Cục trưởng Cục Dân số: Cần giảm áp lực để gia đình trẻ sinh đủ 2 con

Ảnh minh họa

Mức sinh của Việt Nam đang có xu hướng giảm nhanh, đặc biệt tại nhiều tỉnh, thành phố có điều kiện kinh tế - xã hội phát triển, đặt ra thách thức lớn đối với tăng trưởng dân số, nguồn nhân lực và tốc độ già hóa trong tương lai. Trong bối cảnh đó, chính sách dân số đã chuyển từ mục tiêu giảm sinh sang duy trì mức sinh hợp lý, khuyến khích mỗi gia đình sinh đủ hai con.

Tuy nhiên, để các cặp vợ chồng trẻ sẵn sàng hiện thực hóa điều này, cần thay đổi nhận thức và phải có những chính sách đủ mạnh nhằm giảm gánh nặng kinh tế, tạo môi trường thuận lợi để sinh con và nuôi dạy con.

Xung quanh vấn đề này, ông Nguyễn Thanh Dũng, Cục trưởng Cục Dân số (Bộ Y tế), đã chia sẻ những giải pháp trọng tâm để người dân không còn e ngại sinh đủ hai con.

Chuyển trọng tâm từ "giảm sinh" sang duy trì mức sinh hợp lý

Quốc hội đã thông qua Luật Dân số năm 2025, tạo dấu mốc quan trọng trong việc thay đổi tư duy và chính sách dân số của Việt Nam. Sau khi Luật được ban hành, Bộ Y tế được Chính phủ giao chủ trì xây dựng các văn bản hướng dẫn thi hành.

Theo ông Nguyễn Thanh Dũng, ngày 15/5/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 168 quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Dân số. Bộ Y tế cũng ban hành Thông tư số 11 và Thông tư số 12 hướng dẫn về sàng lọc trước sinh, sàng lọc sơ sinh cùng nhiều nội dung chuyên môn khác. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để triển khai đồng bộ các chính sách dân số trong giai đoạn mới.

Ông Nguyễn Thanh Dũng cho biết, thời gian tới Bộ Y tế sẽ tập trung vào bốn nhóm nhiệm vụ trọng tâm gồm nâng cao chất lượng dân số; thích ứng với già hóa dân số; chăm sóc sức khỏe người cao tuổi; giảm mất cân bằng giới tính khi sinh và triển khai các chính sách hỗ trợ gia đình. Sự thay đổi lớn nhất hiện nay không chỉ nằm ở hệ thống pháp luật mà còn ở cách tiếp cận công tác dân số.

Ông Nguyễn Thanh Dũng, Cục trưởng Cục Dân số, Bộ Y tế.

"Nhiều năm trước, truyền thông dân số chủ yếu hướng đến kế hoạch hóa gia đình, giảm mức sinh. Nhưng sau hơn 8 năm thực hiện Nghị quyết 21-NQ/TW, trọng tâm đã chuyển sang duy trì mức sinh hợp lý, nâng mức sinh ở những nơi có mức sinh thấp, đồng thời nâng cao chất lượng dân số và thích ứng với già hóa dân số", ông Dũng chia sẻ.

Điều đó cũng đồng nghĩa công tác truyền thông sẽ thay đổi theo hướng khuyến khích các cặp đôi chuẩn bị tốt cho hôn nhân, xây dựng gia đình hạnh phúc và sinh đủ hai con khi có điều kiện phù hợp. Theo ông Dũng, việc sinh con không chỉ là quyết định của mỗi gia đình mà còn liên quan trực tiếp đến chất lượng nguồn nhân lực và sự phát triển bền vững của đất nước trong tương lai.

Cần giảm áp lực cho gia đình trẻ

Theo ông Nguyễn Thanh Dũng, một trong những nguyên nhân khiến nhiều cặp vợ chồng trẻ ngại sinh con là áp lực kinh tế, việc làm, nhà ở, chi phí nuôi dạy con và sự thiếu hụt các dịch vụ hỗ trợ chăm sóc trẻ em. Chính vì vậy, việc vận động người dân sinh đủ hai con sẽ không thể chỉ dừng ở tuyên truyền mà cần được hỗ trợ bằng những chính sách cụ thể. Hiện Bộ Y tế đang xây dựng Đề án nâng mức sinh trình Chính phủ với nhiều nhóm giải pháp đồng bộ.

"Đề án không chỉ đề cập đến truyền thông mà còn bao gồm cơ chế, chính sách, nguồn lực và sự phối hợp của các bộ, ngành, địa phương để tạo điều kiện thuận lợi cho các gia đình sinh và nuôi dạy con", ông Dũng cho biết.

Theo ông, khi các chính sách về hỗ trợ gia đình, chăm sóc sức khỏe sinh sản, chăm sóc trẻ em, nhà ở, việc làm và an sinh xã hội được triển khai đồng bộ, các cặp vợ chồng sẽ có thêm niềm tin và điều kiện để quyết định sinh đủ hai con. Một điểm mới rất quan trọng của Luật Dân số là trao quyền chủ động cho người dân trong việc sinh con.

Theo quy định mới, mỗi cá nhân và cặp vợ chồng được quyền quyết định thời điểm sinh con, số con và khoảng cách giữa các lần sinh phù hợp với điều kiện kinh tế, sức khỏe và hoàn cảnh của gia đình. Việc bỏ các quy định mang tính hành chính về số con được kỳ vọng sẽ giảm áp lực tâm lý đối với nhiều gia đình.

Ông Nguyễn Thanh Dũng nhận định, khi không còn những rào cản về quy định số con, đồng thời các chính sách hỗ trợ ngày càng đầy đủ hơn, người dân sẽ chủ động hơn trong việc xây dựng gia đình và sinh con theo nhu cầu thực tế.

Bên cạnh mục tiêu nâng mức sinh, Luật Dân số cũng hướng đến giải quyết tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh. Trước đây, do chịu áp lực về quy mô gia đình, một bộ phận người dân có xu hướng lựa chọn giới tính thai nhi để "đủ nếp đủ tẻ" hoặc có con trai. Khi quyền quyết định số con được trao cho mỗi gia đình, áp lực này sẽ từng bước giảm bớt.

"Mất cân bằng giới tính khi sinh không thể giải quyết trong một sớm một chiều, bởi đây là vấn đề liên quan đến nhận thức và văn hóa. Tuy nhiên, khi người dân được bảo đảm quyền sinh sản và các chính sách được triển khai đồng bộ, chúng tôi kỳ vọng tình trạng này sẽ từng bước được cải thiện", ông Dũng nói.

Để chính sách dân số thực sự đi vào cuộc sống, cần có sự tham gia của toàn xã hội, từ các bộ, ngành, địa phương đến các tổ chức đoàn thể và mỗi gia đình. "Mục tiêu cuối cùng là duy trì mức sinh hợp lý mà còn xây dựng những gia đình hạnh phúc, trẻ em được sinh ra khỏe mạnh, được chăm sóc và phát triển toàn diện. Khi người dân cảm thấy việc sinh con không còn là gánh nặng mà là niềm vui và được xã hội đồng hành, đó sẽ là nền tảng để Việt Nam duy trì quy mô dân số hợp lý và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong nhiều thập kỷ tới", ông Nguyễn Thanh Dũng nhấn mạnh.