Cục trưởng Xuất nhập khẩu chia sẻ giải pháp duy trì đà tăng trưởng năm 2026

Những tháng đầu năm 2026, thương mại toàn cầu tiếp tục chịu tác động từ nhiều yếu tố khó lường. Căng thẳng địa chính trị tại một số khu vực, biến động giá năng lượng cùng với chi phí vận tải gia tăng đang đặt ra những thách thức mới đối với chuỗi cung ứng quốc tế. Trong bối cảnh đó, hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam cũng đứng trước không ít sức ép khi thị trường thế giới có nhiều biến động và chi phí logistics tăng cao.

Tuy vậy, số liệu thống kê cho thấy bức tranh thương mại của Việt Nam trong hai tháng đầu năm vẫn ghi nhận những tín hiệu tích cực khi kim ngạch xuất khẩu duy trì mức tăng trưởng khá. Diễn biến nhập siêu trong giai đoạn đầu năm, theo đánh giá của cơ quan quản lý, phần nào phản ánh nhu cầu nhập khẩu nguyên liệu phục vụ sản xuất và chuẩn bị cho các đơn hàng xuất khẩu trong thời gian tới.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Nguyễn Anh Sơn - Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) đã phân tích rõ hơn bức tranh xuất nhập khẩu đầu năm, những tác động từ biến động địa chính trị tới thương mại quốc tế, đồng thời chỉ ra các giải pháp nhằm duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu của Việt Nam trong năm 2026.

Ông Nguyễn Anh Sơn - Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương). Ảnh: Cấn Dũng

Xung đột Trung Đông tác động chuỗi cung ứng

- Thời gian gần đây, căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông đang khiến giá năng lượng và chi phí logistics tăng lên. Theo ông, những biến động này có thể tác động như thế nào tới hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam?

Ông Nguyễn Anh Sơn: Theo nhận định bước đầu của chúng tôi, các diễn biến quân sự tại khu vực Trung Đông, đặc biệt là khu vực vùng Vịnh, có thể tác động đáng kể tới chuỗi cung ứng toàn cầu.

Trước hết là vấn đề nguồn cung năng lượng. Khoảng 20% lượng dầu và khí của thế giới được vận chuyển qua các tuyến hàng hải quan trọng tại khu vực này, vì vậy khi xảy ra xung đột, giá năng lượng thường có xu hướng biến động mạnh.

Thứ hai là tác động đến chuỗi vận tải và logistics quốc tế. Khi căng thẳng leo thang, hoạt động vận chuyển hàng hóa có thể bị gián đoạn, dẫn tới tình trạng thiếu container rỗng, ách tắc trung chuyển hoặc gia tăng chi phí vận tải.

Ngay cả trong trường hợp xung đột kết thúc sớm, hệ quả của sự gián đoạn chuỗi cung ứng vẫn có thể kéo dài thêm một thời gian, bởi hệ thống vận tải quốc tế cần thời gian để khôi phục trạng thái bình thường.

Do đó, những biến động này không chỉ ảnh hưởng riêng tới Việt Nam, mà còn tác động tới thương mại của nhiều quốc gia trên thế giới. Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu vẫn đang tái cấu trúc sau nhiều cú sốc, các doanh nghiệp xuất nhập khẩu chắc chắn sẽ phải đối mặt với những chi phí và rủi ro lớn hơn.

Nỗ lực giữ mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu

- Thưa ông, nhìn vào số liệu xuất nhập khẩu hai tháng đầu năm 2026, có thể thấy kim ngạch thương mại tăng khá mạnh nhưng cán cân thương mại lại chuyển sang nhập siêu. Ông nhìn nhận bức tranh này như thế nào trong tổng thể hoạt động thương mại của Việt Nam?

Ông Nguyễn Anh Sơn: Theo số liệu chính thức từ Cục Hải quan Việt Nam, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam trong hai tháng đầu năm 2026 đạt 76,39 tỷ USD, tăng khoảng 18,3% so với cùng kỳ năm 2025. Đây là mức tăng trưởng khá tích cực trong bối cảnh kinh tế thế giới vẫn còn nhiều bất định.

Trong cơ cấu xuất khẩu, có 13 mặt hàng đạt kim ngạch trên 1 tỷ USD, trong đó 5 nhóm hàng đạt trên 5 tỷ USD. Điều này cho thấy nhiều ngành hàng chủ lực của Việt Nam vẫn giữ được năng lực cạnh tranh và tiếp tục duy trì vị thế trên thị trường quốc tế.

Ở chiều ngược lại, kim ngạch nhập khẩu trong hai tháng đầu năm đạt gần 80 tỷ USD, tăng hơn 26% so với cùng kỳ năm trước. Vì vậy, cán cân thương mại ghi nhận mức nhập siêu xấp xỉ 3 tỷ USD.

Tuy nhiên, theo đánh giá của chúng tôi, con số này không phải là tín hiệu đáng lo ngại đối với nền kinh tế. Việt Nam là một nền kinh tế có độ mở rất lớn, khoảng 200% GDP, do đó cán cân thương mại có thể biến động theo chu kỳ sản xuất và xuất khẩu. Thực tế, trong những tháng cuối năm 2025, nhiều doanh nghiệp đã đẩy mạnh xuất khẩu để phục vụ nhu cầu tiêu dùng dịp Noel và Tết Dương lịch tại các thị trường lớn.

Bước sang đầu năm 2026, nhịp xuất khẩu có phần chững lại trong khi doanh nghiệp tăng nhập khẩu nguyên liệu, năng lượng, linh kiện và phụ tùng nhằm chuẩn bị cho kế hoạch sản xuất kinh doanh của quý I và cả năm. Điều đó khiến kim ngạch nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu trong giai đoạn đầu năm.

Vì vậy, mức nhập siêu hiện nay phản ánh nhu cầu nhập khẩu đầu vào cho sản xuất, qua đó cho thấy hoạt động sản xuất và xuất khẩu của Việt Nam vẫn đang vận hành tích cực.

Căng thẳng địa chính trị và gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu đang tạo thêm sức ép cho thương mại quốc tế, trong đó có hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam. Ảnh: Cấn Dũng

- Trong bối cảnh chi phí logistics tăng và thương mại toàn cầu còn nhiều bất ổn, mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu khoảng 15-16% trong năm 2026 sẽ đối mặt với những thách thức như thế nào?

Ông Nguyễn Anh Sơn: Có thể nói rằng mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu hai con số trong năm nay là một thách thức rất lớn. Hiện nay chúng ta mới đi qua quý I, phía trước vẫn còn ba quý để tăng tốc. Tuy nhiên, các yếu tố bên ngoài như căng thẳng địa chính trị, biến động giá năng lượng hay gián đoạn chuỗi cung ứng đều có thể ảnh hưởng đến hoạt động thương mại quốc tế.

Vì vậy, điều quan trọng là phải nâng cao khả năng dự báo và cảnh báo thị trường, giúp các cơ quan quản lý và doanh nghiệp kịp thời nắm bắt thông tin, từ đó điều chỉnh kế hoạch sản xuất kinh doanh cho phù hợp.

Đây là nhiệm vụ cần sự phối hợp của nhiều cơ quan như Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước hay Bộ Xây dựng, nhằm đưa ra các giải pháp tổng thể liên quan tới vận tải, tài chính, ngoại tệ và chuỗi cung ứng.

Bên cạnh đó, cần điều hành linh hoạt giữa sản xuất, xuất khẩu và tiêu dùng trong nước. Trong trường hợp xuất khẩu gặp khó khăn, việc thúc đẩy tiêu thụ nội địa sẽ giúp giảm áp lực tồn kho và duy trì dòng vốn cho doanh nghiệp.

Chúng tôi cũng đề xuất sử dụng các công cụ quản lý ngoại thương một cách linh hoạt, nhằm điều tiết nhịp xuất nhập khẩu trong những giai đoạn nhất định, bảo đảm hàng hóa của doanh nghiệp và nông dân không bị ùn ứ, không bị ách tắc dòng vốn.

- Xin cảm ơn ông!

Thiên Kim