Chính quyền địa phương hai cấp: Giao nhiệm vụ đi cùng thẩm quyền, nguồn lực

“Phân cấp, phân quyền phải gắn với nguồn lực, năng lực và kiểm soát quyền lực. Trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp, giao nhiệm vụ cho cơ sở phải đi cùng thẩm quyền, nhân lực, nguồn lực. Cấp tỉnh phải bố trí, đào tạo cán bộ, bảo đảm điều kiện cho cấp xã; các cơ quan Trung ương phải xử lý kịp thời vướng mắc thuộc trách nhiệm của mình. Khi công việc ách tắc, phải xem xét trách nhiệm cả cấp thực hiện và cấp giao việc. Phân định rõ thẩm quyền tập thể, trách nhiệm cá nhân, giữ nghiêm nguyên tắc tập trung dân chủ. Không dùng trách nhiệm tập thể che lấp trách nhiệm cá nhân; cá nhân không quyết định thay tập thể”.

Ở góc độ quản lý nhà nước, một trong những nhiệm vụ những tháng cuối năm 2026, tại Nghị quyết số 312/NQ-CP ngày 05/10/2026 về Phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 9/2026, Chính phủ yêu cầu Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ và Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố đề cao trách nhiệm người đứng đầu, hoàn thành việc sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy gắn với phân cấp, phân quyền và phân định rõ thẩm quyền.

Tháo gỡ nút thắt phát sinh

Từ tháng 7/2025 đến nay, toàn thành phố Cần Thơ ghi nhận 1.214 đơn đăng ký bảo hộ sở hữu trí tuệ. Ảnh: Thu Hiền/TTXVN

Trong tuần (5-11/10), thực hiện định hướng tinh gọn bộ máy và phân cấp quản lý từ Trung ương, các tỉnh, thành phố trên cả nước đã và đang chủ động triển khai nhiều giải pháp linh hoạt, tháo gỡ các nút thắt phát sinh, nâng cao hiệu lực, hiệu quả phục vụ người dân và doanh nghiệp.

Tại Cần Thơ, hội thảo "Giải pháp phát triển hiệu quả tài sản trí tuệ khi vận hành chính quyền địa phương hai cấp" do Sở Khoa học và Công nghệ phối hợp với Cục Sở hữu trí tuệ tổ chức ngày 8/10 đã chỉ rõ những cơ hội và thách thức từ thực tiễn. Mô hình chính quyền địa phương hai cấp mang lại lợi thế lớn nhờ sự tương tác trực tiếp giữa cấp tỉnh và cấp xã - cấp sát dân nhất, hiểu rõ tri thức truyền thống, quy trình làng nghề và đặc sản địa phương, giúp triển khai các chương trình bảo hộ tài sản trí tuệ trúng đối tượng mà không qua trung gian. Tuy nhiên, thách thức lớn là các tài sản trí tuệ mang tính liên xã, liên vùng dễ dẫn đến xung đột lợi ích khi chuyển giao cho một địa phương cụ thể, trong khi nguồn lực và năng lực chuyên môn ở cấp cơ sở còn hạn chế.

Sản phẩm gạo ST25 thương hiệu Gạo Ông Cua (TP. Cần Thơ) đã được đăng ký bảo hộ sở hữu trí tuệ. Ảnh: Thu Hiền/TTXVN

Để giải bài toán này, Cần Thơ đã chủ động kiện toàn chủ thể quản lý thông qua việc rà soát, từng bước chuyển giao quyền sở hữu và quản lý các nhãn hiệu tập thể, chỉ dẫn địa lý cho các hiệp hội ngành nghề và tổ chức đại diện cộng đồng; đồng thời giữ nguyên ranh giới địa lý bảo hộ dựa trên thổ nhưỡng, tập quán lâu đời nhằm bảo đảm quyền lợi người dân. Thành phố cũng chuẩn hóa quy chế quản trị, tích hợp dữ liệu tài sản trí tuệ lên Hệ thống Bản đồ số thành phố và gắn mã QR truy xuất nguồn gốc.

Song song đó, thành phố cụ thể hóa chính sách hỗ trợ thông qua Nghị quyết số 36/NQ-HĐND và Quyết định số 2724/QĐ-UBND. Từ tháng 7/2025 đến nay, toàn thành phố ghi nhận 1.214 đơn đăng ký bảo hộ, Sở Khoa học và Công nghệ đã trực tiếp hỗ trợ kinh phí hơn 1,27 tỷ đồng cho trên 45 tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp và hợp tác xã. Những quy định mới của pháp luật sở hữu trí tuệ như rút ngắn thời gian thẩm định đơn (sáng chế giảm từ 18 tháng xuống 12 tháng, nhãn hiệu giảm xuống 5 tháng) và áp dụng cơ chế thẩm định nhanh trong 3 tháng đối với công nghệ chiến lược đang tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho địa phương bứt phá.

Đoàn kiểm tra mô hình "Trợ lý nhân dân" tại phường Phương Liễu, thành phố Bắc Ninh. Ảnh: Thanh Thương/TTXVN

Trong công tác cải cách hành chính, kết quả kiểm tra thực tế tại 3 phường (Phương Liễu, Nam Sơn và Song Liễu) vào ngày 6/10 cho thấy thành phố Bắc Ninh đã đạt những kết quả tích cực khi thí điểm mô hình "Trợ lý nhân dân" ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI). Tại địa phương này, mô hình đã được triển khai thí điểm tại 6 phường gồm: Song Liễu, Nam Sơn, Phương Liễu, Hiệp Hòa, Bắc Giang, Vũ Ninh. Ứng dụng tích hợp AI hỗ trợ người dân thực hiện thủ tục hành chính thông qua các thao tác tự động như quét, nhận dạng giấy tờ, tự động điền thông tin và kiểm tra thành phần hồ sơ. Qua quá trình thí điểm, ứng dụng đã hỗ trợ tiếp nhận, xử lý hàng nghìn lượt hồ sơ thủ tục hành chính tại các địa phương trên. Tỷ lệ người dân lựa chọn hình thức hỗ trợ bằng giọng nói đạt 83,2% tại phường Hiệp Hòa và trên 60% ở phường Bắc Giang; tỷ lệ hài lòng của người dân đạt trên 90%.

Lãnh đạo thành phố Bắc Ninh khẳng định chủ trương tiếp tục thí điểm có kiểm soát, lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo, đồng thời giao các đơn vị phối hợp xây dựng kế hoạch tập huấn cán bộ theo hướng "cầm tay chỉ việc", tăng cường thực hành trực tiếp trên hệ thống để chuẩn bị nhân rộng mô hình khi đủ điều kiện.

Tại Quảng Trị, nhằm khắc phục tình trạng hạ tầng số chưa đồng bộ tại vùng sâu, vùng xa ảnh hưởng đến khả năng đáp ứng nhiệm vụ được phân cấp trong mô hình chính quyền hai cấp, tỉnh đã quyết liệt triển khai kế hoạch “100 ngày hành động” giải quyết các điểm nghẽn về chuyển đổi số trong toàn hệ thống chính trị. Đến nay, toàn tỉnh đã đưa vào hoạt động 563 trạm phát sóng 5G, nâng tỷ lệ phủ sóng đạt 83,5%, tiếp tục triển khai các trạm thu phát sóng di động để xóa "vùng trắng sóng" tại các xã đặc biệt khó khăn. Nhằm nâng cao kỹ năng cho đội ngũ thực thi, Quảng Trị đã tổ chức 24 lớp bồi dưỡng kỹ năng số cho 1.262 cán bộ, công chức, đồng thời phát huy vai trò của các Tổ công nghệ số cộng đồng qua phong trào “Bình dân học vụ số”.

Hiệu quả cải cách hành chính được nâng cao rõ rệt: trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường, 100% thủ tục hành chính đã được cung cấp trực tuyến; riêng trong tháng 9/2026, tỷ lệ hồ sơ tiếp nhận trực tuyến toàn tỉnh đạt gần 93%, tỷ lệ thanh toán trực tuyến đạt 56%. Tỉnh xác định chuyển đổi số phải gắn liền với cải cách hành chính, lấy mức độ thuận tiện của người dân và doanh nghiệp làm thước đo hiệu quả thực thi công vụ.

Hiện đại hóa quản trị

Đoàn kiểm tra mô hình "Trợ lý nhân dân" tại phường Phương Liễu, thành phố Bắc Ninh. Ảnh: Thanh Thương/TTXVN

Những kết quả bước đầu tại các địa phương cho thấy, để phát huy tối đa hiệu quả mô hình chính quyền địa phương hai cấp, việc phân cấp, phân quyền bắt buộc phải đi kèm đầy đủ nguồn lực tài chính, hạ tầng công nghệ và con người, đồng thời phân định rõ trách nhiệm tập thể và cá nhân theo đúng chỉ đạo của Trung ương. Nhiệm vụ then chốt trong giai đoạn tới là tiếp tục đẩy mạnh đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng số và năng lực quản trị hiện đại cho đội ngũ công chức cấp xã, phường; bố trí cán bộ phù hợp với vị trí việc làm và yêu cầu thực tiễn.

Từ thực tiễn, việc nhân rộng các giải pháp công nghệ tiên tiến như mô hình "Trợ lý nhân dân", tích hợp bản đồ số tài sản trí tuệ hay hoàn thiện hạ tầng kết nối liên thông từ cấp tỉnh đến cơ sở... sẽ tạo nền tảng vững chắc để rút ngắn khoảng cách quản lý, nâng cao chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp.

Đổi mới phương thức lãnh đạo, tinh gọn tổ chức bộ máy gắn liền với phân cấp, phân quyền mạnh mẽ không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn là bước đột phá chiến lược lâu dài. Khi thẩm quyền đi đôi với trách nhiệm, nguồn lực được bảo đảm và công nghệ trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực, mô hình chính quyền địa phương hai cấp sẽ phát huy tối đa hiệu năng, đóng góp tích cực vào sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước.