Công nghiệp Huế trước cơ hội bứt phá mới - Kỳ II: Sớm tháo gỡ 'điểm nghẽn'

Một trong những điểm nghẽn lớn nhất hiện nay của lĩnh vực công nghiệp là hạ tầng chưa đồng bộ, đặc biệt là khả năng sẵn sàng về mặt bằng sản xuất cho các nhà đầu tư. Thời gian qua, địa phương đã dành nhiều nguồn lực để đầu tư phát triển hạ tầng các KCN, từng bước hoàn thiện hệ thống giao thông nội bộ, cấp điện, cấp nước và xử lý nước thải. Tuy nhiên nhìn tổng thể, mức độ hoàn thiện giữa các KCN và KKT vẫn còn chênh lệch. Một số KCN đã cơ bản đáp ứng yêu cầu, nhưng không ít nơi vẫn thiếu các hạng mục thiết yếu và chưa kết nối hiệu quả với hệ thống giao thông bên ngoài.

Vấn đề đáng quan tâm hơn, hiện trên địa bàn có 2 KKT Chân Mây - Lăng Cô và Cửa khẩu A Đớt với tổng quy mô hơn 37.000 ha; cùng 6 KCN: Phong Điền, Tứ Hạ, Quảng Vinh, Phú Bài, Phú Đa, có diện tích quy hoạch đến năm 2030 khoảng 6.437 ha. Song, diện tích được cấp phép cho các nhà đầu tư xây dựng, kinh doanh hạ tầng KCN mới đạt khoảng 1.758 ha, tương đương 27% so với quy hoạch. Điều này cho thấy phần lớn quỹ đất công nghiệp vẫn đang ở dạng “tiềm năng”, chưa được đầu tư hạ tầng kỹ thuật đồng bộ để đưa vào khai thác.

Chính khoảng cách khá lớn giữa quy hoạch và thực tế triển khai giao đất không chỉ phản ánh mức độ phát triển hạ tầng chậm mà còn trực tiếp ảnh hưởng đến khả năng thu hút đầu tư. Quỹ đất sạch chưa sẵn sàng, địa phương khó đáp ứng yêu cầu về tiến độ của các nhà đầu tư, nhất là các DA quy mô lớn, công nghệ cao. Đây chính là “điểm nghẽn” lớn làm giảm hiệu quả khai thác tài nguyên đất và hạn chế việc hình thành các cực tăng trưởng công nghiệp trong thời gian qua.

Bên cạnh đó, công tác giải phóng mặt bằng, giao đất cho các nhà đầu tư ở một số KKT, KCN, CCN còn gặp nhiều khó khăn, kéo dài thời gian chuẩn bị DA. Việc chậm bàn giao đất không chỉ làm tăng chi phí mà còn ảnh hưởng đến tiến độ, kế hoạch sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, từ đó tác động tiêu cực đến niềm tin của nhà đầu tư.

Bên cạnh hạ tầng, một điểm nghẽn mang tính chiến lược là việc chưa xác định rõ các ngành công nghiệp mũi nhọn có khả năng dẫn dắt tăng trưởng. Trong khi nhiều địa phương đã chủ động lựa chọn và tập trung phát triển một số lĩnh vực chủ lực để tạo lợi thế cạnh tranh, công nghiệp Huế vẫn phát triển theo hướng dàn trải, thiếu sự tập trung. Cơ cấu ngành hiện nay chủ yếu dựa vào các lĩnh vực truyền thống như: Dệt may, chế biến gỗ, vật liệu xây dựng và chế biến nông, thủy sản… Những ngành này đang phù hợp với điều kiện hiện tại, góp phần giải quyết việc làm và duy trì tăng trưởng ổn định. Song, do đặc thù gia công, giá trị gia tăng thấp, phụ thuộc nhiều vào thị trường bên ngoài nên các ngành này khó tạo ra bước đột phá về năng suất và chất lượng tăng trưởng.

Xu hướng phát triển công nghiệp trên thế giới đang chuyển mạnh sang các lĩnh vực có hàm lượng công nghệ cao, thân thiện với môi trường, gắn với đổi mới sáng tạo. Nhiều tỉnh thành lân cận hiện nay đã định vị rõ ràng về thu hút ngành nghề để phát triển công nghiệp. Đơn cử, như TP. Đà Nẵng chú trọng về công nghệ cao, dịch vụ số, cơ khí ô tô; tỉnh Quảng Trị chú trọng dịch vụ logistics; công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp có quy mô lớn. Trong khi đó, TP. Huế vẫn dàn trải, chưa có những thông điệp đủ mạnh về định vị thu hút ngành, lĩnh vực phát công nghiệp. Điều này làm cho công tác xúc tiến đầu tư gặp nhiều trở ngại, giảm sức hấp dẫn đối với các nhà đầu tư chiến lược. Chính yếu tố này làm cho lĩnh vực công nghiệp thành phố gặp khó khăn trong việc nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Một hạn chế đáng chú ý khác là hệ sinh thái công nghiệp còn mỏng, thiếu tính liên kết. Các doanh nghiệp ở địa phương phần lớn hoạt động độc lập, chưa hình thành các chuỗi liên kết sản xuất, cung ứng chặt chẽ. Sự thiếu vắng các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ khiến nhiều doanh nghiệp phải phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài, làm gia tăng chi phí và giảm tính chủ động trong sản xuất. Trong khi đó ở những địa phương có nền công nghiệp phát triển, mối liên kết giữa doanh nghiệp sản xuất, doanh nghiệp hỗ trợ và dịch vụ logistics tạo thành một mạng lưới hiệu quả, giúp tối ưu chi phí, nâng cao năng lực cạnh tranh.

Điều dễ thấy nữa là sự liên kết vùng của công nghiệp Huế hiện nay vẫn hạn chế. Dù Huế nằm giữa khu vực miền Trung, nơi đang hình thành các hành lang kinh tế quan trọng, nhưng địa phương chưa tận dụng tốt cơ hội hợp tác, kết nối với các tỉnh, thành lân cận, như: Quảng Trị, Hà Tĩnh, Đà Nẵng…. Điều này khiến Huế chưa tham gia sâu vào chuỗi giá trị liên vùng, qua đó làm giảm khả năng thu hút các DA có quy mô lớn.

Bên cạnh đó, nguồn nhân lực là yếu tố then chốt quyết định sự phát triển của công nghiệp, đặc biệt trong bối cảnh các ngành sản xuất ngày càng đòi hỏi trình độ công nghệ cao.
Huế được đánh giá là một trong những trung tâm đào tạo lớn của khu vực miền Trung và hai đầu đất nước, với hệ thống nhiều trường đại học, cao đẳng và cơ sở đào tạo nghề. Mỗi năm, địa phương đào tạo một lượng lớn lao động cho thị trường, tạo nền tảng quan trọng cho việc phát triển kinh tế - xã hội.

Tuy nhiên, theo phản ánh của một đại diện doanh nghiệp FDI đang hoạt động tại KCN Phong Điền, nguồn nhân lực kỹ thuật cao ở Huế vẫn còn thiếu, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghiệp cơ khí, tự động hóa, công nghệ thông tin và các ngành công nghiệp mới. Đây là những lĩnh vực đóng vai trò quan trọng trong quá trình chuyển dịch sang mô hình công nghiệp hiện đại nhưng ở Huế vẫn ở dạng tiềm năng. Một vấn đề đáng quan tâm là sự kết nối giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp chưa thực sự chặt chẽ. Ở một số đơn vị, chương trình đào tạo còn nặng về lý thuyết, chưa bám sát nhu cầu thực tiễn của thị trường lao động. Điều này dẫn đến tình trạng mất cân đối cung - cầu lao động, khi lao động phổ thông dư thừa nhưng lao động kỹ thuật cao lại thiếu hụt.

Đối với các nhà đầu tư, nhất là trong lĩnh vực công nghệ cao, chất lượng nguồn nhân lực là một trong những tiêu chí quan trọng khi lựa chọn địa điểm đầu tư. Việc thiếu hụt nguồn lao động chất lượng cao, có tay nghề giỏi không chỉ làm giảm sức hấp dẫn của địa phương mà còn ảnh hưởng đến khả năng vận hành, mở rộng sản xuất của doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, sự thiếu liên kết giữa công nghiệp Huế với các trung tâm công nghiệp trong khu vực miền Trung cũng phần nào hạn chế cơ hội học hỏi, chuyển giao công nghệ và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Khi chưa tham gia sâu vào các mạng lưới sản xuất lớn, khả năng tiếp cận công nghệ mới và nâng cao kỹ năng lao động cũng bị hạn chế.

TS. Cung Trọng Cường, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển thành phố cho rằng, bài toán nguồn nhân lực không chỉ là vấn đề đào tạo mà còn gắn với định hướng phát triển công nghiệp và khả năng thu hút đầu tư chất lượng cao. Nếu không có giải pháp phù hợp, đây sẽ tiếp tục là “nút thắt” lớn trong quá trình chuyển dịch cơ cấu công nghiệp của địa phương.

(Còn nữa)