Cuộc chiến Iran phơi bày 'gót chân Achilles' của nền kinh tế Nhật Bản

Các doanh nghiệp nhỏ và hộ gia đình Nhật Bản đang phải đối mặt với tác động kép của giá năng lượng tăng vọt và đồng yen suy yếu. Ảnh: EPA.

Các doanh nghiệp Nhật Bản, từ ngành vận tải đến các nhà tắm suối nước nóng, đang chịu tác động nặng nề từ giá nhiên liệu tăng vọt và tình trạng khan hiếm, khi cuộc khủng hoảng năng lượng vùng Vịnh phơi bày những điểm yếu của các doanh nghiệp nhỏ – trụ cột của nền kinh tế Nhật Bản.

Giá dầu tăng mạnh do cuộc chiến Mỹ–Israel nhằm vào Iran và việc Tehran phong tỏa eo biển Hormuz – tuyến hàng hải quan trọng toàn cầu – đã làm gián đoạn nguồn cung các sản phẩm dầu tinh chế. Nhật Bản hiện nhập hơn 90% dầu thô từ Trung Đông.

Hàng nghìn doanh nghiệp đang phải vật lộn với cú sốc giá hàng hóa, đe dọa đóng cửa nhà máy, đẩy giá tiêu dùng tăng và làm chững lại đà tăng lương – yếu tố then chốt thúc đẩy tiêu dùng.

Một số đã buộc phải đưa ra quyết định khó khăn. Tại thành phố phía bắc Aomori, ông Masayoshi Yamaguchi dự định đóng cửa nhà tắm công cộng Katsuragi Onsen sau 27 năm hoạt động vào cuối tháng 5 tới. Ông cho biết xung đột Trung Đông là “yếu tố lớn nhất” dẫn tới quyết định này.

“Giá dầu nặng đang tăng, và thực sự chúng tôi không biết nó sẽ tăng đến đâu”, ông nói, đồng thời cho biết các quy định hạn chế việc tăng giá để bù chi phí. “Chúng tôi thậm chí không biết giá sẽ là bao nhiêu vào bất kỳ thời điểm nào, nó thay đổi liên tục”.

Thủ tướng Sanae Takaichi đã cam kết giảm áp lực chi phí sinh hoạt trước chiến thắng bầu cử áp đảo hồi tháng trước. Hôm 24/3, bà tuyên bố sẽ tăng cường các biện pháp khẩn cấp nhằm xử lý khủng hoảng năng lượng, bao gồm rà soát chuỗi cung ứng liên quan đến dầu mỏ.

Tuy nhiên, các nhà kinh tế cho rằng ngoài sự phụ thuộc vào năng lượng nhập khẩu, cấu trúc kinh tế phân mảnh của Nhật Bản khiến nước này khó chống chịu, khi phần lớn doanh nghiệp nhỏ không có đủ sức mạnh để điều chỉnh giá.

Nhật Bản dự kiến bắt đầu giải phóng lượng dự trữ dầu quốc gia vào ngày 26/3. Ảnh: Bloomberg.

Khác với các tập đoàn lớn có thị trường quốc tế và thường hưởng lợi khi đồng yen yếu, các doanh nghiệp nhỏ Nhật Bản chịu tác động giống như hộ gia đình và bị tổn thương nặng khi kinh tế trong nước suy yếu.

“Không có kịch bản hoàn hảo nào mà xung đột kết thúc và mọi thứ lập tức trở lại bình thường”, ông Stefan Angrick, chuyên gia kinh tế Nhật Bản tại Moody’s Analytics, nhận định. “Đây là cú sốc có tác động rất không đồng đều trong toàn nền kinh tế”.

Công ty vận tải Seiko Transport, một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng nông nghiệp tại vùng Kagoshima, cho biết sẽ hoãn kế hoạch tăng lương 3–5% dự kiến vào tháng 4 do giá dầu diesel tăng mạnh.

“Giá nhiên liệu từng lên xuống trước đây. Tôi làm nghề này 35 năm rồi và đây là lần đầu thấy mức tăng đột ngột như vậy”, ông Toshio Toribe, chủ tịch công ty, cho biết.

8 nhà cung cấp nhiên liệu từng cung cấp cho trạm nội bộ của Seiko đã không thể báo giá trong các phiên đấu giá hàng tuần vì không có hàng, khiến đội xe phải phụ thuộc vào các trạm xăng gần đó.

Chính phủ Nhật đã tăng ngân sách trợ cấp nhiên liệu thêm 800 tỷ yen (5 tỷ USD) để giữ giá xăng ở mức 170 yen/lít. Tuy nhiên, Viện Nghiên cứu Nomura ước tính ngân sách này có thể cạn vào đầu tháng 7.

Ông Toribe cho biết các doanh nghiệp sử dụng nhiên liệu thương mại chưa cảm nhận được lợi ích, đồng thời bày tỏ sự “mất niềm tin” vào các nhà cung cấp.

Trong khi đó, các bản tin truyền hình địa phương liên tục đưa tin về các trạm xăng ngừng hoạt động vì không thể bán với mức giá hợp lý.

Các nhà tắm nước nóng (onsen) ở Nhật Bản đang phải đối mặt với hóa đơn sưởi ấm cao hơn do giá nhiên liệu tăng vọt. Ảnh: AFP.

Một lãnh đạo ngân hàng lớn cho biết Bộ Tài chính Nhật Bản dường như đã liên hệ với các tổ chức tài chính để thăm dò khả năng can thiệp vào thị trường dầu thô kỳ hạn – động thái được xem là “can thiệp bằng lời nói” nhằm trấn an thị trường.

Nhật Bản đang phải đối mặt với “cú đúp” từ giá năng lượng tăng và đồng yen yếu, hiện giao dịch quanh mức 158,5 yen/USD.

Bộ trưởng Tài chính Satsuki Katayama tuyên bố chính phủ sẵn sàng triển khai “mọi biện pháp có thể, mọi lúc và trên mọi mặt trận”. Nhật Bản cũng chuẩn bị xả kho dự trữ dầu quốc gia tương đương 254 ngày tiêu thụ.

Ngoài vận tải, dầu nặng dùng trong công nghiệp cũng là gánh nặng lớn. Nhà tắm Takasago Onsen tại Hokkaido đang cân nhắc tăng giá vé khách ban ngày thêm 100 yen sau khi giá nhiên liệu tăng 20%, khiến chi phí mỗi tháng đội thêm 300.000 yen.

“Thật sự rất đáng sợ”, ông Shigeyuki Takasaki, chủ cơ sở, nói.

Các nhà sản xuất bánh gạo, rong biển khô và trà xanh cũng chịu áp lực chi phí, làm dấy lên lo ngại mới về giá thực phẩm, bất chấp cam kết giảm thuế tiêu dùng đối với thực phẩm của chính phủ.

Công ty Yamayoshi – nhà sản xuất snack khoai tây vị bò wasabi – đã phải tạm dừng sản xuất 11 ngày trong tháng này do hết dầu nặng cho hệ thống chiên công nghiệp.

Nhà sản xuất bánh gạo Onmaya cũng đang chứng kiến chi phí logistics và bao bì tăng cao. “Nếu tình trạng này kéo dài, mọi thứ ở Nhật sẽ dần xấu đi,” một nhân viên cho biết.

Ông Yamaguchi, người sắp đóng cửa nhà tắm của mình, cho biết chưa có kế hoạch tương lai, nhưng cảnh báo sẽ còn nhiều doanh nghiệp khác rơi vào tình cảnh tương tự.

“Tôi chưa nghĩ đến tương lai. Hiện giờ, tôi chỉ làm những gì có thể”, ông nói. “Đã có nhiều nơi tính chuyện dừng hoạt động”.

Theo FT

Huyền Chi