Cuộc đối đầu lớn nhất trong giới AI

Ảnh: The Atlantic.

Đầu tiên, tên gọi cuốn sách bắt nguồn từ thuật ngữ AGI (trí tuệ nhân tạo tổng quát). Theo Business Insider, đây là một lý thuyết được định nghĩa khá mơ hồ, cho rằng một ngày nào đó AI có thể ngang bằng hoặc vượt qua con người ở nhiều phương diện.

Trong giới nghiên cứu học máy, AGI được định nghĩa là một hệ thống giả định có khả năng ngang bằng hoặc vượt trội trí tuệ con người trong mọi tác vụ: từ việc tìm ra phương pháp điều trị các loại ung thư hiếm gặp, điều phối các thương vụ sáp nhập doanh nghiệp, cho đến việc giải thích lý do bộ điều nhiệt thông minh trong nhà bạn lại không thể kết nối Wi-Fi.

Theo New York Times, luận điểm cốt lõi của Roose là khoảng cách giữa AI (công nghệ hiện có) và AGI (mục tiêu tối thượng) trong mắt những người theo đuổi nó đang nhanh chóng thu hẹp. Đây là một hành trình đầy hấp dẫn không chỉ vì sức mạnh của AGI mà còn vì những cuộc cạnh tranh căng thẳng giữa các nhà khoa học và các doanh nhân AI.

Căng thẳng nội bộ trong OpenAI

Một trong những nhân vật chính của cuốn sách là Dario Amodei, nhà vật lý từng theo học tại Đại học Princeton. Năm 2016, ông rời Google để gia nhập OpenAI, khi ấy vẫn chỉ là một phòng thí nghiệm nghiên cứu AI phi lợi nhuận non trẻ.

Dario Amodei phát biểu tại một sự kiện năm 2026. Ảnh: Reuters.

The Atlantic cho rằng ngoại hình của ông gợi liên tưởng đến hình ảnh một nhà khoa học lập dị: cặp kính gọng tròn cùng mái tóc nâu ngắn xoăn tít mà ông thường xoắn nhẹ bằng ngón tay mỗi khi cảm thấy lo lắng hoặc suy tư. Trong mắt đồng nghiệp, ông là một nhà nghiên cứu xuất sắc nhưng cũng rất cứng đầu, có quan điểm riêng về AI và thường bày tỏ chúng qua các bài viết dài được lưu hành nội bộ trong công ty.

Trong số các bài viết này, tài liệu dài 26 trang Big Blob of Compute là nội dung nổi tiếng nhất đối với nhân viên OpenAI. Amodei viết tài liệu này vào năm 2017, trình bày chi tiết lý thuyết bao quát của ông về trí tuệ, cách thức trí tuệ hình thành trong tự nhiên, cách xây dựng nó trong các hệ thống AI và cách phát triển nó một cách an toàn. Amodei cho rằng trí tuệ máy móc chủ yếu phụ thuộc vào quy mô, nghĩa là hệ thống AI càng lớn thì càng thông minh. Ông coi đây là con đường đầy hứa hẹn để đạt tới AGI.

Đến giữa năm 2020, có 3 đội ngũ đang chạy đua phát triển AGI là OpenAI, DeepMind và Google Brain. Tuy nhiên, một đội ngũ thứ tư với cách tiếp cận riêng âm thầm hình thành dưới sự dẫn dắt của Amodei, khi đó vẫn là Phó chủ tịch phụ trách nghiên cứu tại OpenAI. Amodei cùng nhóm của mình đã đi đầu trong việc phát triển GPT-2 rồi đến GPT-3.

Cuốn sách cũng tiết lộ Amodei dần mất niềm tin vào ban lãnh đạo công ty trong quá trình làm việc. Cũng trong năm đó, Amodei bắt đầu gặp riêng một số người trong OpenAI để chia sẻ về những điều đáng ngại mà ông đã chứng kiến, như ý định bán AGI trong tương lai của OpenAI cho các chính phủ, việc trình bày sai lệch về các cuộc đàm phán với Microsoft, lừa dối nhân viên hay thậm chí những hành vi sai lệch về đạo đức trong mắt Amodei.

OpenAI CEO Sam Altman (giữa) nhìn lên nhà đồng sáng lập Ilya Sutskever trong một sự kiện tại Đại học Tel Aviv năm 2023. Ảnh: Business Insider.

Sự ra đời và xa rời lý tưởng ban đầu của Anthropic

Amodei dần xây dựng một nhóm nòng cốt của riêng mình ngay trong nội bộ OpenAI và từng có ý định chuyển sang DeepMind, nơi có các nghiên cứu về an toàn trong AI mà ông rất coi trọng.

Cuốn sách ra mắt ngày 8/10. Ảnh: Amazon.

Nhưng Jared Kaplan, giáo sư vật lý phụ trách nghiên cứu về quy luật quy mô tại OpenAI, đã gợi ý một ý tưởng khác: Tại sao không tập hợp những người có cùng quan điểm về an toàn trong OpenAI và cùng nhau thành lập một công ty mới?

Ý tưởng này sau đó góp phần khai sinh Anthropic vào đầu năm 2021, với mục tiêu ban đầu là trở thành một phòng thí nghiệm chuyên nghiên cứu về an toàn AI, chứ không phải một công ty sản xuất sản phẩm thương mại.

Tuy nhiên, đến nay, Anthropic đã trở thành một trong những công ty tăng trưởng nhanh nhất trong lịch sử chủ nghĩa tư bản, đồng thời đang bám đuổi sát sao OpenAI trong cuộc đua chinh phục AGI.

Từ một không gian văn phòng, nơi khoảng 160 con người nhiệt huyết làm việc cùng nhau vào năm 2023, Anthropic năm 2025 đã có hàng nghìn nhân sự làm việc trong các tầng riêng biệt, với chốt bảo vệ. Khu vực nơi phiên bản mới của Claude được phát triển thậm chí còn cần sự cho phép đặc biệt mới được phép vào, The Atlantic tiết lộ.

Tương lai bất định với AI

Cùng với việc miêu tả nhân vật, Roose đã khéo léo khắc họa cá tính của họ. Amodei gai góc, sống như tu sĩ, đôi khi giữ vững nguyên tắc, Sam Altman hay cười, lắt léo và luôn thủ sẵn những "con dao găm" chốn công sở hay Demis Hassabis (nhà đồng sáng lập DeepMind) xuất chúng, bướng bỉnh và khao khát được công nhận.

Từ đây độc giả có thể đặt câu hỏi về AI khi chúng được tạo ra trong thế giới thiên tài nhưng cũng đầy hiềm khích, rắc rối và phần nào hỗn loạn. Tác giả đã lấy một minh chứng từ trải nghiệm cá nhân khi vào tháng 2/2023, Roose gây xôn xao dư luận khi viết về một chatbot của Bing cố gắng thuyết phục ông bỏ vợ. Câu chuyện này đã dấy lên một làn sóng tranh luận dữ dội xoay quanh việc liệu AI có “ý thức” hay không.

Mặc dù Roose đi đến kết luận rằng không có công nghệ nào có thể sánh được với bộ não con người, ông vẫn nhận định rằng các hệ thống AI hiện nay sở hữu những năng lực vượt xa các thế hệ tiền nhiệm và đang đẩy xã hội lao nhanh về một tương lai đầy bất định.