Cực tăng trưởng mới của Đồng bằng sông Cửu Long - Bài 1: Điểm nghẽn nào níu bước tăng trưởng?

Đây không chỉ là đích đến kinh tế mà còn là "phép thử" đối với năng lực điều hành, cải cách thể chế và vai trò hạt nhân của Cần Thơ trong không gian phát triển mới của vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Một góc thành phố Cần Thơ. Ảnh tư liệu: Thanh Liêm/TTXVN

Khi kết quả tăng trưởng 6 tháng đầu năm chỉ đạt 6,7% - thấp hơn kịch bản đề ra, áp lực tạo một "cú nước rút" trong hai quý cuối năm đang trở nên cấp bách hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, điều cốt lõi hơn là từ áp lực trước mắt này, thành phố cần định hình một mô hình phát triển mới dựa trên công nghệ, năng suất và kinh tế xanh để tạo nền tảng vững chắc cho giai đoạn tiếp theo.

Nhằm làm rõ những giải pháp đột phá, góc nhìn chuyên gia cũng như khát vọng bứt phá của thành phố, phóng viên TTXVN đã thực hiện chùm 4 bài viết với chủ đề: "Cần Thơ - Cực tăng trưởng mới của Đồng bằng sông Cửu Long".

Bài 1: Điểm nghẽn nào níu bước tăng trưởng?

Mục tiêu tăng trưởng GRDP trên 10% trong năm 2026 không chỉ là yêu cầu về một chỉ tiêu kinh tế, mà còn là phép thử đối với năng lực điều hành, khả năng huy động nguồn lực và vai trò đầu tàu của Cần Thơ trong không gian phát triển mới của Đồng bằng sông Cửu Long. Khi GRDP 6 tháng năm chỉ đạt 6,7 %, thấp hơn kịch bản đề ra, khoảng thời gian còn lại của năm trở thành giai đoạn bản lề. Muốn tạo nên “cú nước rút” trong hai quý cuối năm, điều đầu tiên thành phố phải làm là nhận diện đúng những điểm nghẽn đang cản trở tăng trưởng.

Nghịch lý “thừa vốn nhưng thiếu tăng trưởng”

Mức tăng trưởng GRDP 6 tháng đầu năm 2026 của thành phố Cần Thơ đạt 6,7%, thấp hơn so với kịch bản đề ra. Con số này không chỉ tạo áp lực lớn đối với mục tiêu tăng trưởng cả năm trên 10%, mà còn đặt ra một câu hỏi lớn: Điều gì đang cản trở thành phố phát huy hết dư địa của trung tâm kinh tế vùng Đồng bằng sông Cửu Long?

Qua phân tích của các chuyên gia, nhà quản lý và cộng đồng doanh nghiệp, có thể thấy Cần Thơ không thiếu nguồn lực phát triển. Điều thành phố cần tháo gỡ hiện nay là những “điểm nghẽn” trong năng lực thực thi, khả năng hấp thụ nguồn lực và đổi mới mô hình tăng trưởng.

Các chỉ số cho thấy kinh tế thành phố vẫn duy trì đà tăng trưởng trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều biến động. Tuy nhiên, mức tăng này vẫn chưa đạt kịch bản đề ra, khiến mục tiêu GRDP cả năm 10% trở nên thách thức hơn khi toàn bộ áp lực gần như dồn vào hai quý cuối năm.

Trước thực tế đó, Bí thư Thành ủy Cần Thơ Lê Quang Tùng yêu cầu các sở, ngành rà soát toàn bộ dư địa tăng trưởng, xây dựng lại kịch bản sát thực tiễn, đồng thời tập trung tháo gỡ các dự án có khả năng tạo giá trị gia tăng ngay trong năm 2026. Chủ tịch UBND thành phố Trương Cảnh Tuyên cũng yêu cầu phân công rõ trách nhiệm từng ngành, từng địa phương, đẩy nhanh giải ngân đầu tư công, cải thiện môi trường đầu tư và hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng sản xuất.

Thông điệp từ lãnh đạo thành phố cho thấy trọng tâm điều hành hiện nay không phải điều chỉnh mục tiêu, mà là tìm đúng “điểm nghẽn” để khơi thông các động lực tăng trưởng.

Theo PGS.TS. Phan Anh Tú, Phó Hiệu trưởng Trường Kinh tế, Đại học Cần Thơ, thành phố Cần Thơ vẫn còn dư địa lớn để tăng trưởng khi tổng vốn đầu tư toàn xã hội năm 2026 dự kiến đạt hơn 117.700 tỷ đồng, tương đương trên 32% GRDP. Đây là tỷ lệ khá cao, phản ánh khả năng huy động nguồn lực của địa phương.

Tuy nhiên, nguồn vốn chỉ thực sự tạo ra tăng trưởng khi được giải ngân đúng tiến độ và chuyển hóa thành công trình, năng lực sản xuất, việc làm và giá trị gia tăng. Thực tế cho thấy nhiều dự án trọng điểm ở Cần Thơ vẫn vướng giải phóng mặt bằng, thủ tục đầu tư kéo dài, làm chậm quá trình hình thành các động lực tăng trưởng mới.

Theo ông Phan Anh Tú, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay ở Cần Thơ không phải là thiếu vốn, mà là tốc độ chuyển hóa nguồn lực thành kết quả phát triển. Khoảng cách giữa nguồn lực đã có với nguồn lực thực sự đi vào nền kinh tế đang trở thành lực cản lớn nhất đối với mục tiêu tăng trưởng hai con số.

Ở góc độ doanh nghiệp, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp thành phố Cần Thơ Nguyễn Văn Hào cho rằng doanh nghiệp vẫn đang chịu áp lực từ chi phí vốn, logistics, nguyên liệu đầu vào và những vướng mắc trong thủ tục đầu tư. Ở góc độ địa phương, một số động lực tăng trưởng chưa phát huy hết tiềm năng. Tiến độ triển khai các dự án đầu tư công còn chậm ở một số lĩnh vực; một số dự án đầu tư tư nhân vẫn gặp vướng mắc về thủ tục; năng lực hấp thụ vốn của doanh nghiệp còn hạn chế; liên kết giữa doanh nghiệp trong vùng chưa thật sự chặt chẽ.

Theo Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp thành phố Cần Thơ Nguyễn Văn Hào, trong 6 tháng cuối năm, thành phố cần tập trung tháo gỡ bốn điểm nghẽn lớn. Cụ thể là Cần Thơ cải cách mạnh hơn thủ tục hành chính, đặc biệt trong đầu tư, đất đai, xây dựng và các thủ tục liên quan đến sản xuất kinh doanh.Cải cách hành chính không chỉ là rút ngắn thời gian giải quyết hồ sơ mà còn phải giảm được chi phí tuân thủ và tăng khả năng dự báo cho doanh nghiệp. Đây chính là một trong những chính sách hỗ trợ doanh nghiệp hiệu quả nhất hiện nay.

Cần Thơ đẩy nhanh giải ngân đầu tư công và sớm đưa các công trình trọng điểm vào khai thác để tạo sức lan tỏa cho nền kinh tế và tập trung tháo gỡ các dự án đang gặp khó khăn về giải phóng mặt bằng, xác định giá đất và thủ tục pháp lý. Đây đều là những dự án có khả năng đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng của thành phố trong thời gian tới. Hỗ trợ doanh nghiệp phục hồi sản xuất, mở rộng thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh và tăng cường liên kết vùng, khai thác tốt vai trò trung tâm của Cần Thơ trong chuỗi logistics, thương mại và dịch vụ của toàn Đồng bằng sông Cửu Long.

Nếu những điểm nghẽn này được tháo gỡ quyết liệt, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp thành phố Cần Thơ Nguyễn Văn Hào tin tưởng Cần Thơ hoàn toàn có khả năng tạo ra sự bứt phá trong những tháng cuối năm.

Ông Giả Thanh Phong, Thạc sĩ Đại học Oxford, Nghiên cứu sinh tiến sĩ Đại học Warwick, Vương quốc Anh, Giám đốc điều hành Công ty tư vấn chiến lược Stratify Partners, Chuyên gia về chiến lược tăng trưởng và tái cấu trúc, cho rằng, mục tiêu tăng trưởng hai con số không nên chỉ được nhìn như một chỉ tiêu GRDP ngắn hạn, mà là bài toán phát triển tổng thể, bao gồm kích thích tổng cầu trước mắt, tháo gỡ các điểm nghẽn trung hạn và nâng cao năng suất trong dài hạn.

Theo ông Giả Thanh Phong, mục tiêu tăng trưởng hai con số không thể chỉ dựa vào đầu tư công. Điều quyết định là phải có một khu vực doanh nghiệp đủ mạnh để hấp thụ nguồn lực, mở rộng đầu tư và tạo việc làm. Nếu đầu tư công là động lực dẫn dắt thì khu vực doanh nghiệp tư nhân mới là lực kéo quyết định của tăng trưởng.

Tạo nền tảng tăng trưởng mới

Ở góc nhìn phát triển dài hạn, ông Nguyễn Văn Toàn Cơ, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc điều hành Công ty Cổ phần Giải pháp Công nghệ FELIX, cho rằng, Cần Thơ vẫn đang sở hữu nhiều lợi thế nền tảng. Thành phố đã khai thác khá hiệu quả vai trò trung tâm logistics của vùng khi doanh thu vận tải, kho bãi tăng mạnh; thương mại - dịch vụ tiếp tục tăng trưởng tích cực; nông nghiệp và chế biến thủy sản vẫn giữ vai trò bệ đỡ, tạo nguồn cung ổn định cho xuất khẩu.

Tuy nhiên, theo ông Cơ, những kết quả này chủ yếu dựa trên các lợi thế sẵn có và mô hình tăng trưởng theo chiều rộng. Những điểm nghẽn về giải ngân đầu tư công, giải phóng mặt bằng, cải cách thủ tục hành chính và năng lực hấp thụ vốn vẫn làm giảm hiệu quả sử dụng nguồn lực. Cùng với đó, nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa còn hạn chế về chuyển đổi số, năng lực đổi mới sáng tạo và khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu, trong khi chi phí logistics vẫn là yếu tố làm giảm sức cạnh tranh của hàng hóa.

Theo ông Nguyễn Văn Toàn Cơ, để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong năm 2026 và tạo nền tảng phát triển bền vững, Cần Thơ cần chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa vào vốn sang mô hình tăng trưởng dựa trên năng suất, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Thành phố cần ưu tiên phát triển logistics thông minh, số hóa chuỗi cung ứng, thúc đẩy thương mại điện tử xuyên biên giới đối với các sản phẩm OCOP và nông sản chủ lực, đồng thời xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực số cho doanh nghiệp để tạo ra giá trị gia tăng cao hơn.

Ông Nguyễn Văn Toàn Cơ nhấn mạnh, một cực tăng trưởng bền vững không chỉ được tạo dựng bằng nguồn vốn và các công trình hạ tầng, mà còn được quyết định bởi chất lượng quản trị, hiệu quả cải cách hành chính và hàm lượng khoa học, công nghệ trong nền kinh tế.

Khoảng cách từ mức tăng trưởng 6,7% đến mục tiêu trên 10% vì vậy không chỉ là bài toán tăng thêm vốn đầu tư hay mở rộng sản xuất, mà trước hết là bài toán nâng cao năng lực điều hành, cải thiện môi trường đầu tư, khơi thông khu vực doanh nghiệp và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Chỉ khi các nguồn lực được chuyển hóa nhanh thành năng suất và giá trị gia tăng, Cần Thơ mới có thể tạo được bước bứt phá trong 6 tháng cuối và xây dựng nền tảng vững chắc cho mục tiêu trở thành cực tăng trưởng mới của Đồng bằng sông Cửu Long.

Bài 2: Chuyển tư duy điều hành sang quản trị tăng trưởng