại để giải quyết đồng thời các vấn đề chính trị, kinh tế và an ninh vẫn là con đường khả thi nhất nhằm đưa Yemen tiến gần hơn tới một nền hòa bình bền vững.

Những cảnh báo trên được đưa ra sau khi Houthi tuyên bố sử dụng tên lửa và máy bay không người lái tấn công hai tàu chở dầu của Arab Saudi trên Biển Đỏ.

Đây là cuộc tấn công đầu tiên kể từ khi lực lượng này tuyên bố áp đặt lệnh phong tỏa đối với các tàu có liên hệ với Arab Saudi hôm 20/7. Theo người phát ngôn quân sự Houthi Yahya Saree, hai tàu bị nhắm mục tiêu do vi phạm lệnh phong tỏa mà lực lượng này ban hành.

Reuters cho biết Houthi cũng đã gửi thông báo tới các hãng vận tải, cảnh báo những tàu bốc dỡ hàng hóa tại các cảng của Arab Saudi có thể trở thành mục tiêu. Không chỉ trên Biển Đỏ, Houthi còn tuyên bố phóng tên lửa nhằm vào một sân bay của Arab Saudi, làm dấy lên lo ngại xung đột có thể tiếp tục lan rộng.

Hình ảnh vệ tinh của NASA cho thấy tàu chở dầu Encelia (Arab Saudi) đang bốc cháy.

Cùng với LHQ, Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) và Liên minh châu Phi (AU) cũng lên án các vụ tấn công mới nhằm vào tàu thuyền quốc tế.

Tổng Thư ký IMO Arsenio Dominguez nhận định các cuộc tấn công là "không thể biện minh", đồng thời cảnh báo chúng đe dọa trực tiếp tính mạng của các thủy thủ, an ninh thương mại hàng hải và chuỗi cung ứng toàn cầu.

Ông nhấn mạnh Biển Đỏ là một trong những tuyến vận tải biển quan trọng nhất thế giới. Việc các cuộc tấn công tiếp diễn không chỉ làm gia tăng rủi ro đối với hoạt động hàng hải mà còn có thể gây thêm gián đoạn thương mại quốc tế và quyền tự do hàng hải. IMO cũng bày tỏ lo ngại về nguy cơ ô nhiễm môi trường biển nếu xảy ra sự cố đối với các tàu chở dầu trong khu vực.

Trong khi đó, Chủ tịch Ủy ban AU Mahmoud Ali Youssouf bày tỏ đoàn kết với Arab Saudi, đồng thời nhấn mạnh quyền tự do hàng hải và an toàn của hoạt động vận tải thương mại cần được bảo đảm theo luật pháp quốc tế.

Bộ Ngoại giao Algeria cũng kêu gọi tất cả các bên kiềm chế, tránh những hành động có thể làm gia tăng căng thẳng, đồng thời thúc đẩy các giải pháp đối thoại nhằm bảo đảm an ninh hàng hải và ổn định khu vực.

Biển Đỏ và eo biển Bab el-Mandeb là một trong những tuyến hàng hải chiến lược của thế giới, kết nối Địa Trung Hải với Ấn Độ Dương thông qua kênh đào Suez.

Khu vực do Houthi kiểm soát ở Yemen (màu đỏ). Đồ họa: FT

Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ, khoảng 4,1 tỷ thùng dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ đã đi qua Bab el-Mandeb trong năm 2024, tương đương khoảng 5% nguồn cung toàn cầu. Đây cũng là tuyến vận chuyển quan trọng đối với khí tự nhiên hóa lỏng (LNG), nhiên liệu và nhiều loại hàng hóa giữa Trung Đông, châu Âu và châu Á.

Tầm quan trọng của tuyến hàng hải này càng được nhấn mạnh sau khi xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran bùng phát, làm gián đoạn hoạt động qua eo biển Hormuz - tuyến vận tải vốn đảm nhận khoảng 20% nguồn cung dầu thô toàn cầu.

Theo số liệu được Al Jazeera dẫn lại, làn sóng bất ổn mới đã khiến ít nhất năm tàu chở dầu phải đổi hải trình để tránh đi qua eo biển Bab el-Mandeb ngoài khơi Yemen. Sự gián đoạn này đã tác động trực tiếp đến thị trường năng lượng, góp phần đẩy giá dầu Brent vượt mốc 100 USD/thùng.

Các chuyên gia nhận định, nếu tình hình tiếp tục leo thang, áp lực đối với chuỗi cung ứng toàn cầu và thị trường năng lượng sẽ còn gia tăng, nhất là khi Trung Đông vẫn đang cùng lúc đối mặt với nhiều điểm nóng an ninh.

Allison Minor, chuyên gia về Trung Đông thuộc Hội đồng Đại Tây Dương (Atlantic Council, Mỹ), cho rằng diễn biến cần theo dõi trong thời gian tới là mức độ leo thang các hoạt động quân sự của Houthi.

Ở góc độ khác, ông Zeidon Alkinani, nhà sáng lập Viện Nghiên cứu Góc nhìn Arab, nhận định tuyên bố phong tỏa hàng hải nhằm vào Arab Saudi cho thấy Houthi đang tìm cách định hình lại cán cân trên thực địa trong bối cảnh các cường quốc khu vực phải phân tán nguồn lực.

Houthi phong tỏa đường biển với Arab Saudi, gây nguy cơ tê liệt tuyến vận tải Biển Đỏ. Ảnh: NASA

Trao đổi với Al Jazeera, ông lưu ý lực lượng này hầu như không đề cập đến Iran trong các tuyên bố gần đây, qua đó cho thấy họ đang tận dụng thời điểm cả Arab Saudi và Mỹ tập trung xử lý những vấn đề liên quan đến Tehran để gia tăng lợi thế. Theo ông Alkinani, các cuộc tiếp xúc trực tiếp với Houthi có thể ít phức tạp hơn so với những cuộc đàm phán có sự tham gia của Mỹ hoặc Iran.

Về phía Arab Saudi, quân đội nước này khẳng định sẽ bảo đảm hoạt động lưu thông qua eo biển Bab el-Mandeb không bị gián đoạn. Người phát ngôn quân đội Arab Saudi, Thiếu tướng Turki al-Malki, tuyên bố mọi hành động đe dọa tàu thuyền quá cảnh của Houthi sẽ bị đáp trả "nhanh chóng và kiên quyết", đồng thời nhấn mạnh các vụ tấn công như vậy vi phạm luật pháp quốc tế và có thể bị coi là hành vi cướp biển.