CPTPP không chỉ là thị trường xuất khẩu

CPTPP không chỉ là không gian xuất khẩu mà là nơi cung ứng nguyên phụ liệu đa dạng cho ngành sản xuất trong nước. Ảnh: Hồng Quang

Không gian thị trường rộng hơn

Thương mại toàn cầu đang trải qua một giai đoạn nhiều biến động, chuỗi cung ứng tiếp tục được cấu trúc lại, các đối tác lớn thay đổi chính sách, buộc doanh nghiệp giảm phụ thuộc vào một thị trường hay nguồn cung. Theo ông Ngô Chung Khanh, Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và Thương mại đa biên (Bộ Công Thương), biến động cũng mở ra cơ hội khi các đối tác tìm kiếm khách hàng và nhà cung cấp mới. Với vị thế là trung tâm sản xuất, Việt Nam có thể trở thành đối tác tiềm năng cho nhu cầu đa dạng hóa này.

Hiệp định Thương mại tự do xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) được nhìn nhận rộng hơn một FTA của khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Hiệp định hiện đã có Vương quốc Anh; Costa Rica chuẩn bị gia nhập, cùng Uruguay, UAE, Philippines, Indonesia và Ukraine thể hiện mong muốn tham gia. “CPTPP đang phát triển theo hướng trở thành một FTA thế hệ mới có quy mô toàn cầu”, ông Ngô Chung Khanh nói.

Sự mở rộng địa lý cũng đòi hỏi doanh nghiệp thay đổi cách nhìn. Các tiêu chuẩn cao của CPTPP có tác động rộng hơn ở nhiều châu lục, trong khi các thành viên trong khối không chỉ là nơi tiêu thụ hàng hóa mà còn có thể cung cấp nguyên liệu, linh kiện và đầu vào cho sản xuất tại Việt Nam.

Doanh nghiệp có thể nhập nguyên liệu từ một thành viên CPTPP, sản xuất tại Việt Nam rồi xuất khẩu sang các nước CPTPP hoặc những thị trường khác. Đây là cách khai thác lợi thế theo cả hai chiều, đầu ra và đầu vào.

Thực tế tại thị trường Mexico là minh chứng. Theo bà Nguyễn Thị Trang, Tham tán thương mại, Thương vụ Việt Nam tại Mexico, đa dạng hóa thị trường đang trở thành yêu cầu đối với cả doanh nghiệp Việt Nam và Mexico.

Năm 2025, kim ngạch thương mại Việt Nam - Mexico đạt 8,17 tỷ USD, tăng 27%; trong đó xuất khẩu của Việt Nam đạt trên 7 tỷ USD, tăng gần 29%. Tới tháng 8-2026, thương mại song phương đạt 7,2 tỷ USD, tăng gần 40%, trong đó xuất khẩu đạt gần 6,3 tỷ USD, tăng gần 40%. Các nhóm hàng chính gồm máy vi tính, điện tử, linh kiện; điện thoại, linh kiện; máy móc thiết bị; giày dép; dệt may; phương tiện vận tải và phụ tùng.

Dư địa không chỉ ở đầu ra

Ở quy mô toàn khối, dư địa còn rất lớn. Theo ông Ngô Chung Khanh, tổng kim ngạch nhập khẩu của CPTPP, trừ Việt Nam, năm 2025 khoảng 4.250 tỷ USD, trong khi Việt Nam xuất khẩu sang các thành viên còn lại hơn 70 tỷ USD, thị phần chỉ hơn 1%. Canada nhập khẩu hơn 700 tỷ USD, Việt Nam xuất khẩu hơn 7 tỷ USD; Mexico nhập khẩu hơn 650 tỷ USD, Việt Nam xuất khẩu khoảng 6,5 tỷ USD năm 2025.

Thị trường CPTPP có dự địa lớn giúp doanh nghiệp mở rộng xuất khẩu. Ảnh: Trần Nghiệp

Dư địa cũng khác nhau theo từng ngành hàng. Có mặt hàng dệt may, da giày tại Canada đạt tỷ trọng 20-22%, nhưng thực phẩm, nông sản còn khiêm tốn. Vì vậy, doanh nghiệp cần tính toán dư địa theo từng thị trường, sản phẩm và nhóm khách hàng.

Mexico cho thấy lợi thế thuế quan có thể tạo khác biệt. Việt Nam có ưu đãi thuế theo CPTPP tại Mexico, trong khi Mexico áp dụng chính sách thuế cao đối với các đối tác chưa có FTA, có mặt hàng tổng mức thuế lên tới 70%. Tuy nhiên, ưu đãi thuế chỉ là điều kiện mở cửa, chưa phải bảo đảm cho đơn hàng.

Bà Nguyễn Thị Trang cho rằng, có thị trường và ưu đãi thuế quan chưa đồng nghĩa có đơn hàng. Doanh nghiệp phải đáp ứng quy tắc xuất xứ, yêu cầu nhập khẩu và yêu cầu của nhà mua hàng về quy cách, chất lượng, chứng nhận, năng lực sản xuất, thời gian giao hàng và khả năng duy trì nguồn cung.

Với ngành điện tử, bà Đỗ Thị Thúy Hương, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp điện tử Việt Nam, doanh nghiệp phải chuẩn bị từ trước, bởi thay đổi thị trường kéo theo điều chỉnh chuỗi cung ứng, tiêu chuẩn kỹ thuật và điều kiện cung ứng.

CPTPP có thể trở thành không gian kết nối từ nhà cung cấp nguyên liệu, linh kiện, doanh nghiệp sản xuất, nhà mua hàng đến đối tác công nghệ và logistics. Doanh nghiệp nhỏ cũng có thể tham gia chuỗi cung ứng với vai trò nhà cung ứng linh kiện, vật liệu, mô-đun hoặc một công đoạn sản xuất.

Để chuyển cơ hội thành năng lực cạnh tranh, yêu cầu đầu tiên là tuân thủ quy tắc xuất xứ để hưởng ưu đãi thuế, cùng các yêu cầu về lao động, môi trường, SPS và tiêu chuẩn cao của CPTPP. Doanh nghiệp cũng phải có năng lực tổ chức lại chuỗi cung ứng, tránh phụ thuộc vào một nguồn nguyên liệu và xây dựng mạng lưới đối tác.

Theo các chuyên gia, quản trị rủi ro phải đi cùng mở rộng thị trường. Doanh nghiệp cần nhận diện từ sớm mã HS, quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn kỹ thuật, nhãn hàng hóa, kiểm dịch, đối tác, hợp đồng, thanh toán, chứng từ, logistics và thông quan. Khi kim ngạch tăng, rủi ro từ thay đổi chính sách và phòng vệ thương mại cũng cần được tính đến.

Quan trọng hơn, đa dạng hóa không có nghĩa từ bỏ thị trường truyền thống. Theo ông Ngô Chung Khanh, doanh nghiệp cần chiến lược cân bằng, không “bỏ trứng một giỏ” cả về thị trường lẫn nguồn cung.

Từ góc độ chính sách, Bộ Công Thương hướng tới quản trị thực thi FTA dựa trên ba trụ cột: Thông tin, đánh giá kết quả thực thi tại địa phương và xây dựng hệ sinh thái tận dụng FTA. Cổng FTA của Chính phủ cung cấp thông tin về thị trường, cam kết và kết nối; đánh giá thực thi thúc đẩy địa phương hỗ trợ doanh nghiệp; hệ sinh thái kết nối các nguồn lực từ Trung ương, địa phương, hiệp hội, doanh nghiệp, logistics và tài chính.

Khi doanh nghiệp định vị lại thị trường, xây dựng mạng lưới đối tác, đa dạng nguồn cung và nâng năng lực tuân thủ, FTA mới thực sự trở thành tài sản kinh doanh. Dư địa hơn 1% thị phần cho thấy không gian thị trường và chuỗi cung ứng còn rộng để doanh nghiệp khai thác.