Cuộc đối thoại nghệ thuật với ký ức thành phố

Nghệ sĩ Xuân Hạ.

Trong vai trò Giám đốc sáng tạo, nghệ sĩ Xuân Hạ lựa chọn kết nối nhiều nghệ sĩ, hình thức thực hành và không gian nghệ thuật, để mỗi tác phẩm góp thêm góc nhìn về vùng đất và con người.

* Đặt quá khứ và tương lai trong Lịch sử của Ngày mai, bà muốn gợi mở cách nhìn nào về thành phố hôm nay?

- Sinh ra và lớn lên ở Đà Nẵng, tôi luôn muốn hiểu sâu hơn về thành phố mình gắn bó. Đằng sau diện mạo của một đô thị trẻ, năng động còn có những lớp ký ức, những câu chuyện về con người và vùng đất rất đáng để khám phá.

Những điều tưởng chừng nhỏ bé ấy cũng góp phần làm nên bản sắc và chiều sâu văn hóa của thành phố. Từ mối quan tâm đó, tôi lựa chọn chủ đề Lịch sử của Ngày mai.

Khi xây dựng chương trình tại hai bảo tàng, tôi đặt câu hỏi làm thế nào để những không gian này không chỉ là nơi trưng bày tác phẩm mà thực sự trở thành một phần của câu chuyện nghệ thuật.

Tôi muốn các tác phẩm đương đại khi xuất hiện trong bảo tàng có thể gợi mở thêm cách nhìn, cách cảm nhận về những giá trị lịch sử, văn hóa đang được lưu giữ tại đây.

Với tôi, Lịch sử của Ngày mai không chỉ là dịp nhìn lại những gì đã qua, mà còn gợi suy nghĩ về những điều chúng ta đang sống, đang ghi nhớ và sáng tạo hôm nay.

* Bà kết nối những ngôn ngữ nghệ thuật khác nhau trong mạch chung như thế nào?

- Tôi xem chủ đề Lịch sử của Ngày mai là điểm tựa để các nghệ sĩ phát triển ý tưởng, thay vì khuôn mẫu cố định. Mỗi người có cách thực hành, chất liệu và góc nhìn riêng.

Vai trò của tôi là tìm ra mối liên hệ giữa những khác biệt ấy, để các tác phẩm vừa giữ được tiếng nói độc lập, vừa góp phần thể hiện tinh thần chung của chương trình.

Chẳng hạn, triển lãm Men theo con đường/một thực hành nhớ khai thác cách nghệ sĩ tiếp cận ký ức cá nhân, lịch sử gia đình và vùng đất mình gắn bó. Tôi đặc biệt quan tâm đến khái niệm thực hành nhớ, bởi ký ức không chỉ là điều được hồi tưởng mà còn là những gì con người chủ động tìm kiếm, gìn giữ và suy ngẫm.

Trong khi đó, triển lãm nhiếp ảnh Khi nước còn chảy hướng đến những chuyển động của đời sống đương thời, nhìn những câu chuyện hôm nay như một phần lịch sử đang được hình thành.

Với múa đương đại Nếu hôm đó trời mưa, sự tham gia của các nghệ sĩ trẻ và những phụ nữ địa phương mở ra cuộc gặp gỡ giữa các thế hệ, những ký ức và trải nghiệm sống khác nhau.

Dù được thể hiện bằng hình ảnh, chuyển động cơ thể hay những hình thức sáng tạo khác, các tác phẩm đều có những cách riêng để đối thoại với thời gian, ký ức và con người.

Tôi muốn công chúng cảm nhận được mối liên hệ ấy, nhưng vẫn có không gian khám phá và diễn giải tác phẩm bằng trải nghiệm của chính mình.

DACC 2026 diễn ra từ ngày 30/10 đến 8/11 với đa dạng hoạt động.

* Khi lựa chọn nghệ sĩ tham gia DACC, bà làm thế nào để dung hòa tính bản địa và sự đa dạng trong sáng tạo?

- Ngay từ khi xây dựng chương trình, tôi xác định ít nhất 50% nghệ sĩ tham gia phải là người Đà Nẵng, Quảng Nam hoặc đang sinh sống, làm việc tại miền Trung.

Tôi muốn những người gắn bó với vùng đất này có cơ hội giới thiệu thực hành sáng tạo, chia sẻ tri thức và câu chuyện của mình với công chúng, đồng thời gặp gỡ nghệ sĩ ở các địa phương khác và khu vực Đông Nam Á.

Với tôi, tính bản địa trước hết nằm ở con người. Những trải nghiệm, ký ức và bối cảnh văn hóa nơi nghệ sĩ sinh sống đều có thể trở thành một phần trong sáng tạo của họ.

Vì vậy, khi lựa chọn nghệ sĩ, tôi quan tâm đến mối liên hệ của họ với vùng đất, cũng như cách họ tiếp cận và thể hiện những giá trị văn hóa ấy qua tác phẩm.

Với nghệ sĩ quốc tế, tôi không đặt yêu cầu họ phải kể câu chuyện của Đà Nẵng. Mỗi người mang đến những ký ức, trải nghiệm riêng.

Khi các tác phẩm được đặt cạnh nhau, công chúng có thể nhận ra những điểm tương đồng và khác biệt trong cách con người lưu giữ ký ức, nhìn nhận bản sắc. Đó cũng là cách tôi muốn những câu chuyện bản địa có cơ hội đối thoại với các nền văn hóa khác.

* Điều gì khiến bà chú trọng sự tương tác giữa công chúng với nghệ sĩ, giám tuyển thông qua tham quan nghệ thuật (art tour)?

- Đằng sau mỗi tác phẩm là những câu chuyện, ý tưởng và quá trình sáng tạo mà khán giả khó cảm nhận đầy đủ nếu chỉ đến xem triển lãm.

Art tour, hay chuyến tham quan nghệ thuật có hướng dẫn, tạo cơ hội để công chúng gặp gỡ nghệ sĩ, giám tuyển, tìm hiểu câu chuyện phía sau tác phẩm và trực tiếp đặt câu hỏi.

Tôi tin nghệ thuật là một phương thức giáo dục mềm, có khả năng khơi gợi sự tò mò, quan sát và suy ngẫm. Qua những cuộc trò chuyện ấy, người xem có thể tiếp cận tác phẩm sâu hơn, đồng thời tìm thấy mối liên hệ với trải nghiệm của chính mình.

Nhóm nghệ sĩ trẻ và những phụ nữ địa phương trong buổi tập luyện tác phẩm múa đương đại “Nếu hôm đó trời mưa” tại Bảo tàng Đà Nẵng.

* Từ sự đồng hành giữa thành phố và cộng đồng nghệ sĩ độc lập tại DACC, bà mong những giá trị nào sẽ được tiếp nối?

- Tôi trân trọng sự cởi mở và tin tưởng của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Đà Nẵng khi mời một nghệ sĩ hoạt động độc lập tham gia xây dựng DACC, đồng thời tạo điều kiện để tôi chủ động trong việc định hình nội dung nghệ thuật và lựa chọn những người đồng hành.

Tôi nghĩ một chương trình nghệ thuật cần sự đóng góp của nhiều phía. Cơ quan quản lý có nguồn lực và điều kiện tổ chức, còn nghệ sĩ mang đến những ý tưởng, kinh nghiệm thực hành và cách tiếp cận sáng tạo. Khi có sự tin tưởng, đối thoại và chia sẻ nguồn lực, mỗi bên đều có thể phát huy thế mạnh để cùng tạo ra những giá trị cho cộng đồng.

Tôi thường hình dung hệ sinh thái nghệ thuật như một khu rừng. Khi có nhiều loài cây, nhiều tầng sinh thái cùng tồn tại, khu rừng sẽ có sức sống phong phú hơn.

Nghệ thuật cũng vậy, cần sự góp mặt của nhiều thế hệ nghệ sĩ, những cách sáng tạo khác nhau và cả những người làm công việc tổ chức, giám tuyển phía sau tác phẩm.

Qua DACC, tôi mong nghệ sĩ địa phương được nhiều người biết đến hơn, có thêm những cuộc gặp gỡ và hợp tác mới. Những người tham gia tổ chức cũng có dịp tích lũy kinh nghiệm qua một chương trình đa lĩnh vực.

Điều tôi mong muốn hơn cả là các mối liên hệ ấy tiếp tục được nuôi dưỡng sau sự kiện. Bởi giá trị của DACC không chỉ nằm ở những tác phẩm được giới thiệu, mà còn ở những cuộc gặp gỡ, ý tưởng và sự hợp tác được hình thành, để đời sống nghệ thuật Đà Nẵng ngày càng phong phú.

* Cảm ơn bà về cuộc trò chuyện!

Hơn 20 hoạt động tại sự kiện Kết nối nghệ thuật sáng tạo Đà Nẵng 2026

Từ ngày 30/10 đến 8/11, sự kiện Kết nối nghệ thuật sáng tạo Đà Nẵng 2026 diễn ra tại Bảo tàng Đà Nẵng và Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng, với hơn 20 hoạt động văn hóa, nghệ thuật và sáng tạo. Chương trình do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Đà Nẵng phối hợp các thiết chế văn hóa và cộng đồng sáng tạo địa phương tổ chức.

Với chủ đề Lịch sử của Ngày mai, sự kiện quy tụ nghệ sĩ, giám tuyển, nghệ nhân, chuyên gia và các tổ chức văn hóa trong nước, khu vực Đông Nam Á, mang đến nhiều hoạt động như triển lãm, múa đương đại, trình diễn, tọa đàm, workshop và art tour. Các hoạt động chú trọng tính tương tác, tạo cơ hội để công chúng trực tiếp trải nghiệm, gặp gỡ nghệ sĩ và tìm hiểu quá trình sáng tạo tác phẩm.