Cụ thể hóa chủ trương đột phá về thể chế đặc thù

Cần một chính sách đặc thù hoàn chỉnh hơn để TPHCM tiếp tục duy trì đà phát triển cao. Ảnh: Q.Đ

Tạo điều kiện tối đa để phát huy lợi thế

Theo Báo cáo về tình hình kinh tế - xã hội TPHCM năm 2025; nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm năm 2026 tại Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Đảng bộ TPHCM khóa I, nhiệm kỳ 2025 - 2030, sau hợp nhất, thành phố có tổng diện tích hơn 7 nghìn km², với dân số trên 14 triệu người, GRDP đạt 3,03 triệu tỷ đồng, chiếm 23,5% GDP cả nước. Thu nhập bình quân đầu người đạt gần 9 nghìn USD, cao gấp 1,7 lần mức bình quân chung cả nước. Trong khi đó, thu ngân sách đạt hơn 746 nghìn tỷ đồng, tương đương 33,4% tổng thu ngân sách Nhà nước.

Tại Hội thảo khoa học cấp Quốc gia “Luật Đô thị đặc biệt - đột phá thể chế cho thành phố Hồ Chí Minh" diễn ra mới đây, Phó Chủ tịch UBND TPHCM Nguyễn Mạnh Cường chia sẻ, sau sắp xếp đơn vị hành chính, TPHCM cần điều kiện phù hợp hơn để phát huy tối đa tiềm năng, lợi thế và giữ vững vai trò dẫn dắt đầu tàu về phát triển kinh tế- xã hội. Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng, chuyển đổi xanh dựa trên khoa học - công nghệ cũng đặt ra nhiều yêu cầu, nhiều bài toán mà thành phố phải đối diện để giải quyết.

“Luật Đô thị đặc biệt sẽ xác định rất nhiều yêu cầu, điều kiện để thành phố tạo lập khung pháp lý đồng bộ và vượt trội, xác định rõ mô hình phát triển thành phố trong vai trò là siêu đô thị, là đơn vị dẫn dắt trong phát triển kinh tế - xã hội; tăng phân cấp, phân quyền từ chính quyền cấp thành phố đến cơ sở. Từ đó khơi thông, huy động và phát huy hiệu quả các nguồn lực” - Phó Chủ tịch UBND thành phố nói.

TS Đặng Tất Dũng - Phó Trưởng Khoa Luật Hành chính - Nhà nước, Trường Đại học Luật TPHCM cho rằng, để thực hiện mục tiêu phát triển thành phố xứng đáng là “trung tâm kinh tế, tài chính, thương mại, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo của vùng và cả nước”, thành phố cần có một khung thể chế, chính sách mang tính đột phá của mình. Luật Đô thị đặc biệt được xây dựng nhằm thúc đẩy sự phát triển của thành phố. Điều đó, không chỉ là sự tiếp nối các nghị quyết thí điểm cơ chế, chính sách đặc thù phát triển thành phố đã ban hành, mà còn là một đòn bẩy để thể chế hóa các mục tiêu, tầm nhìn về phát triển.

Ở góc nhìn của một chuyên gia có nhiều năm kinh nghiệm về quy hoạch kiến trúc, ông Nguyễn Anh Tuấn - Chủ tịch UBND xã Bình Mỹ cho hay, TPHCM đang bước vào giai đoạn phát triển mới với áp lực chồng lấn về dân số, hạ tầng, môi trường, biến đổi khí hậu và cạnh tranh vùng. Trong bối cảnh đó, quy hoạch không thể tiếp tục là công cụ quản lý không gian theo tư duy tĩnh, mà phải trở thành công cụ tổ chức phát triển động, dẫn dắt đầu tư, phân bổ nguồn lực và kiến tạo giá trị đô thị. Vấn đề cốt lõi của TPHCM hiện nay không phải là thiếu quy hoạch, mà là thiếu một thể chế đủ mạnh để biến quy hoạch thành đầu tư, hạ tầng và chất lượng sống. Ông Tuấn đề xuất quy trình mới phải dựa trên dữ liệu số dùng chung, tham vấn cộng đồng từ đầu, phản biện công khai, phê duyệt theo giai đoạn và cập nhật theo biến động thực tiễn.

Phát huy vai trò của người đứng đầu

Bà Nguyễn Thị Thùy Dung – Phó Chánh án TAND TPHCM mong muốn, để vận hành hiệu quả thể chế, chính sách mới, thành phố cần phải có những con người “mới”, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Tuy nhiên, thực tế chứng minh, rào cản lớn nhất làm kìm hãm năng lực sáng tạo của người cán bộ, công chức là vấn đề trách nhiệm.

Theo bà Dung, cán bộ, công chức vì sợ sai phạm nên có xu hướng giữ mình trong vùng an toàn, điều đó triệt tiêu tính đột phá trong hoạt động công vụ; lâu dần trở thành trì trệ, ngại thay đổi, làm xơ hóa bộ máy. Do đó, vấn đề bảo vệ, khuyến khích người dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung cần phải được nghiên cứu, xây dựng một cách kỹ lưỡng nhằm đảm bảo những chủ trương, thể chế đặc thù của thành phố được triển khai thực hiện một cách có hiệu quả trong tương lai.

Bà Dung cho rằng, để đảm tính khả thi cần xây dựng cơ chế bảo vệ cán bộ, công chức dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung trở thành văn hóa công vụ của nền hành chính TPHCM. Hiện nay, Luật Cán bộ công chức năm 2025 lần đầu tiên quy định rằng, cán bộ, công chức phải có nghĩa vụ chủ động, sáng tạo trong thực hiện nhiệm vụ, công vụ. Tuy nhiên, nghĩa vụ này khó có thể được hiện thực hóa nếu thiếu những cơ chế bảo vệ họ tương xứng trước các rủi ro pháp lý và trách nhiệm phát sinh trong quá trình đổi mới, sáng tạo.

“Đơn giản hóa thủ tục chấp thuận đề xuất đổi mới, sáng tạo và tăng cường kiểm tra, giám sát để đảm bảo đề xuất được triển khai hiệu quả, vì động cơ trong sáng. Về lâu dài, cần thiết kế trách nhiệm bảo vệ, khuyến khích người dám nghĩ, dám làm như một nhiệm vụ sự nghiệp của người cán bộ” - bà Dung nhấn mạnh.

TS Lê Nguyễn Thị Ngọc Lan – Phó hiệu trưởng Trường Chính trị Đồng Nai kiến nghị, quá trình xây dựng Luật Đô thị đặc biệt đòi hỏi phải phát huy rõ vai trò của người đứng đầu trong lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện. Điều cốt lõi bảo đảm cho việc xây dựng và hoàn thiện Luật Đô thị đặc biệt ở TPHCM là vai trò lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, chính quyền, cụ thể hơn là vai trò định hướng, truyền cảm hứng và dẫn dắt của người đứng đầu trong toàn bộ quá trình hoạch định chủ trương, tổ chức thực tiễn, tổng kết mô hình và đề xuất thể chế phù hợp với yêu cầu phát triển của đô thị đặc biệt.

Theo bà Lan, người đứng đầu phải là hạt nhân quy tụ ý chí chính trị, khơi thông tư duy đổi mới, kết nối các chủ thể nhằm huy động tối đa nguồn lực, trí tuệ và sự đồng thuận xã hội cho việc hình thành một khuôn khổ pháp lý vừa mang tính đặc thù, vừa đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh, bền vững của TPHCM.

“Để hoàn thành được vai trò này, người đứng đầu phải không ngừng nâng cao tầm nhìn chiến lược, năng lực quản trị, tư duy pháp lý và tinh thần dám nghĩ, dám làm, vì lợi ích chung”, bà Lan chia sẻ.