Cuộc đua công nghệ lượng tử: Việt Nam đang đứng trước 'cơ hội vàng'

Cần tư duy đúng về công nghệ lượng tử

Công nghệ lượng tử là công nghệ ứng dụng các nguyên lý của cơ học lượng tử, nhằm tạo ra những hệ thống có khả năng xử lý, tính toán và truyền tải thông tin vượt xa công nghệ truyền thống. Đây được xem là một trong những công nghệ chiến lược của tương lai, với tiềm năng tạo đột phá trong nhiều lĩnh vực như: trí tuệ nhân tạo, tài chính, y tế, quốc phòng và an ninh mạng.

Công nghệ lượng tử được xem là một trong những công nghệ chiến lược của tương lai. Ảnh minh họa

Công nghệ lượng tử đang được ứng dụng trong phát triển máy tính lượng tử, truyền thông lượng tử và cảm biến lượng tử. Trong đó, máy tính lượng tử có khả năng xử lý những bài toán phức tạp với tốc độ nhanh hơn rất nhiều so với siêu máy tính hiện nay, mở ra cơ hội thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Với những tính năng vượt trội đó, theo Báo cáo mới nhất của McKinsey Quantum Technology Monitor, tổng vốn đầu tư công (ngân sách chính phủ) được cam kết trên toàn cầu cho công nghệ lượng tử đã chính thức vượt mốc 42 tỷ USD.

Tại Việt Nam, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm - Trưởng ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã chủ trì buổi làm việc ngày 21/5 của Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương, cho ý kiến về Đề án “Nghiên cứu ứng dụng và phát triển công nghệ lượng tử phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo quốc phòng, an ninh”.

Phát biểu kết luận tại buổi làm việc, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh phải thống nhất nhận thức công nghệ lượng tử là vấn đề chiến lược quốc gia, không chỉ là vấn đề nghiên cứu khoa học đơn thuần. Do đó, phải đặt vấn đề phát triển công nghệ lượng tử trong tổng thể triển khai thực hiện Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị và chiến lược phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, gắn với bảo đảm an ninh quốc gia, dữ liệu quốc gia, công nghiệp bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, công nghệ không gian... Nếu tách rời các mục tiêu này, lượng tử rất dễ trở thành chương trình nghiên cứu đắt đỏ nhưng ít chuyển hóa thành sức mạnh quốc gia.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng chỉ rõ, phải có tư duy đúng: đi sau nhưng không đi chậm; không nóng vội nhưng cũng không được chần chừ; cần hết sức tránh tâm lý tự ti, tránh tư duy phong trào, chạy theo hình thức, đầu tư dàn trải, đặt mục tiêu vượt quá khả năng thực tế. Do đó, phải lựa chọn đúng hướng đi phù hợp với điều kiện Việt Nam; từng bước xây dựng năng lực thực chất của quốc gia trong những lĩnh vực có khả năng tham gia và làm chủ.

"Cơ hội vàng" để Việt Nam nhập cuộc đua công nghệ lượng tử

Theo ông Nguyễn Quốc Hưng - Phó Chủ tịch Mạng lưới Công nghệ lượng tử Việt Nam (VnQuantum), Viện trưởng Viện Công nghệ Lượng tử (Đại học Quốc gia Hà Nội), thời gian qua, Việt Nam đã đạt được những bước tiến rất đáng ngưỡng mộ trong lĩnh vực công nghệ, thu hẹp dần khoảng cách với thế giới. Bài học từ làn sóng AI và bán dẫn cho thấy, nếu tham gia công nghệ lượng tử muộn, khi hệ sinh thái đã được định hình bởi các tập đoàn toàn cầu và các cường quốc đã kiểm soát các lý thuyết nền tảng, Việt Nam sẽ không còn đủ năng lực và không gian để chen chân vào.

Ông Nguyễn Quốc Hưng cho rằng, công nghệ lượng tử hiện nay đang ở giai đoạn “trước bình minh”. Trên thế giới, công nghệ lượng tử vẫn đang trong quá trình định hình, chưa có một công nghệ nền tảng nào thực sự thống trị, các công nghệ phụ trợ cũng chưa hình thành. Đây chính là "cơ hội vàng" để Việt Nam gia nhập cuộc đua ngay từ vạch xuất phát.

“Khi đã trở thành một mắt xích cốt lõi trong hệ sinh thái toàn cầu từ sớm, chúng ta sẽ làm chủ cuộc chơi và không bị phụ thuộc” - ông Nguyễn Quốc Hưng thông tin.

Tại Quyết định số 1131/QĐ-TTg được ban hành vào tháng 6/2025, Chính phủ đã chính thức định danh công nghệ điện toán đám mây, lượng tử và dữ liệu lớn là sản phẩm công nghệ chiến lược quốc gia. Khi kết hợp với cơ chế thử nghiệm (sandbox) của Nghị quyết số 57-NQ/TW, Việt Nam sẽ có nhiều cơ hội để phát triển và thu hút vốn đầu tư vào lĩnh vực công nghệ lượng tử. Ngay sau đó, Mạng lưới Công nghệ Lượng tử Việt Nam (VNQuantum) đã được thành lập vào tháng 8/2025 nhằm phát triển công nghệ lượng tử quốc gia, góp phần đưa Việt Nam chủ động tham gia chuỗi giá trị toàn cầu và tạo ra hàng nghìn việc làm chất lượng cao cho người lao động.

Về cơ hội để Việt Nam phát triển ngành công nghệ lượng tử, ông Nguyễn Quốc Hưng cho biết, năm 2025, ông đã trực tiếp nhận được một số đề nghị từ các đối tác quốc tế muốn đưa công nghệ lượng tử sang sản xuất tại Việt Nam. Với dân số trẻ và cộng đồng các nhà khoa học, chuyên gia lượng tử người Việt đang giữ vị trí quan trọng tại các trung tâm nghiên cứu hàng đầu thế giới, các chuyên gia cho rằng, đây là thời điểm quan trọng để Việt Nam tham gia vào “cuộc đua” công nghệ lượng tử.